أعوذ بالله من الشیطان الرجیم بسم الله الرحمن الرحیم الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین و لعنۀ الله علی أعدائهم أجمعین من الآن إلی قیام یوم الدین. بحث این جلسهمان در مورد زایمان و شیرخوارگی بچه هست که بیشتر به جنبههای مسائل مادی قضیه میپردازیم و بحث در مورد مسائل معنوی ان شاء الله در جلسه آینده. دوران زایمان دوران بسیار مهمی هست موقعی که خانمی گرفتار زایمان میشود و مرحله حساسی را پشت سر میگذارند هم مادر و هم نوزاد. اگر عملیات زایمان خوب انجام نگیرد هم میتواند برای مادر و هم کودک خطرساز باشد و گاهی وقتها این خطرات به نحوی هست که قابل جبران هم نیست و گاهی وقتها حتی منجر به مرگ مادر یا مرگ فرزند میشود. بنابراین با همه مراقبتهایی که یک مادر در دوران بارداری انجام میدهد آنچه که خیلی مهم هست این هست که بتواند یک زایمان خوبی را داشته باشد و این منوط به این هست که همه آن نکاتی را که در جلسات گذشته در مورد مراقبتهای دوران بارداری عرض کردیم رعایت بشود و حتماً یک مادر در دوران بارداری تحت نظر یک پزشک متخصص باشد که دائماً مراقب احوالات مادر باشد. مطالبی که جلسات گذشته گفتیم مثل اینکه استراحت کافی بکند کارهای سنگین انجام ندهد وضعیت غذاییاش مناسب باشد و تنبل و کسل و بیحال نباشد به هر حال بدنش آماده باشد برای اینکه بتواند این زایمان را درست انجام بدهد. به خصوص در ماههای آخر مراقبت خیلی مهم هست و اینکه تحت نظر پزشک باشد اهمیت زیادی دارد. قدیم مثل الان تقریباً یک فرهنگ نشده بود که خانمها در بیمارستان و با حضور چندین متخصص زایمان کنند قدیم در منازل صورت میگرفت و کمتر کار به بیمارستان کشیده میشد و همین در منزل بودن تبعات منفی را داشت الان با مراقبتهای پزشکی که صورت میگیرد خیلی از خطرات کم شده برای اینکه مادر هم در نزدیک زایمان دچار اضطراب هست و در آن ساعتها دچار درد هست. خیلی لازم هست که اطرافیان به او تلقین بکنند که آرامش داشته باشد و کمتر از سختی زایمان و درد و نگرانیها و خطراتش برای او صحبت بکنند و بیشتر سعی کنند روحیهاش را خوب نگه دارند و قوی باشد چه بسا این اضطرابها منجر به بعضی از بیاحتیاطیها یا فشارهایی بشود که هم برای خود مادر ضرر دارد و هم برای کودک. لذا لازم هست که حتماً آرامش او را حفظ کرد در روزها و ساعتهایی که یک خانم باردار به درد زایمان دچار میشود یعنی احتمال زایمان هست این بیمیلی غذا که قبلاً در مورد صحبت کردیم بیمیلی نسبت به غذا بیشتر خواهد شد اضطراب و ترس اثر میگذارد. اما باید دانست که خود زایمان به خاطر اینکه به طور طبیعی مقداری ترس و اضطراب با خودش دارد انرژی زیادی را میطلبد و باید حتماً مادر غذا بخورد ولی غذاهای پرحجم برایش مضر هست. بخصوص در آن ساعتهایی که زایمان قرار است صورت بگیرد باید غذا کم حجم ولی مقوی و حاوی مواد مورد نیاز باشد بیشتر توصیه میشود که سوپ بخورند یا شربت عسل یا کباببرگ که کم حجم هست. بحث دیگرمان در مورد مسائل معنوی حمل و شیر دادن فرزند هست. ثواب حمل که در درسهای آغازین مطلبی را خدمتتان عرض کردیم که در جلسه بعد پیگیری خواهیم کرد. نکتهای را که جلسه قبل خیلی مختصر عرض کردم در مورد همکاری مرد هست. همکاری شوهر با خانم هم از جهت مادی یعنی تأمین غذا و مواد مورد نیاز او، تأمین امکاناتی که یک خانم باردار از جهت رفاهی نیاز دارد تا حد امکان و اینکه بخل به خرج ندهد خست به خرج ندهد و با دست و دلبازی هر چه که مورد نیاز هست را تهیه بکند هم مادر احتیاج دارد و هم فرزند. در واقع دو نفر هستند که احتیاج به این غذاها دارند و تأمین عاطفی هست که باید توجه و محبتش را در دوران بارداری بیشتر بکند به همسرش، بیشتر رسیدگی بکند و همچنین از نظر معنوی هم نیازهای مورد نیاز را تأمین بکند. یعنی چیزهایی که احتیاج هست را در اختیار قرار بدهد یا شرائط معنوی را فراهم بکند طوری که مادر این امکانات برایش وجود داشته باشد که اگر بخواهد بچه را تغذیه معنوی بکند این امکان برایش وجود داشته باشد هم در دوران بارداری و هم در دورانی که شیر به بچه داده میشود این مهم هست. مثل غذاهای مادی، اگر ما انتظار داشته باشیم و بخواهیم و دوست داشته باشیم که بچهمان از نظر مادی قوی باشد و سالم باشد مادر باید غذا خوب را استفاده کند و اگر انتظار داشته باشیم که بچهمان معنوی باشد از روحیه، اخلاق و معنویت خوبی برخوردار باشد باید مادر این خوراکها را بخورد و از این جهت تأمین بشود. در مورد بعد از زایمان چند تا نکته هست که لازم هست عرض بشود اینکه وقتی زایمان صورت گرفت بچه در بخصوص سالهای اول نوزاد یک ویژگی خاصی دارد بچه متولد شده از مادر و به تعبیر قرآن(وَ اللَّهُ أَخْرَجَكُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهاتِكُمْ لا تَعْلَمُونَ شَيْئاً). ذهن که ندارد میدانید انسان ذهن را تشکیل چیزی به نام ذهن و حافظه که کودک را آماده میکند برای حافظه داشتن و فکر کردن و شناختن و ادراک بعد از تولد صورت میگیرد. قوهها و زمینههایی هست که در دوران بارداری به او منتقل میشود و البته شنیده دارد. چون بچه در رحم مادر صداها را میشنود ولی ادراکات دیگر یا نیست یا خیلی ناچیز هست بعد از اینکه متولد میشود تازه با ادراکاتی که پیدا میکند از طریق حواس پنجگانه تشکیل یک چیزی میدهد به نام ذهن، یعنی مدام ادراک میکند و تجربه میکند تا یواش یواش چیزی به نام ذهن و حافظه و قوه ادراک که فعال میشود برای ادراک را تشکیل میدهد و به وجود میاورد لذا خیلی حساس هست. مثل اینکه یک کاغذ سفید دادند دست پدر و مادر و میگویند نقاشیاش کن حالا اگر پدر و مادر قبل از اینکه این کاغذ سفید را به دستشان بدهند خودشان تمرین نقاشی کرده باشند نقاشی خوبی میکشند ولی اگر تمرین نکرده باشند چیز خوبی از کار در نمیاید. بنابراین بسیار حساس هست این دوران که باید به آن توجه بشود تأثیر والدین از چهار جهت بعد از تولد وجود دارد و نقش دارد در تربیتی که در سالهای دوران نوزادی ما به آن احتیاج داریم یکی مسأله تأمین غذا هست که در مورد آن مفصل صحبت خواهیم کرد. و یکی مسأله سایر نیازهای مادی هست غیر از غذا مثل بهداشت بدن، هوا، آب، وضعیت لباس، و چیزهایی از این قبیل، کلاً مسائلی که به مسائل مادی مربوط هست و محیط همه آن چیزهایی که تأثیر دارد سروصداهای اطراف محیط و مسائلی از این قبیل. یکی تأمین عاطفی هست که بچه شدیداً تازه متولد شده هیچ شناختی ندارد شدیداً وابسته است به کسی که او را در پناه خودش نگه دارد و اطمینان داشته باشد برای همین ما بخصوص در دوران شیرخوارگی توصیه میکنیم که بچهها زیاد نباید معطل باشند در خانه. مثلاً مادر مشغول ظرف شستن هست بچه ده دقیقه گریه بکند و بعد مادر سر حوصله ظرفهایش را بشوید و برود بچه را بغل کند، نه چون بچه اینطوری احساس بیپناهی میکند احساس میکند کسی به دادش نمیرسد و این ریشه اضطراب و ترس در وجودش قرار خواهد گرفت باید نگذاشت بچه خیلی احساس بیپناهی کند. به محض اینکه گریهاش گرفت مادر خودش را برساند و او را در آغوش خودش بگیرد و مورد نوازش قرار بگیرد در آغوش گرفتن و مورد نوازش قرار دادن و لبخند زدن و مسائلی از این قبیل که بچه شدیداً به اینها احتیاج دارد و همچنین تأمین معنوی. تأمین معنوی هم توضیح خواهیم داد که بچه درست است که لوح وجودش یک لوح سفید و خالی هست آمادگی پذیرش هر چیزی را دارد و آمادگی پذیرش مسائل معنوی را هم دارد بنابراین خوراکهای معنوی که در اطراف یک بچه شیرخوار توسط مادر و پدر تأمین میشود بسیار مهم هست. ما آموزش مستقیم نداریم اما آموزشهای غیرمستقیم معنوی وجود دارد مسألهای که هست از این چهار جهتی که داریم صحبت میکنیم چون سالهای یعنی روزهای آغازین زندگی یک نوزاد هست و سالهای آغازین زندگی اوست. اینها پایه مسائل شخصیتی، جسمی، عاطفی، روحی، معنوی فرزند را برای سالهای آینده میسازد یعنی مراقبتهایی که ما در این سالها میکنیم غیر از مراقبتهایی هست که در پنج سال بعد میخواهیم انجام بدهیم. همانطور که قبلاً عرض کردم این قاعده دستمان باشد که هر مقدار سرمایهگذاری زودتر انجام بگیرد نتیجهاش بهتر هست و هر چقدر دیرتر صورت بگیرد نتیجهاش کمتر ظاهر خواهد شد نه اینکه بینتیجه باشد اما نتیجهاش کمتر هست. بنابراین اگر یک پدر و مادری قبل از تشکیل نطفه مراقبت بکنند از نظر مسائل جسمی و عاطفی و معنوی به خودشان برسند و با این آمادگی تشکیل نطفه بدهند خیلی بهتر از این هست که بدون آمادگی تشکیل نطفه بدهند و بعد در دوران بارداری این آمادگی را تحصیل بکنند. بخصوص مادر، و یا مادری اگر در دوران بارداری این آمادگیها را داشته باشد از نظر بدنی، عاطفی و معنوی خیلی بهتر هست تا این آمادگی را نداشته باشد یا کم و ضعیف باشد اما بعد از زایمان بخواهد این آمادگیها را کسب کند و اگر بعد از زایمان داشته باشد خیلی بهتر از این هست که بچه چند سالی از عمرش گذشته باشد و تازه ما بخواهیم این آمادگیها را کسب کنیم. به هر حال هر چقدر از نظر زمان ما دقت داشته باشیم در این زمینه به نفع ماست برای آینده، باید دقت بکنیم که بچه از نظر ساختار جسمانی از نظر عاطفی و از نظر روحی و اخلاقی و معنوی سالهای نخستین زندگی او نقش بسیار مهمی در آینده او دارد. بنابراین توجه داشته باشیم که این زمان زمان حساسی هست و کار کردن و وقتگذاری با کار کردن و وقتگذاری در زمانهای بعد یکی و مساوی نیست. در مورد تغذیه همانطور که قبلاً به اشاره عرض کردم از دو جهت مهم هست تغذیه فرق نمیکند چه در مورد نوزاد چه در مورد انسان بزرگ. یکی اینکه تأمین نیازهای مادی بدن را میکند نکته دوم این هست که وضعیت جسمانی و وضعیت مغز و اعصاب یک نفر در نوع خلقیات شخص و روحیاتش اثر میگذارد بنابراین مصرف غذا مصرف خوب غذا، تأمین مواد مورد نیاز بدن هم از این جهت که بدن سالمی را برای ما ایجاد خواهد کرد و هم از آن جهت که تأثیری در اخلاقیات و روحیات ما دارد خیلی اهمیت دارد. یعنی مسأله غذا چه در افراد بزرگسال و چه در نوزاد هیچ فرقی نمیکند. فقط گفتیم در مورد نوزاد حساستر هست یک امر مادی صرف نیست بلکه فرق دارد ما حدیث داریم که شما اگر غمگین شدید انگور سیاه بخورید، این انگور سیاه چه ربطی به غم دارد؟ برای اینکه مادهای را آماده میکند در بدن ترشحی میکند که تنظیم میکند بعضی از مسائل اخلاقی ما را، مثل یک تیروئید هست که ما در غده تیروئید به موقع ترشح کردن و به اندازه ترشح کردنش یا نکردنش تأثیر در خلقیات شخص میگذارد شخص عصبی است غذا در روحیه اثر میگذارد. مثلاً یک خانمی گوشت مرغ بخورد با اینکه گوشت خروس بخورد فرق میکند این اصل مسلم است که ما موادی را که از حیوانات تأمین میکنیم و میخوریم اخلاقیات و صفات آن حیوانات را هم به مرور زمان به ما منتقل میکند این اثر دارد. مثلاً کسی خروس بخورد میبینی که خیلی نشاط دارد هیجان زیاد دارد آمادگی عصبی شدن هست آمادگی داد زدن و پرخاشگری زیاد است شما مرغ میخورید عکس این هست و مسائل دیگر، مثل استفاده از عطر، بعضی از عطرها هستند که در روح یک تأثیر خاصی میگذارند آرامبخش و نشاطآور هستند. بعضیها نه اتفاقاً خلاف هست تا مصرف میکنی تند و تیز و عصبی میشوی آماده هستی برای خیلی از کارهای دیگر و درست نقطه مقابل عطر قبلی أثر میگذارد لباس، رنگ لباس، غذا، و خیلی چیزهای دیگر در روحیه اثر دارد بنابراین مسأله غذا یک مسئله صرفاً مادی نیست. فرض بفرمایید بعضی از خانمها هستند که تنبلی بعضی از غدههایشان کار دستشان میدهد و برایشان مشکل درست میکند فرض بفرمایید در ایامی که دوران قاعدگی آنها هست خیلی شدید حتی از قبلش جلوتر عصبانی، افسرده، غمگین و هیجانی هستند در آن ایام دیگر بیشتر میشود. معمولاً توصیه میکنند این خانمهایی که اینطوری هستند رفتارشان تغییر فاحشی پیدا خواهد کرد به پزشک مراجعه کنند و پروژسترون تزریق کنند که تأمین کم کاری غدهای که این ماده را ترشح کرده از طریق خارجی تأمین بشود و آرامش کسب بشود. در آقایان هم همینطور هست در آقایان هم یک موقعهایی هست که همین حالتها دست میدهد و بعضی از اطبا معتقد هستند که مردها هم مثل زنها در طول ماه یک هفته قاعدگی دارند اما قاعدگیشان بیشتر درونی و روحی هست. آن یک هفته احتمال افسردگی و پرخاشگری و این حالتهایی که طبیعی نیست در آنها بیشتر هست در آن یک هفته، بعضیها با مراقبتهایی که از نظر اخلاقی و معنوی میکنند برای خودشان آنقدر خوراک تهیه میکنند که تأثیر بسزایی ندارد خیلی محسوس نیست چه از نظر غذایی چه از نظر عاطفی و چه از نظر معنوی حواسشان هست تأمین نیاز کردند. خیلی در تمام طول ماه میبینی که رفتارشان یک رفتار ثابت و خوب و طبیعی هست آنهایی که این آمادگی را ندارند چرا، چه بسا آن یک هفته به خاطر غفلتی که از پرداختن به خودشان چه از جنبههای عاطفی و اخلاقی و چه از جهت معنوی و چه از جهت مادی کردن خیلی آماده پذیرش حالتهای نامناسب هستند. بنابراین این مثالها را میزنم برای اینکه ما بدانیم که مسائل مادی ارتباط مستقیم با مسائل روحی و اخلاقی ما دارد و از آن نباید غفلت بکنیم. از این جهت خیلی در مورد تغذیه نوزاد در این یکی دو سال اول زندگی تأکید زیادی میشود. در روایات که ان شاء الله هفته بعد خواهم خواند تأکید زیادی شده که به فرزند از شیر مادرش بدهید چون گفتم شیر یا غذا هم در ساختار جسمانی مؤثر هست هم در ساختار اخلاقی و روحی، برای بچه از این جهت که غذا مهم است چه چیزی بدهیم؟ برای مادر چون قرار است شیر تهیه بکند خود مادر باید این تأمینها را بشود سر جای خودش، اما در مورد فرزند مادر تولید دارد دستگاه گوارش مادر که در دوران بارداری برای بچه و جنین غذا تهیه میکرده همان دستگاه گوارش بلافاصله بعد از تولد بچه شیر تهیه میکند پس اگر به مادر برسیم در واقع به بچه رسیدیم. اما بچه چه مصرف کند؟ میفرماید شیر مادر را مصرف کند شیر مادر مهمترین غذا به تعبیری که امیرالمؤمنین(ع) فرمود کاملترین و مناسبترین غذا هست هم از امیرالمؤمنین(ع) و هم از رسول خدا(ص) که بهترین غذا برای فرزند شیر مادر هست، چرا؟ ما با یک ساختار بسیار پیچیده روحی و جسمی روبهرو هستیم. بشر از نظر ساختار جسمی و روحی پیچیدهترین مخلوق خداوند تبارک و تعالی است. بنابراین ما اگر بخواهیم صرفاً تکیه کنیم به اطلاعات خودمان و با عقل ناقص و علم محدود خودمان بخواهیم برای بچهمان برای این ساختار پیچیده غذا تهیه کنیم. خیلی از نکات را نمیفهمیم و نمیتوانیم رعایت کنیم خداوندی که این جسم و روح را خلق کرده او بهتر از هر کس دیگری میداند که برای ساختار جسمانی نوزاد و مسائل اخلاقی و عاطفی او و مسائل روحی و معنوی او چه غذایی مناسبتر هست به حکمت خودش بلافاصله بعد از تولد بچه غذا را در سینه مادر قرار داده که بچه معطل نباشد. کور باشد کسی که واقعاً خدا را نمیبیند در این لحظات چه در دوران تشکیل جنین چه در دوران بارداری و چه در تولد اینها بسیار آیات قوی خداوند هستند که خداوند خودش را نشان میدهد که همه چیز بچه تأمین شده است از قبل همه چیزش آماده میشود تا در دوران جنینی و بارداری هست یواش یواش آماده کرده منبع غذاییاش را به محض اینکه متولد شد معطل نمیماند. خدا بهتر میداند که این ساختار چه نوع غذایی و چه موادی برای آن لازم هست لذا ما نباید به جای تکیه بر علم خداوند تبارک و تعالی و حکمت و مهربانی او بیاییم بچه را محروم بکنیم از شیر مادر و به اطلاعات ناقص خودمان تکیه کنیم و بگوییم غیر از شیر مادر یک چیز دیگری به بچه بدهیم بچه بزرگ شود، نه. شیر مادر کاملترین و مناسبترین غذا برای فرزند هست حالا دلائلش را عرض میکنم یکی همین است که اول گفتم که بچه بعد از تولدش از جایی غذا میخورد که آنجا تأمینکننده غذای او در دوران جنینی بوده یعنی از طریق دستگاه گوارش مادر خودش دارد غذا میخورد تناسب بیشتری با ساختار بدنی او دارد با این آشناست. و یکی اینکه شیر مادر هم پاکیزهتر هست و هم سالمتر، پاکیزهتر از چه جهت، سالمتر از چه جهت؟ پاکیزهتر هست یعنی به طور مستقیم مورد مصرف قرار میگیرد سینه مادر هست و دهان فرزند، واسطهای این وسط نیست. شما در ظرف نمیریزید به دست بچه بدهید شیر را، ظرف ممکن است تمیز و استریل نباشد حتی به خیال خودمان ممکن است خیلی خوب شسته باشیم. ظرفی که میخواهیم در آن شیر به بچه بدهیم اما واقعاً معلوم نیست از خیلی از میکروبها و چیزهای ریزی که بیماریزا هست ما که اطلاع نداریم. مثلاً آن باکتریهای بسیار ریزی که هستند ما نتوانسته باشیم این ظرف را پاکیزه کنیم و اثر دارد. لذا چون واسطه وجود ندارد پاکیزهترین غذا هست که به بچه میرسد و اینکه میگوییم سالمتر هست به چند جهت سالمتر هست. یکی از دلائلش این هست که طبق تجربه پزشکی بچههایی که از شیر مادر مصرف میکنند ایمنی بدنشان بسیار بالاتر هست در مقابل بیماریها و مقاومت بدنشان در مقابل بیماریها و همچنین در مقابل مرگو میر بسیار بالاتر از بچههایی هست که از شیر مادر استفاده نمیکنند. شیر مادر از خطراتی مثل انواع میکروبها و میکروبهایی که بیماریزا هستند در امان هست مثل شیرگاو و حیوانات دیگر نیست که این خطر وجود دارد مثل تب مالت بسیار سخت هست اسهالهای شیری که معمولاً بچهها با مصرف شیرهای دیگر میگیرند در شیر مادر این خطر وجود ندارد. سِل که در شیرهای دیگر این خطر هست در شیر مادر وجود ندارد بیماریهای پوستی، چون میدانید بچههایی که شیر مادر مصرف نمیکنند آمادگی زیادی برای انواع آلرژیها دارند هم پوستشان ضعیفتر هست هم اینکه انواع آلرژی را راحتتر میتوانند بگیرند خیلی مهیا هستند. چه از ناحیه صورت و چشم چه از ناحیه سایر قسمتهای بدن آمادگی زیادی دارند که قبول کنند بیماریهای پوستی را و انواع آلرژیها را، عفونت گوش باز کسانی که شیر مادر میخورند خطر ابتلایشان کمتر هست قلنج، آنهایی که بچه دارند سابقهدار است که بچه ممکن است قلنج بکند درد او را میگیرد. الان یک شربتی به نام گریپمیسچر میدهند که این قلنج کرده دلدرد گرفته یا ناراحتی معده که بچه میگیرد در شیرهایی که غیر از شیر مادر هست این خطر زیاد هست که دلدرد میگیرد ناراحتی معده میگیرد معمولاً یا عرق نعنا یا گریپمیسچر میدهند که این قلنجش برطرف شود. ناراحتیهای دستگاه گوارش، سرماخوردگیها، کسانی که شیر مادر مصرف نمیکنند آمادگیشان برای سرماخوردگی خیلی بیشتر از کسانی هست که شیر مادر را مصرف میکنند. بنابراین از این جهت میگوییم سالمتر هست. چون خطر ابتلا به این بیماریها در کسانی که شیر مادر را مصرف میکنند خیلی کمتر از کسانی هست که شیر مادر مصرف نمیکنند. از جهت دیگر این هست که ما اگر بخواهیم شیر به بچه بدهیم چون شیر مادر خیلی مستقیم مورد مصرف قرار میگیرد یعنی هر چه که در سینه هست و تولید میشود مستقیم به مصرف بچه میرسد به صورت خام و کاملاً طبیعی. اما شیرهای دیگر را که شما میگیرید مثلاً شیر گاو بگیر میجوشانید وقتی میجوشانید بسیاری از مواد خوبش در این جوشاندن از بین میرود و موادی که میتواند برای بچه مفید باشد اما چون شما ناچاری برای جلوگیری از انواع بیماریهایی که ممکن است در شیرها باشد شیر را بجوشانید آن وقت یک تعدادی از مواد خوب شیر در همین جوشاندن از بین میرود. پس از این جهت میگوییم که شیر مادر هم سالمتر هست هم پاکیزهتر هست برای بچه، از جهات دیگری هم هست مثلاً شیر مادر وقتی بچه میخورد شیری هست که به صورت طبیعی و آنچه که تولید میشود در سینه به مصرف بچه میرسد یعنی بچه همیشه شیر تازه میخورد همیشه غذای تازه مصرف میکند. ولی شیرهای دیگر ممکن است مانده و فاسد باشد بچه را اذیت بکند ولی بچه همیشه غذای تازه میخورد هم حرارتش مناسب ساختار دهان و بدنش هست و هم اینکه همیشه غذای تازه مصرف میکند در شیرخشک هم اگر فرصت شد توضیح میدهم. باز ترجیح دارد شیر مادر به خاطر اینکه گفتم بشر تمام ساختار جسم را نمیشناسد و نمیتواند در یک شیرخشکی را هم که تولید میکند همه واقعاً مواد مورد نیاز را تأمین بکند و بعضی از اخلاقها و رفتارها و عادتهای بدی هم هست در شیر دادن که جلسه بعد در این باره توضیح خواهیم داد. در شیرخشک ممکن است تقلب در آنها راه پیدا کند یا شیرهایی که به ما میفروشند به جای شیر گاو یا شیر حیوانات دیگر ممکن است در آن آب زده باشند تقلب کرده باشند اما شیر مادر دیگر قلابی نیست سالم هست و اصلش هست گیر بچه میاید. شیر مادر هضمش آسانتر هست تا شیرهای دیگر و همچنین گفته شده که شیر مادر باعث میشود که مدفوع نوزاد نرمتر باشد و بچه کمتر به یبوست دچار شود یبوست خودش منشأ خیلی از بیماریها هست و کمتر وقتی شیر مادر را مصرف میکند به یبوست دچار میشود. ببینید چه چیزهایی مهم است ما ممکن است یک شیر قلابی را به جای شیر مادر به بچه بدهیم بخورد تعویض بکنیم اما خیلی از چیزها ممکن است از ذهن ما دور باشد خداوند همه اینها را در نظر گرفته. یعنی موقعی که خورده میشود تا موقعی که جذب همه آن قسمتهای بدن میشود تا موقعی که میخواهد خارج بشود تمام اینها را در نظر گرفته و یک غذای مناسب برای همه مراحل خوردن تا دفع را تنظیم کرده و برای بچه در سینه مادر قرار داده. ان شاء الله جلسه بعد در مورد دوران شیرخوارگی یک تعدادی از احادیث را مورد بررسی قرار میدهیم نقش کسی که شیر میدهد و تأثیرات شیر را در روحیات فرزند مورد بررسی قرار میدهیم و اینکه اگر شیر کافی نبود چکار کنیم باید توضیح داده بشود و مسائل دیگری که در این باره هست. فکر میکنم ان شاء الله جلسه بعد را هم کامل باید وقت بگذاریم تا بحثمان را در مورد شیرخوارگی و بچه را چطوری از شیر بگیریم این باید چطوری انجام بگیرد. و الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین.