« به نام خدا»

برنامه تلوزیونی جام جم

موضوع برنامه: نهضت امام حسین (ع) و رسالت ما

مجری: در طلیعه ی فرمایشتان قبول زحمت بفرمایید درباره ی هدف نهضت برای ما و مخاطبینمان صحبت بفرمایید.

استاد: بحثی که جلسه ی گذشته به آن رسیدیم بحث محتوا بود گفتیم اگر بخواهیم محتوا را مشخص کنیم، محتوا باید با هدف نهضت، با هدف قیام سازگاری داشته باشد که در واقع بتواند ادامه دهنده ی آن نهضت و آن قیام باشد، بهتر دیدیم که اول راجع به هدف نهضت صحبت کنیم تا بعد انشاء الله برسیم به محتوای مجالس و اینکه یک مجلس چقدر می تواند آن هدف را تأمین کند، ببینید اهل بیت (ع) همه بدونِ استنثناء بهترین انسانهای زمانِ خودشان بودند و هستند، یعنی خلیفة الله هستند، مظهر خدا هستند، متخصصین معصومی هستند که از طرفِ خداوندِ تبارک و تعالی برای هدایت انسانها به سمت هدف خلقتشان و تأمین سعادت دنیایی شان برگزیده شدند، حالا وقتی که یازده تای اینها یا بگوییم سیزده تای اینها به شهادت می رسند باید ببینیم چرا یک جامعه بهترین های خودش را می کشد؟ چرا یک جامعه اجازه می دهد شرایط در یک جامعه به گونه ای هست که بهترین انسانها در اوجِ مظلومیت و تنهایی به شهادت می رسند؟ قطعاً اهل بیت (ع) کشته ی جهل و نادانی مردم هستند و اگر مردم قدر اینها را می دانستند قطعاً اینطور نبود که اینها در تنهایی به شهادت برسند و کشته شوند پس هدف از نهضت امام حسین (ع) همین هست که مردم را به یک آگاهی و یک بصیرت نسبت به خودشان، هدف خلقتشان و باید و نباید های زندگی شان برسانند، در زیارت ایشان داریم که « بَقَل مُحجتهُ فیک ...» خونِ دلِ خودش را در راهِ تو ریخت تا مردم را از جهالت و گمراهی و حیرت گمراهی نجات بدهد، پس مهمترین مسئله در قیام امام حسین (ع) آگاه کردن مردم هست، مردم اگر امام را خوب می شناختند و وظایفشان را می شناختند، خودشان را خوب می شناختند هیچ وقت برای کشتن بهترین مردم اجتماع نمی کردند این یک جهالت است که بهترین های یک جامعه را ببرند در یک وضعیت به شهادت برسانند، این یک جهالت و نفهمی هست، همان مشکلی که دیروز راجع به مجالس صحبت کردیم به عنوان آفت اصلی نبودنِ معرفت هست در مورد اصلِ نهضت هم همینطور هست، یعنی نبودنِ معرفت موجب می شود که مردم قدرِ متخصص معصوم را ندانند و غیر متخصص و غیر معصوم را به متخصص معصوم ترجیح بدهند، پس در واقع مسئله ی اساسی در نهضت امام حسین (ع) روشنگری است، مسئله آگاه کردن مردم و به معرفت رساندنِ مردم هست، مردم، پیامبر (ص) برایشان حقایقی را آورده است، خط کشی هایی را کرده است حق، باطل، ولی مردم حق را، آن باید هایی را که برای سعادت دنیا و آخرتشان نیاز هست به آن عمل نمی کنند از آن فاصله گرفتند و به شدت رفتند سراغِ باطل، حالا ما داریم این تحلیل را می کنیم که به روزِ خودمان برسیم، یعنی امروزِ خودمان هم باید ببینیم که آیا همین مسئله هست یا نه؟ آنچه که دلِ امام حسین (ع) را آزار می دهد همین هست که پیامبر (ص) یک سلسله دستوراتِ حیات بخش برای سعادت دنیا و آخرت مردم آورده است و مردم به آن عمل نمی کنند و ترجیح می دهند به همان روش های جاهلی و امور باطل عمل کنند، لذا در هدف قیام خودش، یکی از جملاتی که ایشان دارد این هست که « الا طَرَونَ انَ الحقَ لا یُؤمَنُ بِه و اَنَ الباطِلَ لا یُتَناها اَن» در آن جایی که حضرت می خواهد توجیح کند حرکت خودش را برای بزرگان دین آن زمان می فرماید مگر شما نمی بینید که به حق عمل نمی شود و از باطل هم نهی نمی شود؟ « لِیَرغَبَ المُؤمِنَ» می فرماید که اینجا دیگر شایسته است که واقعاً یک مؤمن « لِقاء اللهِ مُحِقً» انسان مؤمن شایسته است در شرایطی که جامعه به گونه ای هست که به حق عمل نمی شود و از باطل نهی نمی شود مردم به دنبالِ معرفت نیستند و باطل را به حق ترجیح می دهند شایسته است که انسان بمیرد، و شایسته است که انسان از خدا بخواهد که بمیرد، لقاء الله را از خدا بخواهد، که آن جمله ی معروفشان « فَأِنی لا اَلَلموتَ اِلَسعادة وَللحیاةَ مَعَ ظالمین الا بَرما» را اینجا حضرت می فرماید که من مرگ را جز سعادت و حیات، زندگی با ظالمین را جز ملال و افسردگی نمی بینیم این هست که در واقع حضرت از زمانی که حرکت می کند با این بیان ها مشخص می کند که مشکلِ منِ سیدالشهداء، مشکلِ برادرم، مشکلِ پدرم جهالت مردم هست و ما الان می خواهیم کاری کنیم که مردم یک تکانی بخورند و یک تحولی پیدا کنند به یک آگاهی و یک بصیرتی برسند حالا وقتی که می خواهیم راجع به مجالس هم صحبت کنیم که حالا انشاء الله در بخش های بعدی صحبت می کنیم مجالس اهل بیت (ع) هم همینطور باید باشد، چرا؟ چون آن مشکلی که حضرت برای آن قیام کرده است هنوز ادامه دارد.

مجری: در مجالس هم باید اول (؟) مشخص باشد، توجیح باشیم.

استاد: معرفت باشد، یعنی اول اگر مجالس اهل بیت (ع) مبتنی، یعنی آن محور اصلی مجالس معرفت نباشد و صرفاً یک سلسله کارهای احساسی باشد، یک سلسله کارهای دراماتیک باشد در واقع افراد بیایند گریه کنند و آن تراژدی را مطرح کنند که کشته شدن هست و اینها، درست هست که این کار یک کاری هست، یک نوع زحمتی هست و قطعاً نزد خدا هم ثواب دارد اما آنچه که هدف از قیام امام (ع) هست هدفِ خلقت مردم هست، یعنی امام حسین (ع) قیام کرده که مردم به هدف خلقتشان نائل بشوند، بنابراین محتوای مجالس هم باید به گونه ای باشد که مردم بتوانند بصیرت های لازم را پیدا کنند و روحِ حسینی پیدا کنند، با اهل بیت (ع) اتحاد روحی پیدا کنند به خصوص با وجود مقدس سیدالشهداء (ع) وحدت روحی پیدا کنند، و در جریان حق قرار بگیرند و حرکت کنند به سمت هدف خلقتشان، پس ما وقتی که می خواهیم مجالس را هم طراحی کنیم، مجالس عزاداری را، یا ارزیابی کنیم مجالس را، باید ببینیم کدام مجلس مهمترین هدف قیام امام حسین (ع) را که روشنایی بخشی، توزیع معرفت هست را دارد، البته عناصر دیگر هم فوق العاده مهم هستند که راجع به آن عناصر مهم، مثل عناصر هنری، جنبه های تراژدی قضیه، جنبه هایی که حالا در جلسات آتی صحبت خواهیم کرد، بحث مصیبت عظیم و مصیبت اعظم، ترکیب مجالس یک ترکیب بسیار ظریفی هست که مثل یک غذا می ماند که اگر با یک ترکیب خاصی پخته شود در ذائقه ی همه خوشمزه قرار می گیرد.

مجری: جناب استاد شجاعی، داشتم به این فکر می کردم که در واقع هدفِ امام حسین (ع) نه تنها برای زمانِ خودشان بلکه برای همه ی زمانها حتی تا الان، حتی برای بعدِها تأثیر گذار است، این هم می تواند یکی از نکات کلیدی و یا می توانیم بگوییم که معجزاتِ این واقعه بوده؟

استاد: بله، به خاطر همین هم هست که همه ی مسلمانها، حتی غیر مسلمانها شما ببینید مثلاً گاندی در مورد بحثِ آزاد کردنِ هند از دستِ انگلستان می گوید من از حسین ابن علی (ع) الهام گرفتم یعنی قیام ایشان الهام بخش هست برای همه ی انسانها، حالا اگر جلسات بعد فرصت باشد من جملات دانشمندان مختلف غیر مسلمان را در مورد این مسئله شاید جالب باشد که مطرح شود که ایشان یک درس آزادگی، یک درسِ جان فشانی، یک درسِ بزرگ برای همه ی انسانها به ما به ارمغان داده است.

مجری: امروز راجع با دو تا موضوع می خواهیم صحبت کنیم، که اولین موضوع در نهایت راجع به آن صحبت کردیم (هدف نهضت) و سپس در مورد (محتوای مجالس) صحبت خواهیم کرد، اگر راجع به هدف نهضت صحبتی یا مطلبی از فرمایشتان باقی مانده است بفرمایید، تا برویم سراغ موضوعِ بعد.

استاد: این مسئله خیلی باید به آن توجه بشود که مشکل جامعه ی اسلامی و جهانِ اسلام دور بودنِ از متخصص معصوم، نشناختنِ هدفِ خلقت، نشناختنِ هدفِ دین هست، اینکه من چه کسی هستم؟ از کجا آمده ام؟ در کجا هستم و به کجا خواهم رفت؟ وجود معصومین (ع) برای این هست که این را به ما بفهمانند، لذا اگر ما می بینیم که اهل بیت (ع) کشته شدند این بوده است که مردم با خودشان، هدفِ خلقتِ خودشان خوب آشنا نشدند یا نخواستند آشنا بشوند مقاومت های زیادی کردند در این راه، و معصومین در غربت و مظلومیت به شهادت رسیدند، بنابراین آنچه که خیلی اهمیت دارد که حالا این دو تا بحث را باید پیوند بدهیم به هم بحثِ هدف نهضت را با محتوای مجالس، مسئله ی دین شناسی هست، که اینقدر این مسئله مهم هست که در روایات ائمه (ع) انتقاد های زیادی از نفهمی، جهالت و در پیِ فهم نبودنِ مسلمین و شیعیان کردند، باز عرض می کنم، بینندگان عزیز هم باید توجه داشته باشند اگر ما داریم یک بحث تاریخی را می گوییم می خواهیم کاربرد حالی از آن بگیریم و کاربرد آینده ای می خواهیم انشاء الله از آن بگیریم، می خواهیم بگوییم که آن مشکلِ نشناختن دین، توجه نکردن به هدفِ خلقت کما کان باقی هست، لذا این مجالس اگر برقرار می شود باید بتواند با این مشکل بیشتر مبارزه کند، مردم جمع می شوند به عشقِ اهل بیت (ع) ولی باید بیایند با هدفِ امام حسین (ع) پیوند بخورند، اینکه بزرگانِ دین فرمودند اگر دریا دریا گریه کنید برای امام حسین (ع) اما روحِ حسینی پیدا نکنید هیچ فایده ای نخواهد داشت از همین جهت هست، شما ببینید در فرمایش پیامبر اکرم (ص) می فرماید: « اِن الله تبارک و تعالی یُبغضُ کلِ عالمٍ بدنیا جاهلٍ بالاخره» خداوند تبارک و تعالی دشمن می دارد هر کسی را که عالم به دنیاست اما آخرت را نمی فهمد، یعنی حیات ابدی خودش را نمی داند که چطور جایی هست، چطور باید برای حیات ابدی تلاش کند، چگونه باید خودش را برای حیات جاودانه بسازد؟ شما ببینید که این دغدغه ی چند نفر از مسلمانها هست، دغدغه ی چند نفر حتی از این مجالس، با اخلاص، با محبت شرکت می کنند هست؟ اینکه من بفهمم از کجا آمده ام؟ در کجا هستم و قرار هست که به کجا بروم؟ این کلام، کلامِ خیلی تندی هست از پیامبر رحمت که خداوند بدش می آید، دشمن می دارد یک آدمی را که نمی فهمد به کجا می خواهد برود، آخرت را نمی شناسد، شرایط آخرت را نمی شناسد، خُب ما یک جاودانگی داریم، یک قیامت پنجاه هزار ساله داریم، پنجاه تا سئوال در قیامت از انسان می شود اینها چه وقت باید فهمیده شود؟ این مسئله خیلی مهمی هست که بزرگترین مشکلِ جهان اسلام این هست که مسلمانها با خودِ دین آشنایی زیادی ندارند، و دین را یا تقلیدی قبول کردند تحت تأثیر جامعه قبول کردند یا عادتاً ادامه اش می دهند، همانطور عادی دارند ادامه اش می دهند، ولی اینکه یک فهم دقیق و درستی از خودِ شخصیت امام حسین (ع)، اصلاً معصوم یعنی چه؟ متخصص یعنی چه؟ خلیفة الله یعنی چه؟ (مَن) یعنی چه؟ اصلاً چه کاره ام در این عالم؟ از کجا آمده ام چه کار می خواهم بکنم؟ تا این نباشد ما نمی توانیم یک دین داری حقیقی داشته باشیم بنابراین در طولِ تاریخ من می خواهم این را عرض کنم که شیعیان جاهل، محبین جاهل صدمات خیلی زیادی به اهل بیت (ع) زدند، شما اگر فرمایشاتِ امیر المؤمنین (ع)، فرمایشات حضرت مجتبی (ع)، فرمایشات خودِ سیدالشهداء (ع) را ببینید، می بینید که چقدر اینها شکایت کردند از دستِ شیعیانِ جاهل، مشکلِ حال ما هم همینطور هست یعنی حسینِ زمانِ ما که آقا امام زمان (ع) هست، ایشان هم باز هزار و صد و هشتاد سال در غربت و آوارگی و طرد شدگی و تنهایی هست برای چه؟ چرا باید یک شخصیتی به این عظمت الان غایب باشد؟ غیبت او قطعاً اینگونه نیست که حتماً خدا خواسته است که ایشان غایب باشد، یا خودش راضی به این غیبت باشد، بلکه مشکل این هست که در دست مردم بوده است و مردم آمادگی لازم را برای حضور ایشان نداشتند، خداوند یازده معصوم داده است به مردم، اما مردم در اثرِ بی لیاقتی اینها را از دست دادند، و حتی خودشان اقدام به کشتن اینها کردند، شما ببینید در داستانِ کربلا، کسانی که در لشگر عمر سعد هستند حضرت را دوست دارند قلباً و دلشان هم می سوزد که جلوی ایشان ایستادند اما نمی توانند از دنیایشان هم بگذرند و به خاطر دنیا در مقابل امام می ایستند، این تعبیری که امام زمان (ع) دارد در موردِ شکایت شیعیانی که از زمانِ خودش دارد، می فرماید: « لَقد آزانا جُهَلاها و شیعه و...» شیعیان جاهل و احمق ما را اذیت می کنند، بعد می فرماید کسانی که ایمانشان به اندازه ی بالِ مگس هم وزن ندارد، این مشکلِ اساسی هست که در نهضت امام حسین (ع) بوده، حضرت به خاطر بر طرف کردن آن قیام کرده است تا الان هم هنوز این مشکل ادامه دارد با این مسئله هست که ما می توانیم بفهمیم که مجالس اهل بیت (ع) چه محتوایی باید داشته باشد.

مجری: راجع به محتوای مجالس عزاداری هم اگر صحبتی دارید بفرمایید.

استاد: خُب با مقدماتی که توضیح دادیم تقریباً الان می توانیم بفهمیم که محتوای مجالس، محتوایی هست که باید مردم را با هدفِ خلقت خودشان و با علوم و اطلاعات مورد نیازشان برای تأمین سعادت دنیا و سعادت آخرتشان هماهنگ باشد و این محتوا را باید مجالس داشته باشد، در فرمایش نبوی (ص) می فرماید: « طلَبُ العلمُ فریضةَ علی کُلِ مُسلم» طلب علم بر هر مسلمانی واجب هست، بعد از خودِ حضرت سئوال می کنند که طلب علم که بر هر مسلمانی واجب هست چه هست؟ چون ما نمی توانیم بگوییم که علوم مرسوم روز طلبش بر هر مسلمانی واجب هست اینگونه نیست که مثلاً پزشکی، شیمی، فیزیک، اقتصاد، سیاست این نیست، حضرت می فرماید که علم سه تاست، آن علمی که من می گویم طلبش بر هر مسلمانی واجب هست، ۱. اصول عقائد، من خلقت را بشناسم، «الله» را بشناسم، هدف خلقت خودم را بشناسم، با خدا آشنا بشوم، با آنجایی که قرار هست بروم آشنا بشوم، با حیات ابدی ام آشنا شوم، این یک اصل،۲. اخلاقیات، اینکه من با خودم، خدا و مردم چگونه باید رفتار کنم؟ این یکی از مسئله های بسیار بسیار مهم هست، اینقدر مهم هست مسئله ی اخلاقیات که پیامبر (ص) می فرماید: « بُعِثتُ لِاُتَمِمُ مکارم الاخلاق» من مبعوث شدم تا بزرگواریها، مکرومت های اخلاقی را تکمیل کنم، ۳. مسائل حلال و حرام، یعنی نحوه ی ارتباط ما با دنیا باید چگونه باشد؟ شنیدنی هایمان، دیدنی هایمان، خوردنی هایمان، پوشیدنی هایمان، ازدواجمان، اقتصادمان، مدیریتمان، سیاستمان باید چگونه باشد؟ مسائل حلال و حرام یا همان مسائل فقهی که در رساله ها وجود دارد، این سه اصل، محتوای بسیار بسیار مهم هستند که باید هر مجلس داشته باشد و قشنگی واقعاً مجالس امام حسین (ع) تا الان دین به وسیله ی آن قیام تا الان مانده است این هیچ شکی نیست که عامل اساسی بقای اسلام، اسلامِ ناب تا الان نهضت امام حسین (ع) بوده و آن نهضت، آن مجالس را برپا کرده است در آن مجالس این محتواها ارائه شده است، با کیفیت های کم و زیاد، ولی تا الان دین مدیون این مجالس امام حسین (ع) هست، این هم که امام امت (سلام الله علیه) فرمودند محرم و صفر است که اسلام را زنده نگه داشته است همینطور هست، ماه رجب، ماه شعبان، ماه رمضان، ماه محرم، ماه صفر این مجالس قشنگی و عظمتش به این بوده که تشکیل شده است و این محتواها کم و زیاد ارائه شده است، الان ما وقتی که داریم مسئله را از نگاهِ روز نگاه می کنیم که مشکلِ نبودنِ متخصص معصوم هنوز برجاست یعنی ما هنوز دستمان به متخصص معصوم نمی رسد، هنوز متخصص معصوم ما در غیبت به سر می برد، نشان می دهد که آن محتواها هنوز آن کارکرد اصلی خودش را پیدا نکرده است، هنوز آن تأثیر خودش را نگذاشته است که حالا حتماً جلسات در موردش صحبت می کنیم پس این محتوا، محتوای علمی مجلس هست که باید داشته باشد، آموزش عقائد، آموزش اخلاقیات و آموزش مسائل حلال و حرام، این اصلی ترین چیزی هست که یک مجلس باید داشته باشد اگر ما آمدیم این اصلی ترین چیز را حذف کردیم چون الان ما در خیلی جاها می بینیم که مجالس امام حسین (ع) از اصلی ترین محتوا که باید داشته باشد یعنی محتوای سخنرانی، محتوای علمی خالی شده است و خُب از یک مداحی دعوت می کنند می آید چند بیت شعر می خواند بعد آرام آرام شور می گیرند و بعد هم گریه ای می کنند، بعد هم سینه ای می زنند و بعد هم بلند می شوند می روند به دنبال کارِ خودشان، بعد آن پیوند و روحِ حسینی اتفاق نمی افتد خیلی، ولی در مجالس طوری طراحی شده است و اینها معجزه است واقعاً.

مجری: جدیداً اینگونه شده است یا قدیم هم اینگونه بود؟

استاد: نه، الان خیلی بیشتر شده است، یعنی خیلی از مجالس مداح محور شده است تا عالم محور، یعنی وقتی می گوییم مجلس عزاداری، مجلس شور، بیشتر مداح محور هست تا عالم محور، که چه کسی برای سخنرانی بیاید، مجلس چگونه اداره بشود؟ چه محتوایی به مخاطبین منتقل شود؟

مجری: فکر نمی کنید که تا حدودی بر می گردد به تعریف شرایط اجتماعی امروزی، حالا ازدیاد جمعیت هست، تنوع کاری هست، کم بودن زمان هست، علاقه مندی جوانها به همین شورِ حسینی هست، کسی نبوده است اینها را ببرد به سمتِ علم این کار، فکر نمی کنید که یک بخشی از آن طبیعی باشد؟ کم کاری بوده است یعنی از جانب جایی، یا کسی؟

استاد: آفت هایش را دیروز گفتیم، یکی از ضعف ها، ضعف های مدیریتی هست، اینکه ما در برقراری مجالس اهل بیت (ع) به اصلی ترین عنصر اگر یادتان باشد دیروز اشاره کردیم، تصریح کردیم در واقع عنصر معرفتی هست، یعنی اگر قرار هست که یک مجلسی برپا شود حالا وقتی که ما می گوییم، مجلس، مجلس، یکدفعه برای عزیزانی که خارج از کشور هستند ممکن هست که پنج نفر بنشینند عزاداری کنند یا اصلاً می خواهند خودشان در خانه ی خودشان یک حسی داشته باشند به این ماجرا، مهم این هست که به آن هدف فکر کنند، و حداقل در ماه محرم و صفر سعی کنند که خودشان را به آن هدف نزدیک کنند این بهترین عزاداری هست، اصلاً عزاداری خودش یک ابزار هست،‌ یک وسیله نیست همانطور که قبلاً هم خدمتتان عرض کردم اگر کسی می خواهد واقعاً حق محرم و صفر را ادا کرده باشد و با روح امام حسین (ع) پیوند خورده باشد باید با خودِ امام حسین (ع) پیوند بخورد و آن اهدافی که حضرت داشته، بنابراین یک کسی ممکن هست که با تمرکز، با فکر، با تعقل در آن محتوا خودش را نزدیک کند چون حرکت قلبی خیلی مهم تر از حرکت های بدنی و عبادی هست، حرکت دل، حرکت فکری، خیلی مهم تر هست، لذا مسئله ی مجالس این هست که در یک مجلس چقدر بدن تکان نخورد خیلی، ببینید الان در مجالس بدنها تکان می خورد نه اینکه این نیاز نیست بعداً توضیح می دهیم که این فوق العاده نیاز هست که بدن تکان داشته باشد، عزاداری، شور و هیجان نیاز هست ولی همه ی اینها برای این هست که یک فکر هم تکان بخورد، یک مقدار قلب تکان بخورد، اگر این تکان نخورد و فقط بدن حرکت کند بدون اینکه قلب حرکت کند هر چند ثواب دارد به هر حال بی ثواب و بی نتیجه نیست ما در دستگاه کریم امام حسین (ع) کار بی نتیجه نداریم حتی اگر یک کافر هم یک همچین کاری کند پاداشش را خواهند داد.

مجری: می خواهیم نگرش ها و بینش ها دقیق تر بشود.

استاد: بله، همه ی اینها بهانه ای هست که یک شخص فکر کند به اینکه این امام حسین (ع) که بود؟ داستان کربلا چه بود؟ این کشته شدنهای غریب و مظلوم چگونه بوده است؟ این تراژدی عظیمی که ما در زیارت عاشورا داریم می گوییم که برای اهل آسمانها و زمین این مصیبت بزرگ بود « عَظُمَت مُصیبَتُکَ فی سموات و الارض» این مصیبتِ عظیمی که اتفاق افتاده است، این به چه خاطر اتفاق افتاد؟ بالاخره محصولش چه شد؟ می خواست به چه نتیجه ای برسد امام حسین (ع)؟ چون حضرت معصوم است قطعاً هم می دانسته که به کجا می رود، این حرکت آگاهانه و از روی بصیرت انجام شده است، بالاخره ما باید بدانیم که می خواهد چه اتفاقی بیافتد، که حالا من حتماً دعوت می کنم که بیننده گان عزیز بحث ها را پی گیری کنند که انشاء الله برسیم به آن اصلِ مطلب که اگر امام حسین (ع) حرکت کرده است امروز ما باید چه کنیم؟ یعنی وظیفه ی امروز ما واقعاً در مقابل این حرکتِ عظیمی که در دنیا اختصاصی هم به شیعیان ندارد یعنی شما هیچ جای دنیا سراغ ندارید که غیر از ماهِ محرم و صفر این همه مراسم برقرار بشود و در آن مسلمان، شیعیان، اهل سنت و غیر مسلمانها با این عظمت در گستره ی زمین شرکت کنند حالا اگر میلیاردها ساعت وقت صرف میشود، میلیارد ها تومان هزینه می شود ما باید از این چه نتیجه ای بگیریم؟ در واقع این را می خواهم بگویم در واقع پر خرج ترین مراسم دنیا، مراسمِ امام حسین (ع) هست، بیشترین مراسمی که وقت را از ما می گیرد مراسم امام حسین (ع) هست پس ما باید بیشترین نتیجه را از آن بگیریم که انشاء الله اگر فرصت باشد جلسه ی آینده در موردش صحبت خواهیم کرد. والحمدلله رب العالمین.