آثار تربیتی مجالس عزاداری ابا عبدالله (ع) جلسه اول

مکان سخنرانی: شبکه قرآن صدا و سیما 6/9/90

تربیت با آموزش فرق میکند. آموزش اطلاعات دادن است. تربیت توانا کردن میباشد و به عبارتی آموزش بالابردن دانایی است ولی تربیت ایجاد و افزایش دارایی یعنی توان و قدرت انسانها است به گونهای که سعادت دنیا و آخرت را تأمین نماید. و شخص را در برابر آسیبها مقاوم نماید. «ربّ» یعنی تربیت کننده، که بر خداوند و پدر و مادر صدق میکند کما اینکه دربارهی والدین در قرآن اینگونه دعا میکنیم: «ربّ ارحمهما کما ربّیانی صغیرا» والدین ما را به گونهای ربوبیت کردهاند. «ربّ» نقاط ضعف شخص را کاهش داده و از بین میبرد و نقاط قوت او را تا سرحد امکان افزایش میدهد. یکی از مسئولیتهای مهم خانواده تربیت فرزند است که آموزش مقدمهی این تربیت است. و غایتش هم این است که انسان به هدف خلقتش برسد؛ آن تواناییهایی که خداوند تبارک و تعالی در نهاد هر شخصی قرار دادهاست شکوفا شود. یکی از وظایف بسیار مهم خانواده که انسان در قیامت در مقابلش مسئول است، تربیت فرزندان و تربیت اعضای خانواده است. پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآلهوسلم میفرمایند: یکی از سؤالهای مهم قیامت مسئله تربیت خانواده و تربیت فرزندان است. از این جهت، ما یک مسئولیت الهی داریم.

قرآن می فرماید: «یوم یفرّ المرء من اخیه و امه و ابیه و صاحبته و بنیه»: قیامت روزی است که شخص از برادر و مادر و پدر و همسر و فرزندش فرار میکند. فرار به دلیل عدم تربیت و رفتارهای نامناسب در برابر آنهاست. در خانواده در درجهی اول مرد، درچه دوم زن و در درجه سوم خودِ فرزندان نسبت به امر تربیت، تربیت اسلامی و انسانی مسئولیت دارند. به قدری این مسئله مهم است که پیامبر صلاللهعلیهوآلهوسلم میفرمایند: «لا یلق الله سبحانه احدٌ بذنب اعظم من جهالته اهله و اولاده»: «هیچکس خدا را روز قیامت به گناهی بزرگتر از جهالت خانواده و فرزندانش ملاقات نمیکند». یعنی خانواده یک مسئولیت بزرگ علمی و تربیتی دارد.

از اینجا میتوانیم بگوییم که مجالس اهلبیت علیهمالسلام چقدر میتواند قدرتمند باشد. مجالس اهل بیت علیهمالسلام هم کار آموزشی و هم کار تربیتی را میتواند انجام دهد. هم اطلاعات در جهات مختلف توزیع میشود و هم خودِ تربیت صورت میگیرد و تواناییهای تربیتی فرد بالا میرود. هیچکجا به اندازه مجالس اهلبیت علیهمالسلام این توانایی را ندارد که شخص را تربیت و قدرت ایجاد کند. اگر در تاریخ اسلام و تاریخ سی ساله انقلاب نگاه کنید و حوادث را تا ظهور امام زمان عجلاللهتعالیفرجهالشریف پیگیری کنید میبینید که شخصیتهای برجسته و بزرگی که نقشآفرینی کردهاند و قرار است نقشآفرینی کنند، تا زمان ظهور و بعد، کسانی هستند که در مجالس اهلبیت علیهمالسلام تربیت شدهاند. و هیچ جایی نیست که تا این اندازه اسماءالله که در واقع هر هزار اسم در نهاد همه انسانها وجود دارد را فعال کرده باشد فرصت نیست بگوییم که هر مجلس قدرت فعال کردن کدام اسم را دارد. وقتی میگوییم مجلس یعنی جایی که جمع است، یک جمعی که تشکیل میشود. و جمع در مقابل فرد از قدرت بالاتری برخوردار است. یک روح جمعی در جمع است که فرد مانند یک قطره است که به دریا میپیوندد. درست است که پیوسته اما دیگر آنجا آن روح جمعی حاکم است و تأثیر خودش را میگذارد، جمع چه جهنمی باشد و چه بهشتی هیچ فرقی نمیکند، اساساً خودِ جمع، صرف نظر از هنجار و ناهنجار بودن، مثبت و منفی بودن آثار بسیار قدرتمندی خواهد داشت. بسته به این است که محتوای جمع چیست؟ وقتی میگوییم مجالس اهل بیت علیهالسلام یعنی عالیترین محتواها در آنجا عرضه میشود. در جمع دریافت بسیار قوی است زیرا اثر روح جمعی است که دریافت را آسان و مقاومت را کاهش میدهد. و نیز جمع باعث ظهور و بازتاب اثر است. و اگر شخص در تنهایی بخواهد تمرین داشته و ملکهی نفس خود نماید بسیار زمان میبرد. پیامبر (ص) میفرمایند: «ان الشیطان مع الواحد هو و من الاثنین ابعد» شیطان همیشه با شخص تنهاست و از دو نفر دورتر است. قرآن برای شیطان 4 حمله قایل است که از طریق فکر صورت میگیرد: «... و الاقعدنّ لهم صراطک المستقیم...» هر کس روی صراط مستقیم قرار میگیرد یکی از مربیهایش شیطان است. و به قول بزرگان هر کس به هر جا رسیده به برکت وجود شیطان بودهاست شیطان باید پیشنهادهای خلاف بدهد و ما با مقاومتی که میکنیم ارزش پیدا کرده و رشد میکنیم. در واقع در تضاد و جریان مخالف انسان رشد میکند. لازمهی صراط مستقیم شیطان است. «... ثمّ لاتینّهم من بین ایدیهم و من خلفهم و ...» سپس به آنها از جلو، عقب و راست و چپ حمله میکنم که البته هر حمله معنی خاصی دارد ولی همهی آنها فکری، عقیدتی، اخلاقی و روانی است. در تنهایی برخورد با این حملهها مشکل است. گاهی انسان خودش و یا فرزندش را در تنهایی تربیت میکند ولی در خلوت مقاومت زیاد است. مثلاً انسان خشکیدگی چشم دارد و یا بداخلاقی دارد، حضرت هم فرمودهاند که شیطان با فرد است و از دو نفر دورتر است. حداقل روح جمعی هم دو نفر است. لذا شخصی وقتی وارد جمعی چند صدنفره با محتوایی عالی و انگیزههای قوی میگردد شیطان بسیار از شخص فاصله میگیرد.

بنابراین ما باید برای تربیت خود و فرزندانمان از شرکت در مجالسی با قدرتمندترین محتواها استفاده نماییم. مانند نماز جماعت و جمعه و .... قطره دریاست اگر با دریاست ور نه او قطره و دریا دریاست

محتوایی که شخص در مجالس اباعبدالله (ع) دریافت میکند بسیار قوی بوده و متناسب با هدف از خلقت است. مجالس اینچنینی مجالسی علمی است زیرا علاوه بر سخنرانیها، مداحها هم مطالب خیلی مفیدی را منتقل میکنند. پیامبر (ص) طلب علم را واجب فرموده و در تبیین علوم واجب عقاید، اخلاق و احکام را بیان فرمودهاند. و در مجالس حضرت این علوم آموزش داده میشوند آن هم در عالیترین سطوح و بهترین روشها. در استاندارد مطالعات مردم جهان در مورد مردم ایران کم لطفی شدهاست. زیرا در ماههای محرم و صفر و ماه مبارک، رجب و شعبان افراد در مجالس آموزش میبینند که به نوعی مطالعه است. علاوه بر اینکه بالاترین تمرکز هم در این مجالس است.

مطالعهای است که شامل افراد بیسواد هم میشود. مردم ایران بالاترین هوش و فرهنگ را در فهم مسائل اجتماعی و اخلاقی و سیاسی دارند زیرا در طول سال با شرکت در این مجالس اطلاعاتشان افزایش مییابد. و محتوا هم کاملاً فطری است و همهی گروههای سنی در این مجالس شرکت میکنند و هر کس به تناسب آمادگیاش میتواند نوا، بو، صدا و از فضای جمع و حتی رنگ و خوراکیها و ... برای «شدن» بهره ببرد. پیام فطری پیامی است که کودکان و نوجوانان به آن نزدیکترند. حضرت علی (ع) به امام حسن (ع) میفرمایند که تو وقتی خیلی کوچک بودی اقدام به تربیت تو کردم تا دیگران در تو انحراف ایجاد نکنند. بخصوص در حال حاضر با وجود ناتوی فرهنگی شرکت در این مجالس میتواند انسان را در مقابل آفتها مقاوم و واکسینه نماید. افراد آسیب دیده در این مجالس بهبودی مییابند. حضرت میفرماید: «قلب الحدث کالارض الخالیه» یعنی دل جوان مانند زمین خالی (آمادهی کشت) است. در مجالس عزا و شادی معصومین (ع) قلبها آمادگی بسیار زیادی برای دریافت فطریترین و عالیترین محتواها را پیدا میکند. چگونگی تأثیر از این مجالس در اصلاح افراد آسیب دیده و مقاوم نمودن سایرین باید گفت اولاً جمع روح شخص را آمادهی پذیرش میکند و سپس محتوا که شامل مجموعهی پیامهای صوتی (نه صرفاً علمی، بلکه مداحی و نوا و گریهی مردم) بوی عطر و گلاب، رنگو نور، حال و هوا و فضای حاکم دل را آمادهی پذیرش میکند. این طراحی معجزهی اهل بیت (ع) بوده و هیچ کجای دیگر یافت نمیشود. البته شخص با یک سلسله از داراییهای شخصی وارد این مجالس میشود. قرآن میفرماید: «فالهمها فجورها و تقواها» یعنی یک بصیرت درونی نسبت به فجور و تقوی وارد این مجلس میشود. باطناً به کارهای خوب و بد آمادگی دارد. پیامی که در آن جا تولید میشود پیام تقوی است.

لذا به شخص خوراک اضافه میشود و تدریجاً غلبه میکند و تصمیمهای قشنگ میگیرد. اگر آسیب دیده توبه میکند. لذا به گزارش نیروی انتظامی به شدت در این ماهها آمار بزهکاری کاهش مییابد. یعنی آن فضا و روح جمعی کار خودش را انجام میدهد. در این ماهها تمام شهر و کشور و صدا و سیما و... یک مجلس واحد میشوند. افزایش توبه ها و اصلاحها مکانیزم تأثیرگذاری این ایام و مجالس است. شخص اعمالش را اصلاح کرده و عقایدش را تقویت میکند و واقف به حلال و حرامها میگردد و تقید به رعایت آنها پیدا میکند. این مجالس مانند فروشگاههایی هستند که اصطلاحاً از شیر مرغ تا جان آدمیزاد در آنها یافت میشود. مسایل اخلاقی شاید تا هزار موضوع مطرح و فضا آمادهی تأثیرگذاری است.

در واقع مجالس اهل بیت (ع) قویترین مجالس برای توزیع عقاید، اخلاقیات و مسائل حرام و حلال است البته مهمترین آموزه و اثر عشق به حق تعالی که همان هدف از خلقت انسان میباشد، است.

حقیقت عالم هم «لا اله الا الله» است یعنی هیچ معشوق و معبودی جز الله وجود ندارد در مجالس اهل بیت (ع) امام حسین (ع) همیشه حضور دارد چون بالاخره در همهی مجالس گریزی به حضرت زده میشود. حرکت حضرت از مدینه به کربلا و بازگشت از کربلا به صورت اسارت و ... تجلی و ظهور لا اله الا الله در حد عالی در انسانها بوده که اوج آن در روز عاشورا بودهاست. که افراد هر چه داشتند دادند و «الله» دریافت کردند. در شعارهای حضرت و سایرین خدا و دین خدا مطرح است. اساساً پیام شهادت فدا شدن عاشق در راه معشوق است و این دربارهی همهی اهل بیت (ع) صادق است. در عاشورا بالاتر از پیام لا اله الا الله نداریم. پیامهای سیاسی و اجتماعی آن هم فرع بر لا اله الا الله است. خداوند در طول زندگی انسانها شرایطی را فراهم می کند که شخص بتواند عشق بازی با خداوند را تجربه و آن چه را دارد و فدای او کند. پیامبر (ص) میفرمایند: «ما قال نبیّ و ما قلت مثل لا اله الا الله» انسان وارد این مجالس که میشود با هر عنوانی حتی چای ریز مجلس، بالاترین پیامی که دریافت میکند کاهش مقاومت در برابر «الله» است که انسان عالیترین الگوها را میبیند که چگونه خودشان را فدای «الله» کردند. و ما در آن جا تمرین عشقبازی میکنیم. یعنی هدیه دادن کمالات محدود برای دریافت کمال نامحدود. این مهمترین پیام این مجالس است. تمرین میکنیم و یاد میگیریم که چگونه هرچه داریم فدای الله کنیم. لذا در مجالس اهل بیت (ع) همین را میگوییم: «بابی انتم و امی و نفسی و اهلی و مالی و اسرتی» همه چیز من فدای شما که همه چیز تان را فدای خدا کردید. اینها مظاهر خدا هستند و تا یاد نگیریم فدای ایشان شویم امکان ندارد که یاد بگیریم فدای خدا شویم و عشق به کمال بینهایت بزرگترین اتفاق این مجالس است. طراحی مجالس باید به گونهای باشد که عظمت امام حسین (ع) از خداوند بیشتر نشود. یکی از آسیبهای مجالس این است که مصائب به حدی بزرگ جلوه داده میشود که اصل موضوع را تحت الشعاع قرار میدهند. طراح مجالس در این موضوع مسئولیت بزرگی دارند. مثلاً مداح نباید بگوید: «لا اله الا زینب» چون حضرت خودش فدای «الله» میداند. لذا معصوم (ع) توصیه می فرماید: که روز عاشورا هزار مرتبه سوره ی توحید را بخوانید. (البته در لزوم مراسم عزاداری شکی نیست).

عاشورا روز ولایت بلکه روز توحید است که امام فدای «الله» شدهاست. بزرگترین پیام کربلا توحید است خانواده ها توجه کنند که به مجالس بروند که بیشترین محتوا را از لحاظ سخنران، مداح و فضای معنوی داشته و متناسب با حال اعضای خانواده باشد. در مجالس اهل بیت (ع) از توحید تا ولایت و رسالت، اخلاقیات و سیاست و احکام توزیع می شود. برای همین است که امام (رضوان الله) فرمودند که این محرم و صفر است که اسلام را زنده نگهداشته است. یعنی اسلام به اینها تکیه دارد. اینکه چرا حرکت امام حسین (ع) قوی ترین حرکتهاست به این دلیل است که نسبت به ائمه دیگر فرصت زمانی بیشتری داشته است و هر کدام از ایشان در چنین زمان و مکانی قرار داشتند و همین اقدام را می کردند. حرکت جمعی ایشان از مدینه آغاز می شود و در عاشورا به اوج می رسد. در این جمع حضرت زینب و ابوالفضل و سکینه (ع) و... داریم حضرت سکینه (س) در باره ی اینکه چرا ازدواج نکردند، حضرت سیدالشهدا (ع) میفرمایند: « کانت مستغرقه فی الله» غرق در خدا بوده آنچنان که نمی توانسته پایین بیاید. حضرت زینب (س) کسی است که از سر بریده می شنود: «شیعتی مهما شربتم ...» این جمعیت هر کدام به نحوی شیوه های عشق به حق تعالی را یاد بدهند. برای تک تک شخصیتهای جامعه عاشورا فرد دارد، حتی برای گنهکارترین افراد. کسانی که در دقایق آخر حضرت ندای «هل من ناصر ینصرنی» را شنیده و از سپاه عمر سعد به یاری حضرت می شتابند به ما می آموزند که نا امیدی مطلقاً وجود ندارد برای همین فرمودند: « مثل اهل بیتی کسفینه نوح من رکبها نجی و من تخلف عنها غرق» و نیز می فرمایند: «سفینه الحسین اسرع» زیرا شرایط زمان ایشان اقتضای تولید بیشترین فطرت، اخلاق و تولیدات سیاسی اجتماعی را داشته است. در زمان سایر ائمه چنین وضعیتی موجود نبوده است. مهمترین توصیه برای این ماه توجه به توحید و توسل به ائمه (ع) و بخصوص سیدالشهدا و سایر شهدای کربلا.

والحمدلله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین.