کارگاه خانواده (یزد)؛ جلسه دهم

گفتیم خدا برای هر چیزی قاعده و اندازه گذاشته، فرمول گذاشته و قدر گذاشته، در خانواده‌ برای زن و مرد خداوند یک سلسله قدرهایی تنظیم کرده یعنی خصال، صفات که قضایش می‌شود سعادت خانواده، که مرد موظف است و مرد هم موظف است این‌ها را در خانه تهیه کند و ایجاد کند. این‌که در اسلام شرط ازدواج، رشد، رشید و رسیده بودن است. این‌طور نیست که هر کسی که بلوغ جنسی دارد می‌تواند ازدواج کند، بلکه باید فهم رابطه زندگی را داشته باشد یعنی یک مرد بداند ازدواج یعنی چه؟ خانواده یعنی چه؟ و من چه خصوصیاتی را در خانواده داشته باشم تا خانواده‌ام شکست نخورند، زندگی متلاشی نشود، پیامبر فرمود: لعنت بر کسی که لعنت بر کسی که زندگی‌اش را ضایع می‌کند، خانواده‌اش را ضایع می‌کند، گاهی وقت‌ها یک دختر، یک مرد، یک پسر ازدواج می‌کنند اما فهم کافی، معرفت کافی، عقلانیت کافی و مهارت‌های را برای پیوند با همسر ندارد، یعنی اصلا نمی‌داند در دوران نامزدی باید چکار کند، در دوران عقد چه کارهایی را باید انجام دهم؟ چه خصوصیت‌هایی را باید داشته باشم؟ چه خصوصیت‌هایی را باید نداشته باشم؟ ولی این خوب باعث ضایع شدن خانواده‌ می‌شود یا در بعد از عروسی یک مرد باید چه خصوصیت‌هایی داشته باشد؟ یک زن باید چه خصوصیت‌هایی داشته باشد؟ تا زندگی متلاشی نشود و انسان ملعون نشود، مورد لعن خدا، لعنت فرشتگان قرار نگیرد، جهنمی نشود. گاهی وقت‌ها یک آدم در اثر سهل‌انگاری در خانواده، فرزندی را به دنیا می‌آورد که یک اجتماع را به نابودی می‌کشاند، گاهی وقت‌ها بعضی از این فرزندان بخاطر تربیت غیر صحیح پدر و مادر تبدیل به ظالمان شدند که یک دنیا را به آتش کشاندند. گاهی وقت‌ها تربیت صحیح باعث شده وقتی که فرزند به یک مدیریتی، ریاستی می‌رسد یک جامعه را سعادتمند می‌کند، هر دو در نامه اعمال پدر و مادر نوشته می‌شود که فرزندی تربیت کردند که صدها و هزاران نفر را سعادتمند می‌کند یا فرزندی را تربیت کردند که صدها و هزار نفر را نابود می‌کند، آن تربیت ما را قرآن به پایش می‌نویسند. قرآن می فرماید: «نَحْنُ نَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ» ما هر کاری که شما انجام دهید و محصول و آثار کارتان را پای شما حساب می‌کنیم، پس انسان باید همیشه مراقبت کند که من یک اثر بد از خودم باقی نگذارم. این خیلی مهم است. از من اثر بد باقی نماند، در زندگی، در فرزندانم، در شاگردانم، چون آثار را به پایت حساب می‌کنند، اگر آثار خوب باشد پس خوشبحالت، تا قیامت، تا بعد قیامت همین‌طوری برایت ثواب دارد ولی اگر بد باشد همین‌طوری گناه می‌آید برای انسان، لذا در دین ما خداوند تبارک و تعالی و اهل بیت می‌آیند یک سلسله صفت‌هایی که زن و مرد باید در خانه داشته باشند لازم است داشته باشند به ما یاد می‌دهند و از اول هم می‌گویند اگر نمی‌خواهی وارد ازدواج نشو. چون وقتی به ازدواج تن می‌دهی یعنی من حاضرم این وظایفم را انجام دهم، نه اینکه از اول ازدواج را قبول کنی و قصدت این باشد یا اصلا نرفته باشی یاد بگیری که من چه وظایفی دارم.

این یعنی ظلم یعنی من به همسرم ظلم می‌کنم به او می‌گویم من آمده‌ام خاستگاری با تو ازدواج کنم و خیال هم ندارم به وظایفم عمل کنم اصلا بلد نيستم. یا یک دختر ازدواج را می‌پذیرد اما نمی‌خواهد یا بلد نیست آن وظایف را انجام دهد. در اسلام می‌گویند اگر بلد نیستی یا نمیخواهی رعایت کنی ورود نکن. چون گناه می‌کنی ظلم می‌کنی به بچه‌هایت به همسرت. مثل کسی که می‌خواهد یک جا مدیر باشد شرایط مدیریت را ندارد و آن را قبول می‌کند. در روایت داریم کسی که می‌خواهد جایی رئيس باشد و قبول کند در حالی که شرایطش را ندارد خیانت کرده به خدا و رسولش و همه مسلمانان جهان، کسی بيايد به من بگوید من دوست دارم شما رئيس فلان جا باشید و من هم تحت تاثیر شهوت ریاست طلبی قبول کنم در حالی که هیچ نوع تخصص و آگاهی و مهارت و آمادگی برای انجام وظایف در آن شغل را ندارم قبول کنم، این خیانت و ظلم می‌شود.

مسلمانان از نظر خدا بخصوص جامعه ایمانی هر یک نفرشان از کعبه بالاترند، حرمتشان بالاترند.

(المؤمن اعظم حرمت من الکعبه) مؤمن حرمتش از کعبه بالاتر است. همین‌طوری نمی‌توانید در جامعه کاری کنید به همه بی‌احترامی شود، حق دیگران خورده شود، زندگی دیگران نابود شود. یک تصمیم‌هایی بگیرید که به مردم آسیب برسد، اگر آمادگی فلان رياست و فلان پست را ندارید، حتی اگر روحانی آمادگی ندارد امام جماعت شود نباید قبول کند، امام جمعه شود گناه دارد اگر قبول کند، چون امام جماعت مسئولیت دارد، امام جمعه بودن یک وظایفی دارد، من اگر قبول کنم امام جمعه شوم فکر می‌کنم وظیفه من این است خطبه بخانم و بروم، این مسئولیت دارد. پس قرآن و اسلام می‌گویند اگر آمادگی نداری و نمی‌خواهی در خود ايجاد کنی، دوست نداری یا نمیخواهی یا نمی‌توانی، پس ورود نکن. حالا یک زن و مرد می‌خواهند وارد زندگی شوند یک شرایطی باید ايجاد کنند، حضرت می‌فرمایند (و ان لم یکن فی تبعه) اگر دوست نداری باید اجرا کنی. اینجور نیست بگویی خوشم نمی‌آید، دوست ندارم، اگر دوست نداری و خوشت نمی‌آید بیخود کردی که این مسئولیت را قبول کردی،بیخود کردی زن کسی شدی، شوهر کسی شدی، بابای کسی شدی‌. اگر بابا شدی باید وظایفت را انجام دهی. برای مثال، شما می‌روید می‌بینید در خانه شما یک بچه گذاشتند، مثلا یک زن و مردی دوست ندارد بچه دار شوند یا از بچه خوششان نمی‌آیند، اتفاقا رفتند دیدند در خانه بچه گذاشتند، ما بچه را چکار کنیم؟ می کشیم؟ نه. با اینکه از بچه بیزاریم، اگر بچه را برداشتیم خانه بردیم دیگر باید برای این بچه پدر و مادر باشیم. بچه شیر می‌خواهد نوازش می‌خواهد آرامش می‌خواهد جایش را باید بشورید، استحمام می‌خواهد، نمی‌توانی بگویی خوشم نمی‌آید، بگذار بمیرد. بچه خودت هم نیست ولی این بچه این نیازها را دارد، تو نمی‌توانی بگویی من دوست ندارم، خوشم نمی‌آید. بیخود کردی باردار شدی، من نمی‌خواهم بچه‌دار شوی، پدر بگویید. یعنی چه!!!! یا مادر بگویید من اصلا از بچه خوشم نمی‌آمد، زوری بچه‌دار شدم. بچه وقتی آمد یک لوازمی دارد، یک نیازهایی دارد، تو دیگر نمی‌توانی بگویی من خوشم نمی‌آید، یا مثلا خوشم نمی‌آید به شوهرم این خدمات را دهم، خوشم نمی‌آید به زنم این خدمات را دهم. نه. باید خدمات را دهی با میل، رغبت، عشق، علاقه، روی باز، با نق و غر هم نه. خوشم نمی‌آید نداريم. حالا دقت کنید بعضی‌ از آنها را من برایتان بخوانم. اولین چیز خوش معاشرت بودن است. معاشرت خوب، خوش رفتار بودن است. لذا قرآن در سوره نساء آیه ۱۳می‌فرمایند: «عاشروهن بالمعروف» با خانم‌هایتان و زن‌ها با شوهرهایشان نیک رفتار کنید، یعنی رفتار زشت ، بد ، تمسخر، توهین آمیز، تحقیرآمیز حق ندارید، اینها در خانه حرام است، حرف رکیک، حرف بد، حرف دلسرد کننده، تحقیر، این‌ها را حق ندارید. اگر قرار شد پیش هم باشید، زن و شوهر به دو چیز نیاز دارند: عشق و محبت و احترام. خارج از عشق و محبت و احترام د یگر نمی‌توانی کاری بکنی، ظلم کنی، بی‌ادبی کنی، تمسخر کنی، توهین کنی، نیش بزنی، دائما ايراد بگیری دائما از طرف، شخصیتش را خرد کنی، نق و غر بزنی، این‌ها دیگر نبايد باشد، اگر نه انسان ملعون می‌شود، خانواده خودش را ضایع می‌کند. امام صادق علیه السلام می‌فرمایند: «ان المرء یهتاج فی منزلهی واعیالهی الی صلاصه خلال یتکلفها و ان لم یکن فی تبعهی ذالک» انسان‌ یا یک مرد در اداره منزلش، خانواده‌اش، به سه خصلت نیاز دارد حتی اگر دوست نداشته باشد،ب اید این‌ها را حتما به کار بگیرد. حتی اگر دوست نداشته باشد. مثلا می‌گوییم یک پرستار در بیمارستان باید لباس پرستاری بپوشد، حتی اگر دوست نداشته باشد، باید ماسک بزند، دستکش دست کند. یک پزشک در برخورد با بیمار، خوشش بیاید یا نه باید رعایت کند، قانونش این است. لذا حضرت می‌فرماید: یک شخص این سه خصلت را باید در خانواده رعایت کند.

۱_ (معاشرتن جمیله) رفتار زیبا، معاشرت زیبا، کلام، روابط عاطفی، روابط جنسی، ضعیف نه. با عشق، با محبت، با رضایت، با روی باز، تأمین‌ این چنینی. معاشرت زیبا یعنی به ذوق کسی نزنیم، کسی را خراب نکنیم، معطل نکنيم، اینقدر مهم است که می‌گوید اگر شوهر به خانه آمد و نماز می‌خواندی نمازت را تند بخوان، زود تمام کن که شوهر به خانه آمده است، اگر نماز می‌خوانی زود تمام کن تعقیبات را نخوان، پیش شوهر برو. حالا بگذارید این دعا را بخوانم، این دو رکعت را هم بخوانم، اینقدر از زیارت عاشورا مانده است، ولش کن، به استقبال شوهر برو. زن و مرد باید برای هم همین‌جوری باشند، هم به نیاز هم توجه داشته باشند هم به حضور هم، هم به هم‌کلامی با هم.

(وسعت بتقدیر) دست و دلباز بودن اما به اندازه، زیاده روی نباشد، در خانه نبايد مرد احساس کند زنش خسیس است، یا زن احساس کند مرد خسیس است. این خیلی وحشتناک است. در روایت داریم خصاصت و بخل همه زشتی‌ها و اثار همه بدی‌ها را در خود دارد. برای همین معمولا مشاور‌ها در همه جای کشور دو صفت را در کسی ببینند، می‌گویند زود از هم جدا شوید.

۱_ خصاصت مثلا در مرد، برای همین یک زن یا مرد در خانواده بايد دقت کنند مرد در دوران نامزدی و عقد خسیس نباشد، او را ازمایش کنند ببیند مرد خسیس است؟ این صلاحيت الهی برای همسر بودن و پدر بودن ندارد، یا بد دل است، زنش را کنترل می‌کند، شوهرش را کنترل می‌کند، کجا بودی؟ چکار کردی؟ چکار می کنی؟ در کار هم فصولی می‌کنند، گوشی همدیگر را کنترل می‌کنند، کیف همديگر را کنترل می‌کنند و رفت و آمد. اين‌ها کار وحشتناکی هستند، تجاوز به حریم زندگی است. این‌ها کار خوبی نیست. با چه کسی صحبت می‌کردی؟ چه کسی تلفن زد؟ چه می‌گفت؟ کجا رفتید؟ این نه. باید اعتماد و احترام باشد، مرد نباید خسیس باشند زن هم همین طور.

اگر غذایی درست می‌کند آشی درست می‌کند، سوپی درست می‌کند، به شوهرش بگويد این ظرف را برای مامان و بابات گذاشتم برای آنها ببر، نه این‌که خساست کند، به همه همسایه‌ها برسد. بخل نداشته باشد. مرد هم همینطور، سختگیری نکند، خصاصت نداشته باشد، این‌ها را در کارگاه‌هایش گفته‌ام، به کارگاه‌ها مراجعه کنید در بخش مهارت‌های دو توضیح داده‌ام. (بیست ساعت اقتصاد خانواده توضیح دادم در مهارت‌های دوم، بیست ساعت درباره مسائل اقتصادی و مالی است)

(و غیرت بتحصن) مرد بايد نسبت به ناموسش غیور باشد، این‌گونه نباشد که ناموسش هر طور خواست لباس بپوشد، هر جا خواست برود. در هر عروسی شرکت کند، یا با نامحرم هر برخوردی داشته باشد برای مرد مهم نباشد. دشمن بی‌ناموسی بی‌غیرتی بی‌حیایی را تبلیغ می‌کنند، خیلی هم به بی حیایی و بی‌ناموسی افتخار می‌کنند، نسبت به ناموس خود بی‌غیرت هستند. در روایت داریم جهاد زن این است که غیرت را از مردش بپذیرد یعنی رعايت کند، حتی اگر مرد اندکی‌ در این جهت سختگیر است باید زن قبول کند چون به نفع خانواده است به نفع خودش است. مرد بايد غیرت داشته باشد، آن هم زیاده روی نه، بدبینی نه، بد دلی نه، آن بد است.

حضرت می‌فرماید: بد دلی انسان‌های سالم را نیز فاسد می‌کند، چه مرد بد دل، چه زن بد دل. خیلی وقت‌ها خانم‌ها آنقدر مچ‌گیری می‌کنند فضولی می‌کنند پی‌گیری می‌کنند که مرد را از خودشان متنفر می‌کنند، و باعث می‌شوند مرد دیگر از این زن لذت نبرد، بترسد، زن دیگر زن نیست. مظهر لطافت و جذابیت و ناز و زیبایی و کشش نیست، لولو است. اگر یک زن اینقدر روی مخ مرد رفت، پیگیری کرد مچ گرفت، فضولی کرد اعصابش را خورد کرد نق زد غر زد، این مرد دیگر نمی‌تواند، این دیگر برای خودش یک مرد شده است. ديگر جذابیت ندارد. مرد هم همینطور. بايد این جوری باشد. لذا مرد بايد از همسرش مراقبت کند که بی‌حیایی صورت نگیرد، پوشش همسرش، رفتارش با نامحرم، مهمانی رفتن‌ها، مسافرت. باید مراقب زنش باشد. زن هم این را دوست دارد که مرد قوی و باغیرت داشته باشد اما نه سختگیر. قوی و باغیرت.

(غیرت بتحصنن) يعنی غیرت برای ناموس داری، برای مراقبت از همسر، نه سختگیری و بددلی، نه. مراقبت. بی‌غیرت و بی‌حیا نباشد. برای حفاظت از همسرش وقت بگذارد. اگر می‌تواند خودش همسرش را ببرد و بیاورد نگوید تو خودت ماشين بگیر و برو. مرد باغیرت تا آن‌جایی که می‌تواند، یک وقت هست که نمی‌تواند، سرکار یا اداره است، کاری یا جلسه‌ای است. ولی یک موقع هست که می‌تواند نبايد اجازه‌ دهد زنش شب، وقت بی‌وقت تنها این‌ور و آن‌ور برود، خرید برود، بازار برود، پشت همسرش بايد باشد، کمک همسرش بايد باشد، کنار همسرش بايد باشد. می‌تواند برود جنس‌های بازار را بخرد اجازه ندهد خانم این کارها را انجام دهد. غیرت يعنی این، مراقبت کند که همسرش در معرض ارتباط یا در دید نامحرم قرار نگیرد. ارتباط و دید خراب، ارتباط و دید سالم اشکال ندارد. ارتباط و دیدی که آلوده کننده است. مثلا بعضی از خانم‌هل برای خودشان صفحات مجازی دارند. در این صفحات مجازی مردها می‌آیند ارتباط می‌گیرند، این کار قشنگی نیست. کار خوبی نیست، هيچ فضیلتی در این نیست، مگر موارد استثنایی. من اینستاگرام دارم فلان آقا آمده من را فالو کرده، لایک کرده، اين‌ها نه برای مرد خوب است نه برای زن، برای مردش هم این‌کار خوب نيست، این کار خودفروشی و گدايی عاطفه است. مگر شخصی باشد که یک جایگاه اجتماعی حقوقی سیاسی عقیدتی داشته باشد که آن هم با حفظ حرمت‌ها، شرایط، حیا، عفت، بی آسیبی.

(غیرت بتحصنن) یعنی مرد ناموس دار باشد، حواسش به ناموسش باشد، لباس نامناسب، لباس تحریک کننده نپوشد، مراقبت کند. اما وقتی یک مرد نسبت به این جهات بی‌خیال شد آسیبش را اول به ناموس خود میزند. ناموس و فرزندان خودش اول آسیب مي‌بينند. غیرت فوق‌العاده لازم است. اینکه در کشور ما زن‌های کشورهای ما کمتر از زن‌های سایر کشور‌ها دچار اعتياد به سیگار، مواد مخدر، فحشاء، منکرات، قتل و جنایت‌ها و مفاسد دیگر می‌شوند، اینکه در کشور ما غیرت پابرجا است.

آسیب‌ها آن‌جایی است که مرد غیرتش را نسبت به ناموسش از دست می‌دهد. لذا اکثر بدی‌ها و بزهکاری‌ها برای مرد‌ها است نه مال زنان، چرا؟؟ چون زنان تحت حفاظت پدران خود، شوهران خودشان، برادران خودشان هستند، آسیب نمی‌بینند. اما اگر مرد بیخیال ناموسش شد این هم به خود خيانت و ظلم کرده‌ است هم به ناموسش هم به فرزندانش.

در روايت هم داریم اگر یک زن این را تحمل کند، اجر بسیار با عظمتی دارد که هیچکس جز خدا نمی‌تواند آن را حساب ‌کند. یک زن بايد غیرت مردش را بپذیرد و خودش هم رعايت کند. خيلی از خانم‌ها هستند که اصلا نیازی نیست که به آن‌ها چیزی یاد دهیم، خودش در شخصیت خودش انقدر تحصن حیا و عفت دارد که مرد واقعا خیالش راحت است، ویکی از وظایف زن همین است که خیال همسرش را از این جهت راحت کند.

يعنی همسر بداند من اگر به جبهه بروم به مسافرت بروم، زندان بیفتم، محال است که ناموس من و همسر من کوچکترین لغزشی کند، این باعث می‌شود که یک مرد هميشه، نه فقط در دنیا بلکه در قیامت عشق این زن در دلش باشد. این وظیفه یک زن است که این را در قلب مرد کند که من محال است تحت هيچ شرایطی آسیب ببینم، یا به کسی گرایشی پیدا کنم یا یک رفتار غیرعفیفانه یا با بی‌حیایی داشته باشم. این کار را زن باید انجام دهد و مرد هم باید به ناموسش بگوید من این رفتار را از تو می‌خواهم باید مراقبت کنی. پس این سه را فراموش نکنیم:

۱_ معاشرت زیبا؛

۲_ دست و دلبازی به اندازه، نه زیاده روی مصرفانه و فاسد کننده؛

۳_ غیرت به اندازه. زیاده روی، بدبینی، سختگیری بی‌جا در آن نباشد.

صفت بعدی خیلی مهم و طولانى است روایاتش، من یک دانه را می‌خوانم برای امروز بس است که هم صدای خودم نامناسب است هم شما را خسته نکنم.

صفت بعدی‌ که وظیفه است حضرت فرمود این وظیفه است اگر دوست نداری بايد انجام دهی، باید رعايت کنی، نمی‌توانی بگویی دوست ندارم، خوشم نمی‌آید، همينی که هست. آن چیست؟ خوش اخلاقی است. در وصیتی که پیامبر به امير المؤمنین(ع) می‌کند می‌فرمایند: «یا علی حصن خلقک مع اهلک و جیرانک و من تعاشر و تحاصب من الناس» اگر دیگران پرسيدند این آدم چگونه آدمی است؟ بگویند این با خانواده‌اش و همسایه‌ها و هر کسی که معاشرت می‌کنید (و من تعاشر و تحاصب) محاصبت دارید با آن، آن کسی‌ که قرار است با آن زندگی کنی و معاشرت داشته باشی، همکار یا رئیس است یا مرئوس است، دوستت است، استادت است، شاگردت است، از تو خوش اخلاقی ببيند، اخم و تخم و قهر و غر و نق و این چيزها را حق نداری، اگر هم باشد جهنم تولید می‌کند، فشار قبر برای انسان می‌آورد، باید مراقبت کنید که‌ این‌گونه‌ نباشد، اگر یک جا سوال کردند که شوهر یا زنت چکاره است؟ چگونه است؟ بگويد خیلی خوش اخلاق است، مهربان است با همه مردم، همسایه‌ها (و من تعاشر) هر کسی که با آن معاشرت می‌کنی (و تصاحب من الناس) از مردم با هر کسی که هستی، بد قلقی، بد اخلاقی، توهین، زبان تند، این‌ها را نداشته‌ باشید. اگر این‌گونه باشد چه می‌شود؟ پاداشش را می‌گويد، نتيجه‌اش را می‌گوید. (تکتب عندالله بالدرجات العلی) خیلی مهم است. می‌گويد اگر کسی خوش اخلاق بود با خانواده‌اش با مردم در پیش خدا از درجات عالی برخوردار می‌شوند. خداوند درجات عالی را برایش مينويسد. (تکتب عندالله) درجات بالا در نزد خداوند برایش نوشته می‌شود، اینقدر اثر دارد. حتی‌ اگر یک کافر هم در خانواده‌اش این‌گونه باشد، خدا او را دوست دارد و اگر یک مؤمن این را نداشته باشد خدا بدش می‌آید. لذا در روايت داریم کافر خوش اخلاق پیش خدا محبوب‌تر است تا یک مؤمن بد اخلاق. کافر سخاوتمند به خدا نزدیک‌تر است‌ تا یک مؤمن خسیس.

پس این حسن و خلق را باید ما باید دقت کنیم اگر نداريم باید ايجاد کنیم. اگر این را نکنیم در خانه و خانواده‌، آسیب ببيند زجر بکشند این‌ها عذاب قبر. فشار قبر برای انسان می‌آورد. نباید اخلاق تو دیگران را در فشار قرار دهد. وقتی می‌گوید خوش اخلاقی یعنی کسی از منش با تو اخلاق تو رفتار تو و هم‌نشینی با تو در فشار نیست. اگر عروسی باید همه اعضای خانواده شوهر بگوید که این خيلی دوست داشتنی و خوش اخلاق است، دامادی همه از فامیل و خانواده‌ات بگویند چه داماد خوب و عالی داریم. اما اگر دعوا و نق و غر و اضطراب و تنش ایجاد می‌کنی این‌ها همه فشار قبر است که عذابش چند برابر به ما وارد می‌شود. یک برابرش این است که روح خود را آزار می‌دهی یک برابرش این است که روح دیگران را نیز آزار می‌دهی. به میزانی که روح دیگران را آتش می زنی، در فشار قرار می‌دهی، عذاب قبر داری، عذاب ايجاد می‌کنی.

و الحمدلله رب العالمین و صل الله علی محمد و آله طاهرین.