اعوذ بالله من الشیطان الرجیم بسم الله الرحمن الرحیم الحمد لله ربّ العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین.@ بحث امروز ما در مورد سن ازدواج هست قبلاً هم در این باره به اختصار مطالبی عرض شده امروز به صورت مستقل به این بحث میپردازیم. در مورد سن ازدواج به طور دقیق ما نمیتوانیم سن مشخصی را برای ازدواج ذکر بکنیم بلکه هر گاه هر شخصی خودش احساس کرد که نیاز به ازدواج دارد آن زمان ازدواجش هست.@ البته یک شرائط و تناسبهایی باید رعایت بشود در مورد ازدواج و سن ازدواج، حداقل لازم برای ازدواج بلوغ جنسی و رشد بدنی هست. در مورد سن الان در مملکت ما تقریباً زیر 18 سال را به ازدواج توصیه نمیکنند و بیشتر توصیه میشود دخترها بالای 18 سال اقدام به ازدواج بکنند و ازدواج 18 سال به پایین را برای دختر خطرناک میدانند.@ هر چند این مسئله هم یک حکم کلی نیست معمولاً به خاطر مسئله بارداری که برای بعد از ازدواج هست تا 18 سال را آماده یک همچین کاری نمیدانند مگر اینکه از لحاظ بدنی خانمها به رشدی رسیده باشند آن قدرت بدنیشان به حدی باشد که این کمی سن جبران بشود.@ مسئله دیگر این هست که در تعلیمات دینی از ازدواج برای دختر خانمها در سنین پایین پرهیز داده شده و گفته شده که دختر خانمها در سن کم ازدواج نکنند. چند علت برای این قضیه ذکر شده 1 ـ مسئله عدم الفت هست.@ علی (ع) میفرماید که وقتی دختر در سن کوچکی ازدواج بکند و هنوز به بلوغ عقلی و جنسی و عاطفی مناسبی نرسیده باشد ازدواج میکند این خطر تهدید میکند زندگی طرفین را که بین دختر و همسرش الفتی ایجاد نشود.@ ما چند نمونه در مشاورهها داشتیم که دختر خانمها در 16 ـ 17 ازدواج کردند بعد نتوانستند یک رابطه سالم و خوبی با همسرشان برقرار بکنند به خاطر اینکه آن بلوغ عقلی و رشد بدنی و همچنین رشد عاطفی لازم را نداشتند که در این باره توضیح خواهیم داد.@ وقتی الفت حاصل نشود یعنی دختر تقریباً بچه هست هنوز سردی و گرمی را نچشیده هنوز پخته نشده وارد زندگی میشود این بسیار خطرناک هست به خاطر اینکه زندگی به سمت سردی کشیده میشود و تا آخر هم این اثرش میماند.@ یعنی ما الان داریم خانوادههایی را که مثلاً دختر در سن کوچکی ازدواج کرده الان هم 30 سال 40 سال از ازدواجشان میگذرد اما از آن جهت که دختر آن موقع که زندگی را شروع کرده با آمادگی عقلی و عاطفی مناسبی این را شروع نکرده همیشه یک سردی و یک حالت تلخی از زندگیش و بخصوص از آغاز زندگیش دارد.@ این مسئله سردی تا آخر عمر هم خیلی وقتها ادامه پیدا میکند و کمتر پیش میاید که برطرف بشود این هم به خود مرد آسیب میزند چون یکی از اهداف ازدواج انس و الفتی هست که بین زوجین میافتد و بدون آن زندگی کردن واقعاً مشکل هست آرامش مشکل هست هم به خود زن که از زندگیش نمیتواند لذت ببرد آسیب وارد میشود.@ مضافاً به اینکه دختری که در سن کوچکی ازدواج میکند مادر خوبی هم نمیتواند باشد یعنی نمیتواند خوب در حق فرزندی که به دنیا میآورد مادری بکند و چون از نظر عاطفی خودش به بلوغ نرسیده نمیتواند ارضاء خوبی هم از نظر عاطفی فرزندش را بکند.@ پس در مسئله تربیت فرزندان هم با مشکل روبرو هست اگر در سنین کوچکی ازدواج بکند نکته خطرناکی که اینجا هست این هست که در خانوادههایی که عنصر دین و تربیت اسلامی نیست وقتی دخترها در سنین کم ازدواج میکنند من به کرات این را دیدم هم در مشاورهها و هم در غیر مشاورهها که دختر وقتی با سن کم شروع میکند و با رشد عاطفی مناسبی شروع نمیکند و رشد عقلی مناسبی شروع نمیکند.@ چون از اول نمیتواند با همسرش رابطه عاطفی و خوبی برقرار بکند عشق و محبت خوبی بینشان جریان پیدا بکند یک زمانی که به این بلوغ میرسد چون از اول با تنفر از همسرش شروع کرده این خطر وجود دارد که متوجه دیگران بشود یعنی زن گرایش احتمالی به مردهای دیگر دارد که بتوانند علاقه و محبت او را جذب بکنند و این خیلی خطرناک هست.@ باید به این نکته توجه بشود که یکی از لوازم بسیار مهم زندگی که روابط عاطفی بین زوجین هست از بین میرود وقتی ازدواج با سن کم دختر آغاز میشود ما در مشاوره یک نمونه من داشتم یک خانمی بود شاید حدود شش تا فرزند داشت.@ البته خانم جوانی بود چون از سن کم شروع کرده بود با اینکه جوان هم بود تعداد زایمانهایش بالا بود شوهرش واقعاً مرد خیلی خوبی بود اما اختلاف سنی خیلی بالایی داشتند این اختلاف سنی بالا باعث شده بود که اینها هیچ وقت نتوانند یک رابطه عمیق عاطفی با هم برقرار بکنند بعد خانم به یک آقای دیگری گرایش پیدا کرده بود و رابطه نزدیک هم با آن آقا داشتند.@ این خطر همیشه وجود دارد باید دقت بکنیم که همه جنبههای لازم برای ازدواج از قبیل رشد بدنی بلوغ جنسی رشد عاطفی و عقلی فراهم بشود که در مورد اینها توضیح خواهم داد این یک خطر بود که در مورد اختلاف سنی یعنی کم بودن سن دختر وجود دارد.@ نکته دیگر این هست که وقتی دختر در سن کم ازدواج بکند بین زوجین درک متقابلی نسبت به همدیگر ایجاد نخواهد شد همدیگر را خوب نمیفهمند و نمیتوانند یک رابطه سالم و موفقی را با همدیگر برقرار بکنند پختگی لازم وجود ندارد درک صحیحی هم وجود ندارد.@ خطر بعدی مسئله عدم ارضای صحیح جنسی هست که این هم یک رشد بدنی و یک رشد عاطفی مناسبی را میخواهد که اگر نباشد همیشه این مسئله به صورت یک امر تنفرآمیز و ناراحتکننده برای طرفین هست یا برای زن هست.@ باز ما مواردی داشتیم که مثلاً خانمی بعد از گذشت شاید 10 سال ازدواج هیچ وقت نتوانسته که یکبار حتی ارضاء صحیح در این جهت بشود مسئله ارضاء عاطفی که قبلاً تذکر دادم در مسئله الفت که اینها ارضاء عاطفی نمیشوند و این هم یک مشکل هست کم نیستند ازدواجهایی که بدون توجه به این شرائط و لوازم در اطراف ما دارد صورت میگیرد.@ این خطراتی که عرض کردم یعنی عدم الفت عدم ارضای عاطفی عدم درک متقابل عدم ارضای صحیح جنسی، در ازدواج با اختلاف سنی بالا هم وجود دارد یک موقع هست دختر سنش کم نیست سنش سن ازدواج هست مناسب برای ازدواج هست اما اختلاف سنی به قدری زیاد هست که باز عین همان مشکلاتی را که قبلاً عرض کردم اینجا درست خواهد کرد.@ باید اختلاف سنی خیلی زیاد نباشد فقط یک جا هست که مشکل اختلاف سنی شاید تا نزدیک به ده سال قابل تحمل هست و میشود با آن زندگی خوب و شیرینی را اداره کرد و آن زمانی هست که طرفین رشد مذهبی خوبی دارند داشتن رشد مذهبی خوب در طرفین باعث میشود که این اختلاف سنی مشکلی را ایجاد نکند اما در غیر این صورت چرا مشکلساز خواهد بود.@ یک نکتهای که هست در مورد سن ازدواج ما آمار گرفتیم برایتان بخوانم آمار خوب و جالبی هست، که بعضی وقتها یک جایگزین افراد پیدا میکنند برای مسئله مشکل سن، چه خانمها و چه آقایان باید به این دقت بشود.@ جایگزین این هست که اگر شخصی ببیند همسرش سنش بالا هست ولی تحصیلات عالیه دارد یا ثروت زیادی دارد یا شهرت دارد یا زیبایی زیادی دارد یا مقام والایی دارد میبینید که حاضر میشود با این شخص ازدواج بکند که هیچ کدام از اینها یعنی تحصیلات عالیه، شهرت، ثروت، مقام نمیتواند آن مشکلاتی را که در اثر اختلاف سن ایجاد میشود برطرف بکند.@ فقط یک چیز هست که میتواند مشکلات را برطرف بکند آن هم رشد دینی خوب و مناسب هست که طرفین نسبت به هم دیدگاه صحیحی داشته باشند و نوع ارتباطشان براساس آنچه که دین گفته تنظیم شده باشد آن موقع نه مشکل عاطفی وجود دارد میتوانند خوب همدیگر را جذب بکنند و مسائل دیگر هم حل هست.@ به این مسئله باید توجه بشود که دختر خانمها وقتی که میخواهند ازدواج بکنند به مسئله سن توجه بکنند. گفتیم که سن خاصی را ما برای ازدواج نداریم حداقل سن لازم یک رشد بدنی و یک رشد جنسی هست مسئله بدن البته یک رابطه نسبی بین سن بدن و اندام وجود دارد یعنی معمولاً تناسب وجود دارد کم پیش میاید که سن به اندام نخورد.@ ولی معمولاً اینطوری هست که وقتی در کشور ما صحبت از سن میشود توجه به این مسئله رشد بدنی و جنسی و مسئله اندام هم دارند در مورد مسئله اندام این نکته باید توجه بشود که اندام باید جوابگوی نیاز و ضرورت و مصلحت باشد.@ نیاز یک زندگی چیست؟ من قبلاً این را تذکر دادم که مسئله اندام برای خانمها و صحت و سلامت جسمیشان با آقایان فرق دارد تعریفی که دارد مسئله سلامت بودن جسم یک دختر با یک مرد فرق دارد یک مرد ممکن است حتی بدنش آسیب کلی دیده باشد جانباز باشد معلول باشد اما از پس نیازهای یک زندگی بربیاید با اینکه آسیب کلی دیده.@ نوع شغلش طوری باشد که بتواند خودش را تأمین بکند و بتواند از پس سایر نیازهای زندگی هم بربیاید ولی برای زن اینطور نیست زن شاید نصف موفقیتش را مرهون و مدیون سلامت جسمیش هست هر چند گفتن کلمه نصف به طور دقیق نیست حدوداً دارم میگویم.@ فردا که زن ازدواج میکندزن باید هم اندامش تناسب داشته باشد و آمادگی کافی برای ارتباطهای جنسی برای مسئله بارداری را داشته باشد ما مرگومیر مادران و اطفال در کمتر از 18 سال تقریباً سه برابر مرگومیر بوده در بالاتر از 18 سال.@ این نشاندهنده این هست که بین مسئله سن و اندام و مسئله نیازهای زندگی یک رابطه وجود دارد بعد مسئله کار در منزل هست ممکن است نیاز بشود زن فعالیتهایی در منزل داشته باشد باید تحمل و توانایی این را داشته باشد که وقتی در مورد سن صحبت میکنیم یکی در مسئله بهداشتی مسئله اندام و مسائل این چنینی هست.@ یک مسئله، مسئله بلوغ عقلی و رشد اجتماعی هست که این باید حتماً وجود داشته باشد، وقتی راجع به بلوغ عقلی و رشد اجتماعی صحبت میکنیم منظور چیست؟ میگوییم که باید دختر یا پسر رشد عقلی داشته باشند رشد اجتماعی داشته باشند بلوغ عقلی داشته باشند به چه معنا هست؟.@ یکی اینکه اولاً توان سازگاری با همسر و فرزند را داشته باشند یعنی شما در ازدواج با یک کسی روبرو خواهید شد که از همه جهت با شما تطابق ندارد اختلافهایی دارد برخلاف تصور خیلی از دخترها و پسرها که ازدواج میکنند فکر میکنند که در مسئله ازدواج فقط با خود دختر یا پسر طرف هستند.@ در حالی که شما با یک ازدواج تن میدهید به یک ارتباط گسترده از قبیل پدرشوهر مادرشوهر خواهرشوهر برادرشوهر و فامیلهای دیگر همسر، اینکه در ارتباط با اینها شما بتوانید یک سازگاری مناسبی پیدا بکنید به هر حال یک اختلافات و سلیقههایی وجود دارد از نظر مذهبی باز اختلافاتی وجود دارد از نظر اخلاقی باز اختلافاتی وجود دارد.@ یک طوری بشود که یک دختر وقتی ازدواج میکند رشد این را داشته باشد از نظر عقلی این درک را داشته باشد که بتواند با یک همسر سازگاری پیدا بکند بداند که مسئله آرامش در زندگی یک اصل مهم هست این آرامش را باید بسازند یعنی دختر و پسر اینطور نیست که انتظار داشته باشند که ازدواج بکنند همه چیز بر وفق مرادشان باشد، خیر.@ هر دو باید سرمایهگذاری بکنند تا محیط را آرام بکنند از اضطرابها از درگیریها از تشویشها ناراحتیها، خودشان باید در این زمینه سرمایهگذاری بکنند و وقتی میگوییم رشد عقلی و اجتماعی یعنی اینکه این درک را داشته باشند و این توانایی را از خودشان بروز بدهند که بتوانند زندگیشان را با آرامی و شیرینی اداره بکنند.@ مسئله بعدی درباره رشد اجتماعی این هست که توان پذیرفتن فرزند را داشته باشد فرزند میاید با یک دنیا وابستگی و نیاز و این مادر و پدر هستند تا چند سال اول مادر هست که باید نیازهایی را تأمین بکند و وابستگی او را ارضا بکند با این کنار بیاید.@ با بیماریها با شب نخوابیها با گریه کردنها با بهانهگیریها با وابستگیهایی که به مادر پیدا میکند و با خیلی محدودیتهایی که برای مادر فرزند درست میکند من دیدم خانمهایی که از رشد عقلی و رشد اجتماعی مناسبی برخوردار نیستند وقتی صاحب فرزند میشوند اصلاً رابطه درستی با فرزندشان نمیتوانند برقرار بکنند.@ تنبیههای بسیار شدید و خطرناک بیحوصلگیها در تربیت بچه بیدقتیها در تربیت فرزند یعنی این نمیتواند متوجه بشود که این فرزند علاوه بر نیاز بدنی مثلاً به غذا به پوشاک به بهداشت مثلاً دارای یک نیاز عاطفی حساب شدهای هست که باید تأمین بشود.@ یا بعدها وقتی بچه چند سالی از زندگیش گذشت مثلاً نیاز معنوی دارد نیاز دینی دارد اینها را باید ارضا بکند اینطور خانمها اصلاً متوجه نیستند فقط از جهت هیکل و از جهت بهداشتی توجه پیدا میکنند تازه بعضی از آنها همچین توجهی ندارد توجه کاملی در این جنبه هم نمیتوانند داشته باشند به فرزندشان.@ باز وقتی از رشد عقلی صحبت میکنیم در مسئله ازدواج این هست که طرفین درک صحیحی از خانواده و مسائل زندگی داشته باشند و همچنین مسائل اجتماعی داشته باشند که بدانند ازدواج چه مسئولیتی را به گردن آنها میاورد چه رسالتی به گردن آنها هست.@ هر کدام از اینها چه وظائفی دارند و در صحنههای مختلف زندگی باید چکار بکنند و همچنین وقتی از سن عقلی و رشد اجتماعی صحبت میشود این هست که توان مدیریت خانواده را داشته باشند مرد به نحو خودش مدیریت بکند زن هم به نحوه خودش آنطور که لازم هست مدیریت خانواده را به عهده بگیرند.@ هر دو از جنبههای مدیر هستند بتوانند این را اداره بکنند و زندگی به بیحوصلگی و دعوا و جنگ اعصاب و سردی کشیده نشود اگر قدرت مدیریت خوب نداشته باشند میبینید که این خطرها وجود دارد.@ مطلب بعد در مورد همسنی یا نزدیکی زیاد سن دختر و پسر هست که آیا میشود با کسی که همسن هست ازدواج کرد یا نزدیکی زیادی دارد از نظر سنی، مسئله همسنی یا نزدیک بودن سن دختر و پسر دارای فوائدی هست که فوائد و مضراتش را میگویم.@ اولین فایده این هست که وقتی دختر و پسر تناسب سنی خوبی داشته باشند سنشان نزدیک به هم باشد ولی حتی همسن باشند درک بهتری از همدیگر دارند خوب میتوانند همدیگر را درک بکنند و این درک بهتر برکتش در همه صحنههای زندگی و در همه کارکردهای خانواده ظهور خواهد کرد.@ نکته دوم این هست که وقتی همسن هستند ارتباط بیشتر و بهتری با همدیگر میتوانند برقرار بکنند چون درک بیشتری از همدیگر دارند بعد هم میتوانند ارتباط بیشتری با همدیگر برقرار بکنند در اختلاف سنی بالا همدیگر را همصحبت هم نمیدانند.@ یک موقع میبینی صبح تا شب یا مثلاً از بعدازظهر یا شب که مرد میاید حرف زیادی برای گفتن با همدیگر ندارند غالب وقت به سکوت گذرانده میشود یا صحبت در مورد مسائلی که به خود طرفین خیلی مربوط نیست مسائل جنبی زندگی هست هر دو با هم نمیتوانند ارتباط خوبی داشته باشند برای همدیگر زیاد حرفی ندارند بزنند.@ فایده سوم این هست که وقتی همسنی هست یا نزدیک هست تناسب وجود دارد لذت بیشتری هم دختر و پسر از همدیگر میبرند این را هم در بهشت هم خداوند تبارک و تعالی در قرآن که میخوانید میبینید که مسئله تناسب سنی بین بهشتیان و همسرانشان را مطرح میکند که این تناسب سنی یک ارضاء خوبی از دو طرف خواهد کرد.@ اما در مورد مضرات: زنها عموماً اینطوری هستند که خودشان دوست دارند که شوهرشان یک توفقی بر آنها داشته باشد یک برتری بر آنها داشته باشد از جهت سن یعنی وقتی آمار میگیری بیشتر دختران رأی میدهند که علاقه دارند همسرشان چند سالی از آنها بزرگتر باشد.@ حتی این مسئله چنان اهمیت دارد که بعضی از بزرگان ما گفتند که مرد در پنج چیز از همسرش برتر باشد یکی در سن یکی در قد و یکی هم در علم و تحصیلات، خود خانمها هم که بیشتر با آنها مشورت میشود سؤال میشود میبینید که به همین راضی هستند این را بیشتر دوست دارند میپسندند.@ این هم ریشهاش در روحیه خاص خانمها هست که به مرد جدای از همه وظائفش و شایستگیها و بایستگیهایش به عنوان یک تکیهگاه و یک مدافع و یک پشتیبان نگاه میکنند لذا میخواهند که ظهور هم از نظر ظاهری این حالت داشته باشد.@ مضرهای که دارد اینجا ظاهر میشود که معمولاً خانمها آن حالت قوام بودن مرد بر زن و حالت مدافع بودن حالت برتری داشتن حالت پشتیبان بودن تکیهگاه بودن را در مواقعی که شوهرشان سنشان از آنها کمتر هست یا خیلی به هم نزدیک هستند کمتر میتوانند در خودشان ببینند مگر اینکه مرد ویژگیهایی داشته باشند.@ بعضی از مردها هستند یعنی این قابلیت را دارند با اینکه از نظر سنی همسال هستند و حتی بعضی از موارد البته خیلی نادر هست بعضی از موارد سنشان را کمتر از زن هست میتوانند آن نقش مرد بودن را بازی بکنند و زن کاملاً از این جهت ارضا میشود.@ ولی به صورت عمومی وقتی نگاه بکنیم خانمها به آقایانی که همسن هستند یا کمتر هستند کمتر میتوانند به عنوان شوهر با همه وظائف و رسالتهایش نگاه بکنند فرمانبری خوبی ندارند ولایت همسر را خوب نمیتوانند بپذیرند فکر میکنند شوهر همبازیشان هست که راحت بنشینند یکی به دو بکنند جر و بحث بکنند کشمکش راه بیندازند.@ این مشکل نتیجهاش به خود زن برمیگردد بعد از یک مدت زن احساس میکند آن کسی را که میخواست به عنوان پشتیبان به عنوان یک همسر و مرد را قدرتمند دوست دارد زن، میبینید که تأمین نمیشود بعد خودش احساس کمبود میکند یعنی از درون دچار خلأ میشود.@ مگر اینکه تربیت، تربیت دینی باشد در تربیت وقتی طرفین همسن هم باشند و حتی زن بزرگتر از مرد باشد مرد جایگاه ویژه خودش را دارد زن هم جایگاه ویژه خودش را دارد طرفین به همدیگر با دیدگاه صحیحی نگاه میکنند و زندگیشان شیرین خواهد شد.@ با توجه به مطالبی که در مورد سن ازدواج گفته شد من آمار را هم بخوانم از آقایان سؤال شده که مناسبترین سن ازدواج برای دختر و پسر چیست؟ بیشترین درصد را آقایان برای خانمها گفتند که 20 تا 23 سال، بعد از آن یعنی درجه دوم 17 تا کمتر از 20، و در درجه سوم 23 تا کمتر از 26، بالاترین رأی را از نظر آقایان برای خانمها سن 20 تا 23 سال آورده.@ حالا خانمها در مورد خودشان بیشترین آمار 20 تا کمتر از 23، یعنی مطابقت دارد درست با آن که آقایان گفته بودند در درجه دوم 23 تا کمتر از 26 ذکر شده بعد در مورد آقایان مناسبترین سن ازدواج برای آقایان از دیدگاه خودشان مناسبترین سن را از 23 تا کمتر از 26 در درجه اول ذکر کردند بعد در درجه دوم 26 تا کمتر از 29 و در درجه سوم هم 20 تا کمتر از 23 سال ذکر کردند.@ حالا خانمها در مورد آقایان عیناً همان نظری را که آقایان در مورد خودشان دادند یعنی بیشترین آمار در درجه اول خود خانمها در مورد آقایان گفتند 23 تا کمتر از 26 در درجه دوم گفتند 26 تا کمتر از 29، پس هم نظر آقایان در مورد ازدواج خودشان با نظر خانمها در مورد ازدواج آقایان تطبیق دارد و هم نظر خانمها در مورد ازدواج خودشان با نظر آقایان در مورد ازدواج خانمها تطبیق دارد.@ تقریباً این حدودی که ذکر شد متوسط سن ازدواج در کشور خودمان هست. اختلاف سنی مناسب هم در کشور ما تقریباً با توجه به آماری که خواندیم و جاهای دیگر هم این آمار گرفته شده تقریباً همین در آمده یک چیزی بین 3 تا 6 سال بیشترین رأی را آورده.@ البته بعضیها هم آمدند یک فرمولی ارائه دادند گفتند که سن ازدواج زن مساوی است با نصف سن مرد به اضافه 7 مثلاً اگر آقایی 24 سالش هست نصف سنش 12 سال به اضافه 7 میشود 19 سال این یک فرمولی هست که ارائه شده اما مهمتر همان بود که در مورد سن ازدواج عرض کردم.@ و الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین.@