دو بحث باقی مانده از خواص دوره ی میثاق در بحث پایانی که جهیزیه است و یکی هم بحث عروسی. جهیزیه از قبل از اسلام هم رسم بوده و وجود داشته. در کشورهای غیر اسلامی هنوز هم هست که خانواده دختر وسایلی را تهیه می کنند و با خود دختر به خانه شوهر می فرستند. در بعضی جاها این قانون درجات مختلفی دارد. در بعضی از کشورها مثلاً در هندوستان اینطور است که اگر دختر بخواهد ازدواج کند تمام خرج پای خانواده دختر است و خانواده دختر باید مبلغ سنگینی را به خانواده پسر یا پسر بپردازند. به هر حال در جاهای مختلف این مسئله ی جهیزیه یا دادن یک مبلغی است. در جاهای مختلف دنیا فرق می کند. بعضی جاها هم هست که از ناحیه پسر یا خانواده پسر باید کارهایی انجام گیرد به هر حال جهیزیه قبل از اسلام وجود داشته و اسلام هم آن را جایز دانسته در حد یک امر مستحقی اما از نظر اسلام دادن جهیزیه از طرف خانواده دختر لازم و واجب نیست. این نکته باید دقت بشود. مسئله جهیزیه صرفاً یک رسم هست در مملکت ما و در حد یک امر قانونی که لازم باشد یا از نظر شرعی، وجود ندارد. خیلی ها فکر می کنند این مسئله ی واجبی است که باید انجام شود حتماً و به صورت یک معضل در اجتماع ما درآمده و بعضی از خانواده ها دخترانشان شوهر نکرده اند و چند دختر دم بخت دارند و از سن ازدواجشان گذشته به خاطر اینکه نداشته اند جهیزیه تهیه کنند. به هر حال باید تجدید نظری در مورد این مسئله بشود و دیدگاه ها نسب بهش عوض شوند. این مسئله در حد یک امر استحقاقی هست و حتی مواردی داشته ایم در مشاوره که اختلاف شدید در دوران عقد بین خانواده ی دختر و پسر صورت گرفته، پسر گفته شما باید نصف مبلغ مهریه ای که برای من مشخص کردید، به صورت جهیزیه برگردانید به خانه ما، اگر دختر شما با این مبلغ جهیزیه نیاورد من طلاقش می دهم. یک وظیفه و یک امر واجب تلقی شده که خانواده دختر باید انجام دهند. این اینطور نیست. به هر حال خانواده ها و والدین نباید خودشان را در مورد جهیزیه ی دخترشان به حرج بیندازند و از طرفی هم خود دخترها باید اینطور باشند که به پدر و مادر در مورد مسئله جهیزیه فشار نیاورند. دیدم مواردی را که دخترها با والدین دعوا و قهر کرده اند با والدین سر این مسئله و این یک گناه بسیار بزرگی است. یک امر ضد اخلاق است که دختر بخواهد والدین را اذیت بکند، قهر کند، مشاجره راه بیندازد به خاطر مسئله ی جهیزیه در خانواده، که بیشتر تهیه کنند یا فلان جنس باشد یا فلان مدل باشد یا فلان مقدار باشد و والدین باید در حد توانشان انجام دهند، امر مستحب و نیکویی است. از نظر روانی هم تاثیر زیادی دارد، خانه نو، زندگی نو، لوازم نو خیلی خوب هستند، از نظر روانی تاثیر زیادی دارد، اما نباید به تکلف، حرام و اعمال ضداخلاقی منجر شود. پسرها هم از طرفی نباید خانواده ی عروس را جهت افزایش جهیزیه و مقدارش تحت فشار قرار دهند و این هم ظلمی است که از طرف پسر و خانواده پسر فشاری گذاشته شود. وقتی داریم این‌ها را مطرح می کنیم از بحث شرایط کلی پسر یا شرایط اختصاصی او فاصله زیادی گرفته‌ایم، هفته ها گذشته ولی بحث های زیادی را داشتیم که وقتی می گوییم پسر نباید چنین کند یا چنین باشد، مثل بحث جلسه گذشته مثلاً مهریه که صحبت شد، باز برمی‌گردد به مسئله انتخاب که یعنی خیلی دقت می خواهد. که مثلاً یک پسری که دیدگاهش مادی است و حتی بعضی از پسرها به خاطر جهیزیه دختر، مشتاق می‌شوند که با فلان دختر ازدواج کنند، می‌گوید خانواده ثروتمندی است، خیلی شناخت و ارزیابی دقیقی ندارد، ولی می‌داند این دختر چندمیلیون تومان با خودش جهیزیه دارد. ازدواج به‌خاطر جهیزیه است، یا پسرهایی هستند که برایشان مهم است مسئله جهیزیه، یک همچنین افرادی واقعاً با همچنین دیدگاه‌هایی برای ازدواج مناسب نیستند. نکته ی دیگر در مورد جهیزیه، غلبه روحیه ی چشم و هم چشمی، فخرفروشی، تظاهر، ریا و این ها که از آفات و گناهانی هستند که می تواند منشا مفاسد زیادی شوند. یعنی فلان دختر فلان مقدار جهیزیه داشته، من هم باید اینقدر جهیزیه داشته باشم. کثرت شانش می شود. یا اصلاً بعضی از خانواده ها ملاحظه نمی کنند چیزهایی در جهیزیه در نظر می گیرند که دل خیلی از کسانی که ندارند یا نمی توانند می سوزانند. قدیم که اصلاً رسم بود دعوت می کردند روزی که قرار بود جهیزیه منتقل شود به منزل پسر، مراسم حتی می گرفتند، می آمدند همسایه ها، فامیل، جهیزیه ها را می دیدند، جنس و نوعش را می دیدند، کلی پز و فخرفروشی و به رخ کشیدن و چیزهایی اینطوری که این ها اصلاً خوب نیستند و منشا مفاسد اخلاقی و اختلافات و دل شکستگی های زیادی می شود. حتی این مفاسد و مشکلاتی که عرض می کنم در روابط زوجین هم تاثیر می گذارد یعنی روابط ناسالمی که در اثربرخوردهای نامناسب با مسئله جهیزیه ایجاد شده. خانواده ها به جای اینکه، یعنی هم دخترها و هم خانواده هایشان از این روحیه فخرفروشی و تجملاتی، ریا و تظاهر فاصله بگیرند و واقعاً اگر قرار است جهیزیه ای تهیه شود، همان مقدار لازم و ضروری در یک زندگی، آن هم معنای ضروری باید روشن شود، چیزهایی که ضرورت دارند و می شود باهاشان زندگی را شروع کرد. ان شاءالله خداوند برکت و روزی می دهد، به مرور زمان خود زن و شوهر با تلاشی که می کنند می توانند لوازم زندگیشان را تکمیل کنند ولی این که لوازم زندگی از هر جهت باید تکمیل باشد و آن هم بهترینش، گران ترینش، کامل ترینش، واقعاً درست نیست، انتظار بیجا و کار بیجایی هم هست. باید واقعاً از این روحیه تجملاتی خانواده ها پرهیز کنند و این فرهنگ باید تغییر کند در مسئله جهیزیه. الآن در کشور ما چند سالی است رسم شده بد هم نیست، به صورت الزام نباید باشد، ولی بد هم نیست. بعضی موقع ها خانواده دختر می خواهند که بعضی اجناس را پسر تهیه کند. خب بد نیست ولی اینکه حتماً گردن پسر بگذارند، ما جایی رفته بودیم خواستگاری برای یکی از این دوستان، خانواده دختر چند رقم خیلی سنگین را گذاشتند گردن این ها که باید علاوه بر مهریه باید این چند جنس را بخری بیاوری خانه ما بگذاری ما به عنوان جهیزیه بیاوریم منزل شما، اگر پسر بخواهد بخرد، می خرد و می گذارد در خانه، این تکلفات نیازی نیست ولی فرهنگ بدی است، آن چیزی که اسلام استحقاق کرده، شما می بینید که جهیزیه حضرت زهرا (سلام الله علیها)، پیغمبر پولش را از امیرالمؤمنین (علیه السلام) می گیرد. یعنی به حضرت می گوید زرهت را بفروش و مقداری از پول زره را جهیزیه و لوازم تهیه می کنند برای منزل و این واقعاً یک هیولایی شده برای خانواده ها، باید باهاش مبارزه ی جدی شود و هیچ مبارزه ای مثل مبارزه ی عملی نیست، یعنی باید خود دختر و پسرها این سنت شکنی ها را شروع کنند تا یک فرهنگ و یک ارزش جا بیفتد. هرکس هم واقعاً اینجا نقشی دارد، خانواده پسر در پایین آوردن انتظارش، خود پسر در پایین آوردن انتظارش، دخترها در اینکه والدین را اذیت نکنند و روحیه تجملاتی را کنار بگذارند و خود خانواده دختر هم از اینکه بیخود به خودشان فشار بیاورند و به زحمت بیفتند و پول نزول گرفتن و تن دادن به نزول خوری دیگران و فشارهای عصبی زیاد دوری کنند. از آن طرف خانواده هایی که وضع مالی خوبی دارند به حد ضرورت اکتفا کنند، لوازم غیرضروری و تجملاتی را تهیه نکنند برای جهیزیه، این یک مشکل بزرگ است مسئله جهیزیه در امر ازدواج. در مورد بحث عروسی، مسائل عمومیش را عرض می کنم. شب عروسی شبی هست که هم دختر و هم پسر برایش اهمیت زیادی قایل هستند. شبی است که یک زندگی مستقل را آغاز خواهند کرد. همچنین به بهره برداری ها و در زمینه ارتباطات به صورت مشروع دسترسی پیدا خواهند کرد و راه ارضای عاطفی از طریق صحیح را پیدا می کنند. در شب عروسی بایدها و نبایدها داریم متون دینی مان. اموری مکروه هستند و اموری مستحب هستند. به ترتیب این ها را عرض خواهم کرد. یکی مسئله بردن جهیزیه است معمولاً قبل از شب عروسی، یک روز جلوتر یا همان روزش جهیزیه را انتقال می دهند به خانه داماد، این مطلب چیز بدی نیست، کار مشروعی است و اسلام تاییدش کرده به شرطی که در این مسئله نقل و انتقال عمل خلاف اخلاق و حرامی صورت نگیرد. یک مسئله، مسئله آرایش عروس است و این هم امر مستحبی است، حضرت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) موقع عروسی حضرت زهرا (سلام الله علیها) به همسران خودشان فرمودند که فاطمه را آرایش کنید و خوشبو سازید و اتاقش را فرش کنید تا او را به خانه شوهر بفرستم. به مسئله تزیین و آرایش عروس هم در شب عروسی توجه شده، ولی به شرطی که فسادی در این زمینه صورت نگیرد. مثلاً اعمال خلاف شرع باید خود دختر و پسر بیشترین تاثیر را دارند، خواسته ایشان در اینکه عمل خلاف شرعی صورت نگیرد، عروس اگر آرایش می کند مخصوص این است که خانم ها ببینند و شخص داماد و نامحرم عروس را نبیند، پسرهایی که به اسم بچه کوچک و به اسم اینکه حالیشان نیست، بچه های بالغ یا حتی بچه های ممیز نباید در مجالس زنانه راه پیدا کنند. این ها باید مراقبت شوند. بی توجهی نباید شود. کف زدن و خندیدن و شوخی کردن در شب عروسی عیبی ندارد به شرطی که به امور حرام منجر نشود. ارتباطات زن و مرد کنترل شود، مکان ها خوب کنترل شوند که اختلاط زن و مرد نباشد و چیزهایی از این قبیل. مستحب است که در شب عروسی داماد این را از عروس بخواهد و خود عروس خانم هم باید توجه به این مطلب داشته باشد، که معنویت باشد، دو رکعت نماز وارد شده، بخوانند و دعا کنند برای آینده شان، وقتی خودشان تنها شدند این دو رکعت نماز را بخوانند. مستحب است. در مورد غذایی که باید بخورند، در مورد عروس، از خوردن چهار چیز منع شده، به مدت 7 روز، یکی شیر، یکی سرکه، یکی گشنیز و یکی سیب ترش البته این به جهت این بوده که این چهار ماده که سردی هستند، مانع باردار شدن می شوند. البته الآن دیگر با توجه به اینکه خیلی از زوجینی که تازه ازدواج می کنند خیال ندارند به زودی یا سال های اول مسئله بچه دار شدن را داشته باشند این مانعی ندارد ولی منع شده و آن موقع به این مسئله توجه می شده. البته این چهار چیز همیشه مانع باروری هستند، چیزهای سرد این مشکل را ایجاد می کنند. یکی از چیزهایی که در شب عروسی مستحب است، مستحب خیلی موکد است، این است که داماد مجلس شام یا ناهاری را ترتیب دهد که می گویند ولیمه ی عروسی. اموری است که خیلی مستحب است، در روایت از نبی اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) داریم که ولیمه نیست مگر در 5 چیز: یکی عروسی، یکی هنگام تولد نوزاد، یکی موقعی که اولاد پسر را ختنه می کنند و موقع خرید خانه و هنگامی که شخص از حج برمی گردد. این مستحب است. اولین مورد عروسی است. مستحب است که ولیمه و غذایی داده شود. در مورد ولیمه باز باید مسئله ی اعتدال رعایت شود که افراط نشود در مسئله غذا، خوراکی ها، تجملات، سفره و تزیینش. به فقرا توجه شود و از این ولیمه به افراد بی بضاعت داده شود و به همسایه هایی که بی بضاعت هستند و کسانی که انسان می شناسد، و این برکت است که انسان ولیمه عروسیش به دست فقرا برسد. حدیثی است باز از نبی اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم): بدترین طعام، طعام عروسی است، به خاطر اینکه اغنیاء از آن می خورند و مساکین منع می شوند، به فقرا داده نمی شود و اگر فقیری شب عروسی غذا بخواهد ردش می کنند برود، غذا بهش نمی دهند. دل شکستگی ایجاد می کند و بد است و نامبارک. باید به این دقت شود. این تذکر در مورد خود مسئله ولیمه است. یک مسئله دیگر در مورد شب بودن عروسی است، بعضی از اقوام در کشور ما رسم دارند که مراسم عروسی را در روز می گیرند البته اصل زفاف در خود شب صورت می گیرد، از نظر علمی ثابت شده که انسان و سایر موجودات اینجوری هستند که در روز از نظر بدنی فعال هستند و در شب آرام هستند، در قرآن هم ما آیاتی داریم که این مسئله را بیان کرده در سوره یونس آیه 67 می فرماید: (هو الذی جعلکم الیل لتسکنوا فیه) خداوند کسی است که برای شما شب را قرار داد که در آن آرامش پیدا کنید. همچنین سوره نمل آیه 86 و سوره مؤمن آیه 61. به هرحال از نظر علمی ثابت شده که دستگاه های بدن و تنفس و گردش خون و مسئله ی قلب این ها در روز بسیار فعال هستند و در شب احتیاج به آرامش و آسایش دارند و همین آرامش و آسایش این دستگاه های بدن خودش موجب نشاط و آمادگی برای استراحت و همچنین عروسی هست. خود شب بودن یعنی آرامش شب، برای مسئله زفاف و بچه دار شدن یا هروقت دیگری که می خواهد باشد یک مسئله مهم است، در حال اضطراب و اضطرار بچه هایی که نطفه شان تشکیل می شود آسیب هایی می بینند، و در روایت داریم که پیامبر امر کرده که در شب مسئله عروسی و زفاف صورت بگیرد. امام صادق (علیه السلام) می فرماید شبانه ازدواج کنید زیرا خداوند شب را مایه آرامش قرار داده و پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند که بیداری شب صحیح نیست مگر برای سه کار: کسی که قرآن بخواند، یعنی عبادت کند، یکی کسب علم و یکی بردن عروس به خانه. این هم مطالبی در مورد شب بودن عروسی. در شب زفاف گفتن تکبیر است که اینطور بوده که در شب عروسی حضرت زهرا (سلام الله علیها) جبرئیل و میکائیل و اسرافیل تکبیر می گفتند، فرشته ها هم همینطور، لذا پیغمبر دستور داده در شب عروسی موقعی که عروس را حرکت می دهند با تجلیل و با شکوه حرکتش بدهند و تکبیر بگویند و موقعی که عروس می رود اینطور او را مشایعت کنند. در جامعه ما دست می زنند و این کارها ولی اصل اسلامی اش تکبیر گفتن است و مشایعت باشکوه عروس است. دعاهایی هم در شب عروسی وارد شده که می توانید به کتاب های دعا و مفاتیح مراجعه شود. از جمله چیزهایی که مستحب است، شستن پای عروس است که داماد مستحب است که موقع ورود تشتی را بگذارد با پارچ آبی را کفش های عروس را خارج کند و جوراب هایش را دربیاورد و پاهایش را در آن تشت بشوید و آب را به بیرون از خانه بریزد که درروایت داریم خداوند بلاهای زیادی و پریشانی های زیادی را به واسطه این کار از آن خانه دفع خواهد کرد. و باز دعای دیگری داریم که داماد موقعی که عروس را وارد می کنند از پیشانی عروس مویش را می گیرد و رو به قبله می ایستد و دعایی را می خواند و این هم در ادعیه وارد شده. آخرین نکته در مورد عروسی این است که هرچند گرفتن مجلس عروسی چیز خوبی است و به خصوص خانم ها به این مسئله خیلی توجه می کنند و نگرفتنش را نوعی توهین تلقی کنند اما به هر حال سعی شود مجالس عروسی ساده برقرار شوند و مشکلاتی که در مورد جهیزیه عرض کردیم، سخت گیری ها و تجملات و ولخرجی ها صورت نگیرند، الآن خیلی از خانواده ها هستند، خانواده های دختر کم می بینم که پدر دختر یا خود دختر چنان رشد یافته هستند که اصرار زیادی برای گرفتن مجالس عروسی نمی کنند و می دانند که داماد باید این درآمدهای الآن و گرانی و مخارج سنگین باید از جیب خودش بپردازد و بعداً هم دودش در چشم عروس و داماد می رود. معمولاً عروسی را خیلی ساده می گیرند و عقد را مراسمی می گیرند و عروسی را حذف می کنند و ترجیح می دهند عروسی را در جای مقدسی، در مشهد مراسم مختصری خود دختر و پسر داشته باشند و برگردند سر خانه و زندگیشان، بعضی ها این را بد می دانند من موردی را دیدم آقا پسری نداشت واقعاً در دوران عقد، پدر دختر گفته بود یا طلاق دخترم را می دهی یا عروسی می گیری. دختر من مگرزن بیوه است که شما بخواهی عروسی برایش نگیری، مجلس عروسی و ولیمه مهم است اما به هر حال باید شئونات افراد رعایت شوند، اگر مشکلات هم را بتوانند خانواده درک کنند بهتر است و بیشتر هم خود عروس و داماد در این مسئله نقش زیادی دارند، خیلی از خانواده ها دیدیم که در موارد خواستگاری دختر زیاد دیدیم که خانواده دختر گفتند که ما می دانیم که اگر بخواهیم مجلس اینجوری بگیریم به داماد خودمان فشار می‌آید و او هم پسر ماست و نمی‌خواهیم همچنین فشاری رویش بیاید، به جای اینکه بخواهید خرج سنگینی بکنید، مشکلات آینده تان را حل کنید. این خیلی کار خوب و خداپسندانه ای است. برویم سراغ سوال‌هایی که شده: سوال شده کسی که پدرش نسبت به صیغه موقت اعتقادی ندارد آیا می تواند بدون رضایت ایشان صیغه محرمیت بخواند؟ اعتقاد نداشتن به مسئله صیغه چند معناست. اصلاً قضیه اعتقاد دینی پدر است مسلمان نیست که این اگر مسلمان نباشد بحث دیگری است، اما اگر خود صیغه را قبول نداشته باشد و فقط صیغه دائم را بطلبد، هیچ کدام از این ها دلیل حذف اذن پدر نمی شود و اذن پدر سرجای خودش است و برای صیغه محرمیت بین دختر و پسر در دختر باکره، اذن پدر شرط است. پدر باید اجازه بدهد یا راضی شود در این زمینه. این مسئله ای که ایشان نوشتند اعتقاد نداشتن واضح نیست که منظور چیست. البته فتاوای مراجع مختلف هستند. بعضی مراجع اجازه دادند که بدون اذن پدر، دختر با کسی محرم شود. این بسته به مرجعی است که ازش تقلید می کنید. بعضی مراجع مثل حضرت امام فتوای صریح دادند که در دختر باکره حتماً باید اذن گرفته شود و اگر مرجع اذن ندهد شما از مراجع دیگر هم نمی توانید تقلید کنید. مرجع خودتان اذن ندهد حرام است. در مورد انتخاب همسر برای برادر یا فامیل های نزدیک است، مطلبی را فرمودند که اگر فرضاً پسر اهل نماز هست ولی پایبند به بعضی مسائل نیست مثلاً نوار موسیقی و ویدئویی گوش می دهد، اگر بخواهیم انتخاب همسر بکنیم چه نوع دختری را باید برای همسر انتخاب کنیم. ببینید از آن جهت که مرد تاثیر زیادی روی شخصیت زن دارد بعد از ازدواج، تاثیری که مرد روی زن دارد بیش از تاثیری است که زن روی مرد دارد، از نظر مسائل اعتقادی و اخلاقی، در عموم قضیه اینطور است، معمولاً اثر پسرها بیشتر است. اگر بتوانیم اجازه دهیم که خودشان انتخاب همسر بکنند باید اینجوری جوان ها را نصیحت کرد که مثلاً آن اعمالی که هم خلاف شئون اسلامی است، کنار بگذارند و تذکر داده شود که حفظ اینجور مسائل بعداً در انحراف خود بچه هایشان تاثیر خواهد گذاشت. یعنی کسی که روحیه ی فساد دارد، روحیه ی گناه دارد، این از نطفه ای که تشکیل می دهد روی سرنوشت یک انسان تاثیر می گذارد، با ازدواجی که می کند به یک دختر دیگر شکل می دهد و او را هم آلوده می کند. باید واقعاً بهش آگاهی داده شود. اگر مثلاً خواهر یا ما موظفیم برای همچنین کسانی زن بگیریم بحث دیگری است اگر که خودش نمی خواهد ازدواج کند یک بحث دیگری است. اگر می خواهد ازدواج کند و در مسئله انتخاب اجازه می دهد و خودش می خواهد انتخاب کند، خب خودش انتخاب کند، ولی باید نصیحت های لازم و اندرزهای لازم داده شود به خصوص اگر تصمیم گرفت و کسی را انتخاب کرد از طریق همان دختر خانم هم می توانیم این کار را کنیم، مثلاً به دختر بگوییم که با پسر شرط کند و قرار بگذارد این مسائل را انجام ندهد و این شئونات را رعایت کند به خصوص اینکه تا قبل از عروسی دختر خیلی در در دوران عقد خیلی تاثیراتی می تواند روی پسر بگذارد و خواسته های مثبتی را مطرح کند و امتیازات خوبی بگیرد. به یک نحوی تبادل نظر و هماهنگی و همکاری بشود که پسر دست از این کارش بردارد. معلوم نیست چنین پسرهایی اجازه دهند که هرکسی برای آن ها تصمیم بگیرد در مورد ازدواجشان یا نه. آماری که گرفتیم سوال هجدهم این است، شما ترجیح می دهید در مراحل یافتن همسر و ازدواج کدام یک از افراد نقش بیشتری داشته باشند 168 مورد گفتند خودشان از بین آقایان. 82 مورد گفتند والدین و خواهر و برادر. 13 مورد گفتند دوستان و آشنایان. در مورد یافتن همسر. باز در مورد مراسم ازدواج 120 نفر گفتند خودم و همسرم. 90 مورد گفتند والدین و خواهر و برادرم و همسرم. 21 مورد گفتند اقوام نزدیک. این در میان جوابی است که آقایان دادند. در مورد خانم ها باز همین نسبت بوده. 397 مورد گفتند خودمان در مسئله یافتن همسر. دختر است ولی می گوید خودم. 208 مورد گفتند و والدین و خواهر و برادر. 13 مورد گفتند دوستان و آشنایان. در مورد ازدواج هم 331 مورد گفتند خودمان و همسرمان. 221 مورد گفتند والدین و خواهر و برادر. 73 مورد گفتند اقوام. یعنی تقریباً اینجوری هستند که اکثر دختر و پسرها می خواهند خودشان کار خودشان را انجام دهند. سوال شده در مورد مهریه آیا اعضای وجود بدن را می شود به عنوان مهریه قرار داد. نمی شود مثلاً کسی سرش را بگذارد برای مهریه، یا چشمش یا گوشش را. نه از این چیزها نمی شود به عنوان مهریه قرار داد. سوال شده که با توجه به اینکه مهریه هدیه داماد به عروس می باشد و اهمیتی که دین بر هدیه قایل است، چرا میزان و مقدار این هدیه از طرف خانواده دختر یعنی گیرنده معلوم می شود؟ از نظر قانون مهریه، اینکه فلسفه وجودی مهریه چیست بحث دیگری است، اما معرفی که از مهریه کردیم گفتیم که مهریه اصولاً هدیه ای است که باید پرداخت شود. و به هر حال چون توافق کسی که می خواهد بگیرد شرط است، که این هدیه را قبول کند و تن به ازدواج بدهد حتماً اینطور است که خانواده دختر و خود دختر باید با میزانش موافقت داشته باشند والا خیلی وقت ها خانواده پسر می تواند پیشنهاد دهد و دختر هم قبول کند یا خود دختر و پسر با هم توافق کنند. سوالی کردند که توضیح دادم که اگر واقعاً مرد نیاز اقتصادی داشته باشد زن مهریه خودش را ببخشد. ببینید نیاز اقتصادی، بخشیدن باید واقعاً یک نیاز اقتصادی را برطرف کند که ما بگوییم می بخشیم والا مرسوم این است که خانم ها تا زمان مرگ چه حرف مرگ خود یا همسر حرفی از مهریه نمی زدند که این بخواهد فشار اقتصادی به مرد وارد کند یعنی زن می تواند در درجه اول از گرفتن فوری آن صرف نظر کند. به جای اینکه ببخشد. حالا اگر مثلاً گرفته بود، در دستش بود و شوهر داده بود و یک موقعی مرد احتیاج پیدا کرد، زن ببخشد، کار بسیارخوبی است و حدیثش را عرض کردم که اگر زنی مهریه خودش را به شوهرش ببخشد، خداوند او را با فاطمه زهرا (سلام الله علیها) محشور می کند. سوال دیگر آیا لازم و ضروری است که دختر و پسر اخلاقیات پدر و مادر خود را به طرف مقابل بگویند به عنوان مثال تحویل نگرفتن عروس یا داماد، بی اعتنایی نسبت به آن ها و ... . بعضی از خلقیات هست که اگر داماد و عروس بدانند در برقراری ارتباط راحت ترند ولی بعضی از خلقیات دانستنشان ضرورت ندارد و حتی اگر بدانند ممکن است که یک نوع دل رنجی و دل چرکینی و یک نوع اختلاف ایجاد کند. باید دقت شود که واقعاً کدام اخلاق به صلاح است گفته شود برای اینکه دختر و پسر بتوانند رابطه شان را با خانواده هم تنظیم کنند و کدام ها بهتر است که گفته نشود، به خصوص در دوران عقد که دختر و پسر و رابطه شان به صورت مطلق و نه چندان آزاد است، بهتر است که دختر بعضی از خصوصیات را توجیه کند پسر را که پسر بی گدار به آب نزند و ناراحتی برای خانواده دختر ایجاد نکند و محبوبیت خود را از دست ندهد یا برای خود دختر دردسری درست نکند، تذکر بدهد که اینطوری هستند یا بهتر است این کار را نکند آن هم به نحو کلی. مثلاً خانواده اینجوری ترجیح می دهند، تا می تواند به هر حال باید دختر و پسر سعی کنند که همسرشان را با عضو مشخصی از خانواده روبرو نکنند. ما یک سری شرایط داریم که دولت و نظام گذاشته، در مورد عروسی و ازدواج کلاً. فرض بفرمایید که گذاشته اند اگر داماد یا مردی زنش را بدون دلیل طلاق بدهد، اذیت بکند و طلاق دهد، باید نصف کل دارایی اش را به اسم زن بکند. برای طلاق دادنش باید نصف داراییش را بدهد. بحث مهریه نیست. این قانونی است که گذاشته شده به آقایان هم موقع عقد می گویند این را بخوانید و امضا کنید چند مورد دیگر هم هست. بعضی از شروط باطل هستند، یعنی شرع قبول نمی کند این را. که دختر و پسر برای هم شرط هایی بگذارند که باطل باشند و شرع نمی پسندد. ولی بعضی شروط هستند که می توانند بگذارند مثلاً دختر خانم شرط بگذارد که من از شهر تهران خارج نشوم تا آخر عمرم. اجازه درس خواندن را برای همیشه داشته باشم. اجازه کار در بیرون از منزل را داشته باشم. شرط هایی که می شود و عقل و شرع می پسندند جدا از چیزهایی که در عقدنامه ذکر شده، یک قسمت در عقدنامه هست به نام سایر شروط که اگر عروس خانم شرطی کرده باشد یا داماد شرطی داشته باشد، برای همه هست، این شرایط را ذکر کنند و امضا کنند. وقتی شرط ذکر و امضا شد به صورت یک امر قانونی در می آید و دختر و پسر بر اساس آن می توانند عمل کنند. در مسئله مهریه هم گنجاندن بعضی شرایط در مهریه شرعاً اینجوری است که مرد از عهده اش بربیاید، یعنی چیزی که معلوم است مرد نمی تواند از عهده اش بربیاید، شما بیایید 500 تا سکه بهار آزادی بزنید، 500 تا سکه رقم نجومی در می آید، این را کارمندی که 20، 30 تومان حقوق می گیرد نمی تواند پرداخت کند، پرداختش برای او عادتاً چیز محالی است. چنین چیزهایی یا مثلاً یک چیزهایی را بگذاریم، سفر دور دنیا بگذارید که کجا و کجا ببرد بگرداند، ولی بعضی چیزها مثل سفر حج را بگذارید که معمولاً می شود با یک تلاشی چند سالی تلاش و پس انداز انجام شود عیبی ندارد ولی به هر حال اگر این سفر حج هم از عهده شخص خارج باشد به علاوه مبلغ مهریه ما سفر حج هم اضافه بکنیم و واقعاً از توان شخص خارج باشد اینجا مشکل است. بعضی فقها به این مهریه اشکال شرعی می گیرند. ولی اگر مبلغ کمی بگذارید برای مهریه، 14 تا سکه می گذارند و یک سفر حج، این چیزیست که می شود امیدوار بود در توان کارمند باشد زمانی همسرش را سفر حج ببرد. این مانعی ندارد. بحث ما تمام شد در این دوره. امیدوارم که به هر حال این دوره مفید بوده باشد برای خواهران محترم. نصیحت حقیر این آیه شریفه است که در مورد شئون زن و مرد نسبت به هم اینگونه فرمودند (هن لباساً لکم و انتم لباس لهن) زنان لباس هستند برای مردان و مردان هم لباسی برای زنان. به تعبیر لباس خیلی دقت کنید. لباس چندتا کارایی دارد، یکی اینکه لباس مایه ی زینت است، قرآن فرمود ما لباس را علاوه بر اینکه برای پوشش شما نازل کردیم، برای زینت هم نازل کردیم، یکی ازخصوصیات لباس جدا از پوشش زینت بودن آن هست. یعنی همسر باید مایه زینت انسان شود، مایه ننگ و عار نباشد. این مسئله در انتخاب مهم است. کسی که خانوادتاً بدنام هستند، سوابق منفی دارند، معتاد هست، سوابق جنایی دارد، سوء سابقه های سنگین دارد، ممکن است فردا آبروریزی راه بیندازد، پذیرش این ها به هرحال مشکلات درست می کند. همسر، مرد، زن باید مایه زینت باشند. انسان به واسطه ازدواج بدنام نشود. یکی مسئله پوشش است، لباس کار پوشش و حفاظت را می کند، همسر باید این خصوصیت را داشته باشد که مدافع و حافظ همسرش باشد نه یک دشمن. کسی که خورد بکند و اذیت بکند. این خصویاتی که لباس دارد انسان وقتی توجه بکند خود به خود با تعبیر نیم خطی که قرآن گفته شرایط یک همسر دستش می آید. همچنین لباس تعبیر دیگری که بزرگان کرده اند این است که لباس نزدیک ترین چیز هست به بدن انسان یعنی همسر باید اینجور باشد که نزدیک ترین فرد باشد، آنقدر خوب باشد که انسان راحت بتواند رازش را باهاش درمیان بگذارد و انقدر بین زن و شوهر انس و نزدیکی و علاقه وجود داشته باشد. باز برداشت های دیگری از این تعبیر لباس شده که من ذکر نمی کند. خواستم این به عنوان حسن ختام باشد و بعضی برداشت ها که از این آیه می شود. والحمدالله رب العالمین.