اعوذ بالله من الشیطان الرجیم بسم الله الرحمن الرحیم الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین.@ بحثمان در اقتصاد خانواده رسید به دلائل تنبلی در کسب و کار گفتیم که تنبلی دلائل مختلفی دارد یکی از دلائل عمده تنبلی در کسب و کار را تربیت نادرست خانوادگی ذکر کردیم که خیلی از افراد در خانواده به گونهای تربیت نمیشوند که برای استقلال و روی پای خودشان ایستادن بزرگ بشوند و آماده بشوند.@ یکی دیگر از دلائل تنبلی تربیت نادرست مذهبی هست که گفتیم بعضیها بعضی از آموزههای دین را درباره مذمت مال مذمت دنیا زهد و گوشهگیری و اینطور مسائل اینها را دستآویزی برای تنبلی و کوتاهی در انجام وظائف واجبشان در دنیا و زندگی قرار میدهند.@ در این باره هم توضیحاتی دادیم که اسلام هرگز نخواسته پیروانش به بهانه اینگونه مسائل از انجام وظائف مشروع و معقول دنیاییشان سر باز بزنند و کوتاهی بکنند در اینها امام باقر(ع) در این زمینه یک فرمایش خیلی مهمی دارند ایشان میفرماید که(اِنّی لَاُبغِضُ الرَجُلَ اَن یَکونَ کَسلانَ عَن اَمرِ دُنیا وَ مَن کَسِلَ عَن اَمرِ دُنیا فَهُوَ عَن اَمرِ آخِرَتِهِ اَکسَل).@ میفرماید من بدم میاید که یک مردی در کارهای دنیاییش کسل باشد بیحوصله و تنبل باشد بدم میاید یک شخصی اینطوری باشد البته این مربوط به مردان هم نیست فقط، ببینید ما یک سلسله وظائفی داریم مربوط به شئونات دنیاییمان هست.@ فرزندان باید به گونهای تربیت بشوند بخصوص در هفت سال سوم یعنی فاصله بین چهارده سال تا بیست و یک سال دستور اسلام هست که بچهها را طوری تربیت بکنید که برای بیست و یک سال آماده ورود به مسائل زندگی به طور مستقل باشند که متأسفانه در خانوادهها کمتر به این توجه میشود و آن شأن مشاوره و وزارتی که برای هفت سال سوم اسلام توصیه کرده کمتر به آن بها داده میشود.@ دختر هست میبینید الان 18 سالش است 19 سالش هست 20 سالش هست بلکه بیشتر از 21 سال یعنی هفت سال سوم را هم تمام کرده اما واقعاً قدرت و ثبات شخصیتی لازم را برای ورود به عرصه زندگی ندارد چون فاصله بین 14 سال تا 21 سال که دوره وزارت و مشاوره بوده تمرینی در وزارت و مشاوره به او داده نشده ضعیف است.@ مردها هم همینطور مردها هم باید طوری تربیت بشوند که برای کارهای دنیاییشان برای 21 سال به بعد برای سربازی برای دانشجو بودن برای جدا شدن از خانواده برای ازدواج برای کار آماده بشوند نباید در کارهای دنیایی کسی بیحال و کسل باشد باید بداند در این دنیا زندگی میکند.@ و به قول امام(ع) باید انسان در(کُلِّ دُنیاکَ کَأَنَّکَ تَعیشَ اَبدا) برای دنیایت یک طوری باش که انگار همیشه قرار است زندگی بکنی آدم باید برنامهریزی داشته باشد و فکر بکند برای دنیای خودش آخرت و معنویت را نمیتوانیم بهانه قرار بدهیم در اینکه در کارهای دنیاییمان و وظائفمان سهلانگاری بکنیم.@ اسلام این را نخواسته از ما فرموده هر چیز به جای خودش بعد میفرماید که من بدم یک آدمی در کارهای دنیاییش بیحوصله باشد تنبل باشد بعد میفرماید(وَ مَن کَسِلَ عَن اَمرِ دُنیاه فَهُوَ عَن اَمرِ آخِرَتِهِ اَکسَل) کسی که در کارهای دنیاییش بیحال و کسل است تنبل است در کارهای آخرتیش تنبلتر است.@ یعنی حضرت میفرماید که در واقع یک نوع افشاگری میکند حضرت که اگر شما یک آدمی را دیدید که به بهانه معنویت مسائل دینی و حتی مسائل اجتماعی و سیاسی به خانواده خودش نمیرسد به لوازم ضروری و مادی خانواده خودش توجه ندارد به نیازهای خانواده خودش توجه ندارد.@ حتی نیازهای مادی در حد مقبول و معقول میگوید آن کارهای معنویش هم بدرد نمیخورد کارهای معنویش هم فایده ندارد چه بسا از روی خودخواهی و شهوت و چیزهای دیگر باشد.@ ما میبینیم کسانی هستند که فعالیتهای اجتماعی سیاسی خوبی دارند اما حاضر نیستند وظیفهشان را در مقابل شوهرشان که این وظیفه واجب است الهی است قیامت هم از او سؤال میکنند انجام بدهند آقایانی هستند که به مستحبات و مسجد و هیئت و کارهای دیگر خوب میرسدند ولی نسبت به ضروریات زندگیشان بیتوجه هستند اسلام این را قبول ندارد.@ (مَن کَسِلَ عَن اَمرِ دُنیاه فَهُوَ عَن اَمرِ آخِرَتِهِ اَکسَل) هر کس که در کار دنیاییش کسل باشد تنبل باشد در کارهای آخرتیش تنبلتر است حتماً تنبلتر هست دلیل هم دارد اگر یادتان باشد نیازهای خانواده را ما معرفی کردیم گفتیم نیازهای خانواده سه بخش است اگر یادتان باشد با همین انگشتان هم معرفی کردیم.@ سه بخش گفتیم اندازههایش هم همینطور هست و گفتیم جهت اینها به این شکل به سوی ماست یعنی آنکه زودتر به سوی ماست نیاز مادی هست بعد عاطفی بعد معنوی نیاز مادی مهمتر نیست اما مقدمتر است.@ برای این که انسان یک جنبه حیوانی دارد که اگر این جنبه حیوانی به خواستههایش و نیازهایش به صورت معقول و مقبول و شرعیش نرسیده باشد فرصتی امکانی ندارد برای فعالیتهای عاطفی و فعالیتهای معنوی.@ که نبی اکرم(ص) میفرماید(اَللهُمَّ بارِک لَنا فِی الخُبز فَلَولَ الخُبز ما صَلَینا وَ ما صُمنا) خدایا در نان ما برکت به ما بده که اگر ما نان نخوریم انسان رمقی ندارد اگر نان نباشد ما نه میتوانیم نماز بخوانیم و نه میتوانیم روزه بگیریم نیازهای مادی مقدم هستند ضرورتاً جلوتر هستند شما باید به این توجه بکنید.@ یعنی نیازهای طبیعی و حیوانی ما زودتر خودشان را نشان میدهند بزرگان دین میگویند شما روز عرفه شما نگاه بکنید در اعمال روز عرفه که یک روز بسیار مهمی هست که اگر انسان حتی در ماه مبارک هم آمرزیده نشده باشد این امکان برایش وجود دارد در روز عرفه آمرزیده بشود چون مستحب است این روز را روزه بگیرد.@ فرمودند اگر کسی میبیند اگر روزه بگیرد به انجام اعمال معنویش نمیرسد روزه نگیرد بخورد خوب ولی بتواند اعمال معنوی مهمتر است آنها را انجام بدهد اساتید ما یک موقعهایی که در محضرشان درس میخواندیم دروس معنوی یا توحید میفرمودند که وقتی سر کلاس میایید آن روز را روزه نگیرید چرا؟@ میگفتند که نفس شما در آن واحد به چند جا مشغول نباشد آن روز را چیزی بخورید نفس را سیر بکنید بعد بیایید به مسائل معنویتان برسید بنابراین نیازهای طبیعی و مادی مقدم هستند زیادهروی در آن نباید بکنی چون زیادهروی بکنی از مسائل عاطفی و معنی باز میدارند در این شکی نیست اما کم هم نباید بگذاریم در این زمینه کوتاهی هم نباید بکنیم.@ پس چون نیازهای طبیعی و مادی خودشان را زودتر از نیازهای معنوی نشان میدهند اگر کسی در این کار تنبلی بکند در آن نیازهایی که دیرتر خودشان را نشان میدهند هم تنبلتر هست(مَن کَسِلَ عَن اَمرِ دُنیاه فَهُوَ عَن اَمرِ آخِرَتِهِ اَکسَل) کسی که در کار دنیاییش تنبل هست در کار آخرتیش تنبلتر هست.@ پس کسانی که مسائل دینی و معنوی را دستآویز بیکاری و کمکاری خودشان قرار میدهند به اسم معنویت در حقیقت هیچ معنویتی ندارند و اسلام این را به عنوان معنویت از آنها نمیپذیرد و اینها واقعاً هیچ توفیقی در دنیاگریزی و کسب مقامات معنوی نخواهند داشت.@ در واقع ادعاهایشان یک ادعاهای پوچ و بیاساس هست و در واقع دنیاگریزی آنها یک نوع دنیاداری با رنگ و لعاب معنویت و زهد و دین هست و در فرمایش دیگری امام باقر(ع) میفرماید درباره همین کسالت و تنبلی در کارهای دنیایی میفرماید(اَلکَسَلُ یُضِرُ بِالدینِ وَ الدُنیا) کسالت هم دین را فاسد میکند تنبلی هم دین را فاسد میکند هم دنیای انسان را.@ در یک فرمایش دیگر ایشان میفرماید که(فَاِنَّهُما مِفتاحُ کُلِّ شَرٍ) فَاِنَّهُما ضمیرش را ایشان برمیگرداند به تنبلی و بیحوصلگی میفرماید تنبلی و بیحوصلگی کلید همه بدیهاست که بارها عرض کردم در همین جلسات که ما باید یک سلسله بحث اصلاً در مورد تنبلی و بیحوصلگی بگذاریم در لابهلا و ضمن مباحث خانواده خیلی نمیتوانیم مستقلاً به این بحث فوقالعاده مهم بپردازیم.@ امام باقر(ع) میفرماید هر بلایی سر هر کسی میاید چه در دنیا و چه در آخرت ریشهاش بالاخره برمیگردد به تنبلی و بیحوصلگی یعنی ممکن است همینطوری وقتی بررسی بکنی پیش یک روانشناس یک روانکاو یک پزشک یک جامعهشناس یک کارشناس اقتصادی ببری بگوید بلکه این یک دلیل اینطوری دارد دلیل بگویند.@ ولی اصل دلیل برمیگردد به این که ما یک جاهایی تنبلی کردیم یک جاهایی بیحوصلگی کردم این هست الان مثلاً در موضوع طلاق من یک مثال بزنم برای شما در موضوع طلاق در دوران عقد در دوران اوائل زندگی خیلی موارد هست میایند پیش من میگویند که ما با این مشکل روبرو شدیم الان هم میخواهیم ببُریم.@ به آنها میگویم که شما دفعه قبل آمدید پیش من یک سال پیش شش ماه پیش به شما نگفتم این مثلاً سه تا دانه نوار را این دو تا دانه جلسه را پنج تا دانه جلسه را در مورد خواستگاری یا در مورد تحقیق در مورد یک دختر یا یک پسر مطالعه کنید یک جزوه به شما ندادم گفت چرا گفتم این کار را کردی؟ وقت نکردم.@ ببینید همین یک تنبلی یک بیحوصلگی وقت نداشتم کار داشتم درس داشتم هیچ چیزی مهمتر از این نیست که ما وقتی میخواهیم یک زندگی را شروع کنیم با اطلاعات و تخصص شروع بکنیم ولی میبینی درس دانشگاه کار و هر چیز دیگری میاید به این کار اولویت پیدا میکند در حالی که همهاش هم غلط است.@ اصلاً اولویتی ندارد من قرار است یک زندگی را شروع بکنم که یک سرش دنیاست یک سرش آخرت و ابدیت است میخواهم مسئولیت یک زندگی را به عهده بگیرم مسئولیت یک نسل را به عهده بگیرم در حالی که اصلاً فرصتی نگذاشتم برای اطلاعات تخصصی در این زمینه.@ حالا خرابکاری هم شده راه اصلاح دارد میگوییم آقا بیا برای راه اصلاحش اطلاع به تو بدهیم این جزوه این کتاب این نوار باز میبینی که باز حاضر نیست ببینید شما بسیاری از طلاقها من عرض کردم ما 95% طلاقهایمان میشود که نباشد میشود جلویشان را گرفت.@ ولی وقتی مراجعه میکنند میگوییم آقا میشود واقعاً حل کرد لزوماً را اینطور نیست که شما اگر مشکل دارید دارید قبول است مشکل دارید حتماً باید به سمت طلاق بروید چه کسی گفته تا ما با مشکل روبرو شدیم برویم صورت مسئله را پاک بکنیم بالاخره این مشکل از یک جا ناشی شده این مشکل از کجا ناشی شده؟@ از اینکه من مهارتهای لازم کلامی عاطفی و جنسی و مهارتهای دیگر را نداشتم یک خرابکاریهایی بار آوردم در مقابل همسرم ایشان هم متقابلاً اینطوری بوده میشود این مهارتها را کسب کرد و مشکل حل میشود ولی میبینیم که حتی حاضر نیستند برای این هم وقت بگذارند.@ میایند تصمیمشان را هم سفت گرفتند که ما میخواهیم طلاق بگیریم بعد این مژده را هم به آنها میدهیم که این مشکل میشود حل بشود فقط ما از شما خواهشاً وقت میخواهیم که وقت بگذارید روزی دو ساعت مثلاً بروید این برنامه را اجرا بکنید سه ماه اجرا بکنید میشود حل بشود.@ این تمرین را حل بکنید در خانه کار بکنید روی این تمرین وقتی موقع این میرسد میبینید که اصلاً حاضر نیستند یک همچین کاری بکنند یعنی حاضر است زندگیش بپاشد مسئولیت دنیا و آخرتی را قبول میکند لعنت خدا و فرشتهها و مردم را میپذیرد ولی حاضر نیست وقت بگذارد برای حل مشکل خودش حتی تنبلی را ببینید که ضربه میزند به دنیا و دین انسان اینطوری است.@ در مسائل اقتصادی اگر افراد بروند مهارتهای اقتصادی را یاد بگیرند و بدانند کجاها ممکن است است سرمایهاشان نابود بشود ما الان چقدر جوان داریم چقدر آدم بعد از اعتیاد چقدر ما داریم بیشترین زندانیان ما راجع به مسائل اقتصادی است پختگی نداشتند تخصصهای کافی نداشتند.@ چه تخصصهای معنوی اقتصادی که توضیح دادیم ما در جلسات گذشته چه تخصصهای روز اقتصادی، با ناشیگری رفتند وارد کار و تجارت و کسب و کار شدند سر از شکست درآوردند نبی اکرم میفرماید(مَلعونٌ مَلعونٌ مَن ضَیِّعَ مَن یَعول) لعنت بر کسی که لعنت بر کسی که خانواده خودش را ضایع بکند.@ در درجه اول مرد مسئول خانواده است نباید خانواده را ضایع بکند نباید رفتاری داشته باشد که خانواده ضایع بشود که حالا در بحث عاطفی انشاء الله در جلسه بعد توضیح خواهیم داد دو جلسه بعد انشاء الله ولی مسائل اقتصادی هم همینطور هست.@ مرد نمیرود فرمولهای لازم را در این زمینه یاد بگیرد مهارتهای لازم را یاد بگیرد بلد نیست خرابکاری میکند زن حاضر نیست یاد بگیرد فکر میکند همین آشپزی و خاله خالهبازیهای زندگی را فقط باید انجام بدهد همین کارهای جنبه مادی و اقتصادی زندگی را نه تمرینات عاطفی حاضر است وقت بگذارد یاد بگیرد اگر هم یاد بگیرد حاضر نیست عمل بکند و نه مهارتهای معنوی.@ ما بسیاری از موارد هست که فهم نادرست از معنویات باعث متلاشی شدن یک زندگی شده باعث متنفر شدن زن و بچه از دین و نماز و عبادت و خدا شده چرا؟ چون مرد خانه فهم درستی از معنویت نداشته چهره از دین را ارائه داده که همه را متنفر کرده.@ میخواهم این را عرض کنم بحث خیلی مفصل است این باید در موردش ساعتها بحث بشود که چطوری تنبلی و کسالت بیحوصلگی میاید هم دین را خراب میکند هم دنیا را خراب میکند عرض کردم خدمتتان شاید این حدیث را از نبی اکرم که میفرماید بیشتر جهنمیان به خاطر تنبلی امروز و فردا کردنشان سر از جهنم درآوردند.@ یعنی اگر این تنبلی را کنار میگذاشتند بهشتی بودند فقط و فقط برای اینکه حاضر نبودند وظائف معنویشان وظائف الهیشان را خوب انجام بدهند همین تنبلیهای بیمورد و سرطانی که واقعاً انسان را اذیت میکند از هر سرطانی هر مرضی از هر مشکلی مشکلتر هست این باید واقعاً انسان از آن فرار بکند.@ همینها میبینید که ابدیت انسان را به خطر میاندازد دست کم نگیریم این را ما شاید هیچ وقت فرصت نباشد یک بحث مفصل و مفید را و جامعی را درباره تنبلی و کسالت و بیحوصلگی خدمتتان عرض بکنیم ولی این را خیلی جدی بگیرید.@ که هر وقت ما با یک مشکل روبرو میشویم برگردیم به جای اینکه فرافکنی بکنیم تقصیر را گردن کسان دیگر موقعیت و پدر مادر و خانواده چنین و چنان قرار بدهیم بیاییم یک کم به خودمان فکر بکنیم ببینیم که ما کجا کوتاهی کردیم.@ من یادم نمیاید که یک کسی آمده باشد مشاوره به من بگوید آقا پدرم مقصر بوده مادرم مقصر بوده خانوادهام مقصر بودند جامعه مقصر بوده که ده تا نمونه بدتر از خودش را در مقابل خودش از نظر همان شرائطی که میگوید بد است معرفی کردم به آنها میگویم اینها بدتر از تو بودند ولی موفق عمل کردند.@ شرائطی به مراتب بدتر از تو داشتند از نظر پدر مادر تربیت محیط ولی موفقتر از تو عمل کردند از نظر مسائل اقتصادی از نظر هوش و حافظه از نظر مسائل دیگر از تو به مراتب پایینتر بدتر از نظر موقعیت و امکانات ولی موفقتر از تو عمل کردند تو چطوری میتوانی فرافکنی بکنی.@ (دَوائُکَ فیک وَ دائُکَ مِنک دَوائُکَ فیک وَ لا تَشعُور) چقدر جالب میفرماید امیرالمؤمنین(ع) میفرماید داروی تو در خودت است آگاه نیستی(تَشعُور) شعورت را به کار بینداز درد تو از خودت هست و دارویت هم در خودت هست.@ روایت بعدی را بخوانم از امام صادق(ع) توصیه میکند به یکی از فرزندانش میفرماید(اِیاکَ وَ الکَسَلَ وَ الزَجَر) از تنبلی و بیحوصلگی بپرهیز، بپرهیز یعنی چی؟ یعنی بگوییم اَخ است بد است جیز است فقط بگوییم آخ آخ گفته بد است یا اینکه نه واقعاً یک کار جدی بکنیم یک کار عملیاتی بپرهیز امر است.@ یعنی ما باید بدانیم واقعاً این مریضی سراغ ما میاید این بیماری سراغ ما میاید هیچ کس هم نیست که سراغش نیاید میاید باید با آن مبارزه بکنیم یعنی همانطور که امام فرمود(س) امام امت فرمودند انسان بدون تلقین به هیچ جا نمیرسد باید برای مبارزه با تنبلی و بیحوصلگی تلقین بکنیم به خودمان.@ اینکه(اِیاکَ) همینطوری که شوخی نیست یک فرمایشی معصوم کرده(اِیاکَ) یعنی بپرهیز واقعاً نگذار سراغت بیاید خیلی وقتها افراد، مثال بزنم نماز اول وقت، کوتاهی در نماز اول وقت سبک شمردن نماز باعث میشود انسان از شفاعت نبی اکرم محروم بشود قیامت کم نیست این جرم اثرش هم کم نیست ولی خیلیها این را هم میدانند.@ ظهر که میشود همینطوری نگاه به تلویزیون مطالعه میکند روزنامه میخواند بیکار میگردد همت نمیکند برود وضویش را بگیرد نمازش را بخواند بالاخره میخواند ولی چهار بعدازظهر پنج بعدازظهر لحظاتی که دارد قضا میشود میتواند بلند بشود ولی بلند نمیشود.@ و نمونههای دیگر که حالا این در مورد ضرر به آخرت انسان هست هر چند ضرر دنیایی هم دارد کوتاهی در نماز کردن آسیبهایی دنیایی هم برای ما دارد میفرماید از اینها پرهیز بکنید(فَاِنَّهُما یَمنَعانِکَ مِن حَظِکَ مِنَ الدُنیا وَ الآخِرَه) این دو صفت تو را از بهرهها و لذتهای دنیایی و آخرتی بازمیدارند.@ یعنی نه میگذارند در دنیا خوشبخت بشوی و حق خودت را از دنیا بگیری و بهرهای که خدا برایت قرار داده جذب بکنی و نه میگذارند از آخرتت بهرهمند بشوی اینقدر این دو صفت خطرناک هستند این از این در مورد دنیا هم همینطور در مورد دنیا توجه کنید خیلی وقتها مذمتهایی که قرآن و روایات در مورد دنیا کردند باعث میشود خیلیها به آباد کردن دنیا آنطور که شایسته است نپردازند.@ و در قرآن میفرماید(مِنَ الْأَرْضِ وَ اسْتَعْمَرَكُمْ فِيها) خداوند شما را به عمران و آبادانی زمین دعوت کرده از شما خواسته که زمین را آباد بکنید بعد میگویند که این همه راجع به دنیا مذمت شده دنیا ملعونٌ چنین است چنان است این هم یک بحث مفصل دارد.@ شاید همین 20 جلسهای که ما تا الان در مورد حدوداً 19 ـ 20 جلسه در مورد مسائل اقتصادی صحبت کردیم فقط باید اختصاص بدهیم به دنیا معرفی دنیا بحث فوقالعاده مهمی هست که دنیا خودش مذمت نشده بلکه نحوه ارتباطی که ما با آن برقرار میکنیم مهم هست.@ گاهی وقتها ما از دنیا به عنوان یک وسیله برای آخرت استفاده میکنیم گاهی وقتها نه خودش را هدف قرار میدهیم اینکه میگویند دنیا ملعون است جیفه است طالبش سگ است(اَلدُنیا جیفَۀٌ وَ طالِبُها کِلاب) جیفه است و طالبش سگ است این کدام دنیاست؟@ دنیایی که تو آن را مستقلاً به آن نگاه میکنی و بجای اله خودت یعنی الله قرار میدهی و میخواهی در دنیا با رقابت و چشم همچشمی از بقیه جلو بزنی دنیاداری میخواهی بکنی و الا خود دنیا که ذاتاً بد نیست تازه پیامبر میفرماید دنیا یار خوبی برای آخرت هست.@ خیلی تعریف داریم ما در مقابل مذمتهایی که داریم تعریفهای بسیار عالی هم از دنیا داریم دنیا اگر نبود ولایتی ایجاد نمیشد عشقی ایجاد نمیشد شهادتی نبود تمام خواستههای مهم انسان برای شبیه خدا شدن برای خداگونه شدن در دنیا انجام میشود و الا خارج از دنیا امکانی وجود ندارد برای اینکه انسان ولی خدا بشود.@ (اَللّهُمَّ اِجعَلنی مِن جُندِک اَللّهُمَّ اِجعَلنی مِن حِزبِک اَللّهُمَّ اِجعَلنی مِن اَولیائِک) در دنیا انجام میشود خیلی زیباست خیلی دوست داشتنی است این دنیا لذا اویی که از دنیا بد است کیفیت ارتباط تو با دنیاست تو با دنیا چطوری ارتباط برقرار میکنی نحسش میکنی یا مبارکش میکنی.@ برای همین هم امام سجاد(ع) در تقسیمبندی میفرماید(اَلدُنیا دُنیائان) دنیا دو دنیا است یعنی دو نگاه هست به دنیا، تعابیر مختلفی راجع به این داریم من این تعبیر را از امام سجاد(ع) انتخاب کردم(دُنیا بَلاغٍ وَ دُنیا مَلعونَه).@ دنیایی که تو را میرساند به ابدیت و آخرت به خواستههایت میرساند به هدف خلقتت میرساندت این دنیای مبارکی هست و در حدیث دیگری داریم دنیای ممدوح است دنیای پسندیده هست این دنیای خوبی است(وَ دُنیا مَلعونَه) دنیایی که ملعون هست یعنی دور است مورد نفرین است.@ کدام دنیا مورد نفرین است؟ دنیایی که بیاید به جای خدا در دل ما قرار بگیرد به جای اله حقیقی ما ما به جای اینکه بگوییم لا اله الا الله بگوییم لا اله الا الدنیا همینطور که شعار عملی خیلی از ما همین است درست است شعار لفظی سر نماز میگوییم اشهد ان لا اله الا الله وحده لا شریک له ولی شعار عملیمان این هست که اشهد ان لا اله الا الدنیا.@ عمل ما این شهادت را دارد میدهد که اله حقیق ما دنیاست این ملعون است این دنیا این دنیا زشت است پس خوب بودن یا بد بودن مال مقام شهرت لباس دنیا و چیزهای دیگر به نحوه ارتباط ما با آنها مربوط هست با زیبایی و با تمام کمالها و جمالهای دنیا.@ اینکه من چطوری با او ارتباط برقرار بکنم وسیلهای قرار بدهم برای نزدیک شدن به کمال مطلق دنیا همهاش قشنگ است چون محل تجلی خداست هر چه زیبایی و کمال در دنیاست جلوهای از زیباییها و کمالات خداوند تبارک و تعالی است اگر مورد علاقه ما هستند.@ چون ما را یاد اصل حقیقت خودمان میاندازند از این جهت به آنها نگاه بکنم و سعی بکنم به بالاتر برسم به قول علامه حسنزاده میفرماید در الهینامهشان که اگر دنیا زیباست دنیاآفرین زیباتر است بهشت زیباست بهشتآفرین زیباتر است اگر خوب است او بالاتر ما به این برسیم.@ ولی یک موقع هست ما یادمان میرود که چه کسی هستیم از کجا آمدیم در کجا هستیم و به کجا میخواهیم برویم و خود دنیا و کمالات و مظاهر دنیایی میشوند معشوق ما این ملعون میشود دورمان میکند لذا نبی اکرم(ص) در مورد کسانی که بدون تعقل دنیا را لعنت میکنند اینطوری فرمود حالا چون وقت کم است من فارسیش را بخوانم.@ فرمود به دنیا ناسزا نگویید که دنیا مرکب خوبی برای مؤمن است چون غیرمؤمن عُرضه ندارد از دنیا برای ابدیتش استفاده بکند و برای خوشبختیش استفاده بکند دنیا را برای بدبخت شدن دنیا و آخرت خودش انتخاب میکند غیر مؤمن.@ چرا دنیا قشنگ است و مرکب خوبی است؟ زیرا بوسیله آن به خیر میرسد یعنی مؤمن با دنیا به خیرها میرسد و از بدی نجات پیدا میکند هر گاه بنده بگوید لعنت خدا بر دنیا دنیا مقابلاً میگوید نگو لعنت خدا بر دنیا لعنت خدا بر نافرمانترین من و تو نسبت به خدا.@ اگر من نافرمانترم نسبت به خدا دنیا میگوید لعنت بر من ولی اگر تو نافرمانتر هستی نسبت به خدا لعنت بر خودت حالا واقعاً دنیا خدا را نافرمانی میکند یا انسان نافرمانی میکند دنیا میگوید از من و تو لعنت خدا بر کسی باد که نافرمانتر است نسبت به خدا چقدر لطیف فرموده پیامبر این را دنیا را لعنت نکنید.@ شیطان را هم حق نداریم لعنت بکنیم ما شیطان را هم که لعنت میکنیم اگر این لعنهایی که داریم میکنیم لعن بر شیطان بکنیم وقتی لعن میکنیم شیطان هم همین را میگوید برای همین هم در قیامت آیه قرآن است میفرماید(فَلا تَلُومُونِي) من را ملامت نکنید(لُومُوا أَنْفُسَكُمْ) خودتان را ملامت بکنید من فقط یک دعوت کردم شما بلند شدید دنبال من آمدید.@ ما اگر لعنت شیطان میکنیم لعنت باید عملی باشد یعنی عملاً فاصله بگیریم از تولیدهای او در افکار خودمان این لعنت لعنت ابدی و درستی هم هست به زبان هم بیاوریم خوب هست این در مورد دنیا در مورد جمع مال هم همینطور.@ حضرت میفرماید مال یار خوبی هست برای آخرت انسان(نِعمَ العَون اَلمال) یار خوبی است مال برای آخرت چه کسی گفته مال بد است چه کسی گفته ثروت بد است اگر با آن بدرفتاری بکنی مثل اینکه بگویند آتش بد است چرا چون میسوزاند چاقو بد است برق بد است قضاوت بچگانه است.@ بله اگر با چاقو و آتش و برق بدرفتاری بکنی بد ارتباط برقرار بکنی حتماً تو را نابود میکنند ولی ذاتاً بد هستند؟ هرگز، این کیفیت ارتباط توست با اینها که اینها را بد نشان میدهد مال هم همینطور خدا میگوید ما مال را برای شما عامل قوامتان قرار دادیم مال چیز بدی نیست.@ (وَ إِنَّهُ لِحُبِّ الْخَيْرِ لَشَدِيدٌ) کلمه خیر را برای مال میاورد قرآن میگوید انسان نسبت به حب مال شدید است نمیگوید مال کلمه مال را برداشته به جایش خیر گذاشته بحب خیر شدید اصلاً خدا مال را خیر میداند ثروت را خیر میداند چیز بدی نیست.@ این که من از ثروت برای نزدیک شدن به خدا و انجام وظائف اخلاقی و دینی و معنویمان کمک به انسانهای دیگر استفاده میکنم یا نه برای بزرگ کردن طبیعت خودم و دور شدن از خدا استفاده میکنم اینجاست که بار پیدا میکند این ثروت.@ لذا باز پیامبر میفرماید(نِعمَ المالُ الصالِح لِلرَجُلِ الصالِح) چقدر خوب است مال خوب برای آدم خوب یعنی آدمی که صالح است عرُضه دارد از مال برای خوشبختی دنیا و آخرتش استفاده بکند هم دنیایش هم آخرتش.@ و در یک فرمایش دیگری امام زینالعابدین(ع) میفرماید(اِستِثمارُ المال مِن تَمامِ المُرُوَّه) اینکه انسان بتواند از مال بهره خوب ببرد خوب مال را به کار بگیرد خوب استفاده بکند این از تمام شخصیت کمال شخصیت و مردانگی یک انسان هست که عُرضه داشته باشد با مال رابطه خوبی برقرار بکند.@ کاملاً آن مال و ثروتی که در اختیارش هست ضایعش نکند و ثمره بگیرد از این مال به جریان بیندازدش حالا بعداً هم در این مورد توضیح میدهم خدمتتان من چون وقت کم هست اینها را فهرستوار خدمتتان تندتند هم دارم میخوانم توضیح زیادی هم نمیدهم.@ امام صادق(ع) در مذمت کسانی که دوست ندارند مال داشته باشند مال جمع بکنند در مذمت کسانی که علاقه به جمع مال ندارند میفرماید که(لا خَیرَ فی مَن لا یُحِبُّ جَمعَ المال مِن حَلال) خیری در کسی که دوست ندارد مال جمع بکند از حلال نیست.@ میگوید این آدم خیری نیست یک آدمی که سرتاسر شر است کسی که دوست ندارد مالدار باشد از راه حلال چرا؟ با این مالی که به دست میاوریم و جمع میکنیم از راه حلال چکار میتوانیم بکنیم؟ ببینید چقدر فایدههای قشنگ برایش ذکر میکند حضرت(یَکُفوا بِهِ وَجهَه وَ یَقضی بِهِ دَینَه وَ یَصِلُ بِهِ رَحِمَه) میفرماید با این مال چکار کنیم جمع کنیم؟@ میگوید آبرویت را نگه بدار با این مال از نیازمند شدن و التماس به دیگران کردن و قرض گرفتن و قرضهای نابجا است خیلی وقتها انسان میگیرد یک موقعی هست قرض بجاست آبروریزی ندارد این خود قرض جزء روزیهای انسان هست.@ در حدیث داریم قرض جزء روزیهاست عیبی ندارد اما یک موقع یک نیازهایی داری کاذب است میخواهی بروی از دیگران هم بگیری خوب نیست اگر خودت داشته باشی بهتر بود که روی به دیگران نیندازی یا برای نیازهای ضروریت به کسی که اهل نیست کریم نیست مرد نیست وابسته نشوی.@ مال چیز خوبی است برای اینکه انسان آبرویش را حفظ بکند دیگر چی(یَقضی بِهِ دَینَه) بدهکاریهایت را ادا بکنی بدهکاری نداشته باشی بدهکاری در حدیث داریم انسان را پیر میکند آدم بدهکار نباشد که بهتر است.@ (وَ یَصِلَُ بِهِ رَحِمَه) بتواند با آن صله ارحام انجام بدهد اگر پدرش مادرش خواهرش برادرش کسان دیگری در رحم خودش خویشان خودش نیاز دارند به آنها کمک بکند از این مال این چه اشکال دارد خیلی هم خوب است کمک بکند و کارهای خیر دیگر خیلی کار داریم.@ در قرآن زیاد هست که ما در بحث انفاق و صدقه مفصل 30 ـ 40 جلسه گفتیم الان دیگر فرصت نمیکنیم اینها را عرض کنم خدمتتان بنابراین آنچه که در اسلام بد و ناپسند هست این هست که ما با دنیا مال همسر فرزند بد رابطه برقرار بکنیم به طوری که مانع رشد حقیقی ما بشوند این بد است.@ و همانطور که قبلاً خدمتتان عرض کردم حضرت کسب روزی حلال را عبادت شمرده یک روایت هم بخوانم این بحث را در این قسمت به پایان ببریم آن روایت از امیرالمؤمنین(ع) هست که توصیه کرده به اینکه ما از مال خوب استفاده بکنیم یکی از چیزهایی که خیلی سفارش شده در اسلام به آن تجارت است.@ فرمود برکت ده قسم است نُه قسمش در تجارت است نگویید اگر یک کسی مؤمن بود متدین بود ولی الله بود حتماً باید یک آدم فقیر و بدبختی باشد از دیگران کمک بگیرد خیر ائمه اکثراً کار تجاری میکردند و بازرگانی میکردند پیامبر بازرگانی میکرد درآمد داشتند آدمهای بدبخت و بیچارهای نبودند آدمهای فقیری نبودند.@ آن همه ثروت میبخشیدند به مردم بارها میبخشیدند به مردم ثروتهای زیاد که اینها مال خودشان بود میبخشیدند اگر مال خودشان نبود میبخشیدند که این کرامتی نیست درآمد شخصی خودشان بود زحمت میکشیدند در حدیث میخواندم امیرالمؤمنین هزار برده را از دسترنج خودش آزاد کرد.@ یعنی کار میکرد پول در میاورد برده میخرید آزاد میکرد هزار برده را آزاد میکرد حالا حضرت یک توصیه دارد اینجا امیرالمؤمنین(ع) به ما میفرماید(تَعَرَضوا لِلتِجارات فَاِنَّ لَکُم فیها غِناً عَن ما فی اَیدِ النّاس وَ اِنَّ الله عَزَّوَجَل یُحِبُّ المُحتَرِفِ المُؤمِن).@ میفرماید دنبال تجارت باشید(تَعَرَضوا) به کارهای تجارتی بپردازید خیلی خوب است اگر انسان عُرضه داشته باشد اصلاً باید مبنا داشته باشد فرمولها را بلد باشد آموزشش را ببیند حلال و حرامش را بشناسد برود دنبال این کار خیلی کار خوبی هست.@ بعد میفرماید چرا؟ میگوید زیرا بازرگانی تجارت شما را از آنچه که در دست مردم هست بینیاز میکند بعد میفرماید که خداوند دوست دارد محترف امین را کسی که حرفه بلد است بلد است با کار کار بلد است عُرضه دارد فنی بلد است.@ اینطور نیست که اگر فردا از یک کار بیکارش کردند همینطوری بماند بیفتد به گدایی در حدیث دیگری داریم خداوند مؤمن محترف را دوست دارد مؤمنی که حرفه بلد است مثل حضرت داوود(ع) خدا به او فرمود که من دوست دارم تو از دسترنج خودت بخوری زرهسازی را به او یاد داد.@ (عَلَّمْناهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ) کار میکرد نان در میاورد همه بزرگان و اولیاء حقیقی الهی کار میکردند و زحمت میکشیدند میفرماید خداوند حرفهدان امین را به شرطی که امین باشد حلال و حرام سرش باشد کار تجارت و بازرگانی بدون رعایت حلال و حرام جز در جهنم چیز دیگری نیست رعایت بکند اخلاقیات و وظائف شرعی را این کار کار پسندیدهای هست.@ و امام صادق(ع) فرمود(اَلتِجارَۀُ تَزیدُ فِی العَقل) تجارت عقل را زیاد میکند که این هم یک بحث دیگری دارد که به موقع خودش انشاء الله باید در موردش بحث بکنیم بحث جلسه آیندهمان در مورد وظائف همسر و فرزندان و تربیت اقتصادی فرزندان هست که آخرین بحث این سلسله مباحث هست که انشاء الله از جلسه بعد به مباحث عاطفی میپردازیم.@ و الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین.@