موضوع کلی : انسان شناسی ( قم ) شماره نوار : 71
جلسته ی ما درباره ی وفات و ملکوت بود؛ گفتیم که اگر به آن نسبت جلستمون توجه کنیم که رابطه ی دنیا و آخرت مثل رابطه ی رحم مادر نسبت به دنیاست؛ همان طور که دنیا محیط بر رحم است و رحم در دنیاست؛ آخرت هم محیط بر دنیا و در اخرت است . در دو فرمایش از وجود مقدس امیرالمومنین (علیه السلام) و نبی اکرم ( صل الله علیه و آله و سلم ) این رابطه توضیح داده شد ، حضرت می فرماید : (( إنﻣﻊﺍلدﱞنیا آخره و الاخره ﻣﺤﯾﻂﻪ بالدینا )) این که همراه دنیا آخرت است و آخرت محیط بر دنیاست . یعنی وقتی می گوییم آخرت آن عالم غیبی که اداره کننده ی دنیاست و امیرالمومنین فرمود : ((ﺍلدﱞنیا فی الاخره )) دنیا در آخرت است . یعنی این عالم مثل یک رحم در آخرت قرار دارد ما در دل آخرت داریم زندگی می کنیم همهان طور که در جنینی مه در رحم مادر هست با این که در رحم هست به همراه رحم در دل دنیا دارد زندگی می کند و در واقع دنیا محیط بر رحم هست و تامین کنندهی قوا ، انرژی و غذایی هست که به رحم و جنین می رسد. ملکوت هم همین طور ما را احاطه کرده است و ما تمام ابعاد وجودیمان پر از ملکوت است یعنی ملکوت دائما با ما هست و نه تنها در بیرون از ما بلکه در روح و درون ما، در ذره ذره سلول های ما، عالم ملکوت حضور دارد و دارد ما را احاطه می کند ؛ در تک تک اتم های وجود ما ، ملکوت در قطرات خون ما، در تنفس ما حضور دارد و اگر ملکوت ارتباطش را با ما قطع کند لحظه ای ما نابود خواهیم شد . از بین خواهیم رفت و این قالب ها را از دست خواهیم داد ، وقتی می گوییم نابود خواهیم شد نه این که به عدم می ریم ، یعنی همان طور که عرض کردم قالب را از دست می دهیم و این قالب به چیز دیگری تبدیل می شود ، در واقع ( دقت کنید بحث امشب خیلی مهم است ) در واقع همان طور که جلسته ی گذشته مثال زدم رابطه ی ما با خداوند تبارک و تعالی و با عوالم غیب مثل رابطه ی صورت ذهنی ما با ماست تا وقتی که به صورت ذهنیمان عنایت داریم آن صورت و قالب هست به محض این که عنایت قطع شود قالب متلاشی میشه و
موضوع کلی : انسان شناسی ( قم ) شماره نوار : جلسته ی 71
رجوع به خود ما خواهد کرد ؛ در ما خواهد بود . ما هم همین طور اگر عنایت الهی لحظه ای از ما قطع بشود ؛ عالم غیب انرژی اش ، نیرویی که دارد به ما میدهد لحظه ای قطع بشود قالب دنیایی ما به هم می ریزد و ما بازگشت به همان عالمی که از آن جا آمدیم به ملکوت بر می گردیم ، پس این که این صورت و قالب را داریم ، نگه داشتن این صورت و قالب مثل قالب بدن و قالب یک هسته ، دنیا ، درخت و هر قالبی که در عالم وجود دارد فقط با عنایت به آن قالب هست که آن قالب الان این شکل خاص خودش را دارد به محض این که ملکوت اراده بکند و بخواهد این قالب به هم بریزه ، قالب به هم می ریزد و آن چه که باید برگرده برمی گردد این یک نکته ای که خیلی مهم بود که باید روی آن تمرین زیاد بکنیم اگر تمرین کنیم آن هایی که می خواهند ذکر قوی داشته باشند ، قلب قوی در نماز داشته باشند ؛ قدرت فکری ، تفکرشان ، عقلانیتشان زیاد بشه باید به همین مثالی که الان زدم تو خلوت خیلی فکر کنند یعنی دائما بشینند تو خلوت به این مسئله و اعجاز این مسئله فکر کنند و تمرکز بگیرند و این مسئله را مرور کنند وقتی که این مرور صورت بگیرد خیلی از چیزها برای ما باز می شود و ان شاء الله فتوحاتی برای قلب ما اتفاق خواهد افتاد . این همان تفکری هست که ( اﻓﻀل ﻣن ﻋبادت سَبعینَ سَنَه ) از عبادت هفتاد سال بالاتر است ، بشینیم راجع به همین رابطه ی ملکوت با دنیا و ملکوت با خودمان ، برزخ با خودمان فکر کنیم که برزخ چگونه دارد ما را احاطه می کند ، میلیاردها میلیارد ، بی نهایت فرشته در کار هستند که کار دنیا دارد اداره دمی شود ، حالا مثلا همین برزخی که الان داره میاد در نظر بگیرید ، در شرح دعای صحیفه ، دعای سوم صحیفه سجادیه این ها را ما توضیح داده ایم ، نقش فرشتگان در عالم ، که فرشته ها چی کار می کنند حضرت سجاد می فرماید که در مورد ملائکه می فرماید : (( ﻣﺸﯿّﻊ السّجل )) یعنی هدیه دونه ی برف را فرشته ای مشایعت می کند تا روی زمین ؛ تا بیاد این دانه ی برف به اون جایی که خدا تقدیر کرده برسد ، یه دونه برف از لحظه ای که می خواد بباره تا زمانی که می خواهد به جایی اصابت کند هدایت می شود که این دقیقا حساب شده هست که برف قراره کجا بیاد
موضوع کلی : انسان شناسی ( قم ) شماره نوار : جلسته ی 71
و بشیند ، باران همین طور ، وقتی که امام سجاد ( علیه السلام ) یک همچین چیزی را می گوید فقط کافیه انسان ذهن را یک مقدار درگیر بکند یعنی چه که میلیاردها میلیارد دانه ی برف مشایعت کننده داره ، باران ها مشایعت کننده دارد ، دانه ای که آن جا دارد اتفاق می افتد عامل داره روش کار می کند ؛ جنینی که در رحم هست ، نطفه ای که در رحم هست ، دائما فرشتگان مشغول تصویر گیری او هستند و هیچ امری در طبیعت اتفاق نمی افتد مگر این که قدرت و قوه و نیرویش را دارد از ملکوت می گیرد . بنابراین شما اساسا بدون استثنا می گویم هیچ حرکتی نخواهید داشت حتی یک پلک زدن ؛ حرکت ضربان یک قلب ، مگر این که ملکوت دارد ادارش می کند و ملکوت و فرشته ها با او هستند خداوند خیلی در حق ما لطف کرده است ساده اگر قرار بود ما یک همچین چیزهایی را مشایعت بکنیم زندگی برایمان غیر ممکن می شود . خداوند تبارک وتعالی به لطف خودش این ها را از ما ؛ در غیب نگه داشته تا راحت بتونیم زندگیمان را کنیم کما این که حرکت های زمین را برای ما این کار را کرده است . یک کره ی زمین پنج نوع حرکت دارد و ما هیچ کدامش را احساس نمی کنیم ، اگر قراربود ما این حرکت ها را احساس کنیم ، کره ی زمین با آن سرعت سرسام آوری که دارد در فضا می چرخد ، حرکت های وضعی ، انتقالی ، حرکت های مختلفی که دارد و صدایی که از این حرکت در فضا تولید می شود ، اگر قرار بود ما بشنویم اصلا نمی تونستیم زندگی کنیم . خداوند به لطف خودش طوری ما را طراحی کرده است که ما بین بیست تا بیست هزار فرکانس بیشتر نمی شنویم ، اگر قرار بود صداهای بالای بیست هزار فرکانس را بشنویم در زندگی آرامش نداشتیم ، اساسا نمی توانستیم زندگی کنیم ، این ها هست که آدم باید در موردش فکر کند ، همین جوری شوخی رد نشویم بگوییم آقا یک وفاتی هست یک برزخی هست ؛ یک ملکوتی است ؛ یک اداره کننده ای هست ؛ همین جور راحت از کنارش رد بشویم ان چیزی که بیشترین بدبختی و قساوت را برای ما میاورد همین عادت کردن به این حرف ها است ؛
موضوع کلی : انسان شناسی ( قم ) شماره نوار : جلسته ی 71
فکرنکردن در مورد این حرف هاست ؛ فقط بشنویم که بله به لطف خدا این جوری شد ؛ قدرت خدا داره بارون میاد ، داره برف میاد ، به قدرت خدا گیاهان دارند رویش می کنند ؛ الحمدالله امسال میوه ها به بار نشست . همین جوری راحت نمی شود این ها را گفت و رد شد از کنارش باید فکر کنیم . (( کان اکثر عبادت ابیذر رحمه الله علیه اﻟﺘﻔَﮏﺮ فی صنع الله )) : بیشترین عبادت ابوذر این بود که فکر می کرد ما فکر می کنیم بیشترین عبادت این است که هی بیاییم تو مسجد نمازهایی بخوانیم که هیچ وقت هم متوجه نمی شویم چی می خونیم این همه نماز می خونیم عربی ؛ دعا می خوانیم عربی ، ذکر میگیم هیچ کدومش را هم نمی فهمیم چی می گیم ؛ فکر می کنیم عبادت یعنی همین که یک سره بیاییم این جا دو لا راست بشویم . فکر ؛ فکر ؛ فکر ؛ بهترین عبادت است . بهترین ؛ آن وقت قدرتی که فکر دارد عبادت ندارد . نه این که عبادت فکر نیست . همین عبادت های بدنی منظورم هست . قدرتی که فکر دارد و فکر می تواند انسان را به سرعت بالاتر از نور هدایت بکند این عبادت های بدنی و چرخشی و زبان و دست و پا و این ها آن قدرت را ندارد . لذا امام جواد ( علیه السلام ) فرمود : این که انسان با قلب و با فکرش حرکت بکند به سمت خدا خیلی زودتر انسان می رسد به خدا تا این که هی بدنش را به زحمت بیندازد در عبادت . عبادت اگر فایده دارد یا موثر باشد فقط با فکر موثر است . با حضور و معرفت موثر است . و الا این که امام صادق ( علیه السلام ) می فرماید : شخص پنجاه سال نماز می خواند یک رکعتش هم قبول نیست . برای چی قبول نیست ؟ چون هیچ وقت همراه با معرفت و فکر نیست . کار بدنی اگر مبتنی بر معرفت ؛ مبتنی بر فکر ؛ تعمق ؛ بینش ؛ بصیرت نباشد کمک زیادی به ما نمی کند . ممکنه یک مزد حمالی به ما بدهند مثلا بگویند این دو قدم راه رفته یک چیزی بهش بدهند . بالاخره خداوند ضایع نمی کند اجر کسی را به این جهت ولی این ها را به آن هدفی که برایش خلق شدیم اصلا نمی رساند . این یک نکته ؛ چون این نکته ها نکات معرفی هست که داریم راجع به عالم خلقت صحبت می کنیم ؛ چون بحث ما انسان شناسی هست نمی رسیم به این مباحث بپردازیم . آن هایی که می
موضوع کلی : انسان شناسی ( قم ) شماره نوار : جلسته ی 71
خواهند فقط به مباحث اردوی اسماء الله اردوی یکم و دوم و سوم که شرح خطبه ی توحیدی امام رضاست به اون مباحث مراجعه کنند . هم کتابش هست به نام بازتاب نور که سی دی توضیحی آن هم همان نسیم حیات است . ولی چون این بحث را شروع کردیم این نکته ی با عظمت را هم بگویم که تکمیل کنیم بعد به بحث انسان شناسی خودمان بپردازیم . ما یک وجود بیشتر نداریم اساسا آن چه که هست هستی هست . هستی هم واحد است . ما فقط یک هستی واحد داریم ما هم جلبات آنم هستی هستیم . همه ی ما عالم , کرات ؛ سیارات ، گیاهان ، درختان ؛ هر چی که شما می بینید مشهود ماست همه از هستی هستند. از یک وجود واحد هستند . یک وجود واحد است که ذاتی دارد ، اسمائی دارد ؛ صفاتی دارد ، ظهوراتی دارد ؛ در یک عنایت می شود عالم جبروت و فرشته ها و عقول و مجردات ؛ تو یک عنایت می شود عالم مثال و ملکوت تو یک جلوه می شود عالم ماده و در جلبات دیگر انسان هست . یک حقیقت هست که به جلوه های مختلف دارد ظهور می کند پس ما فقط یک هستی داریم . یک وجود داریم که در هرجایی با شکل های مختلف , جلوه های مختلف و چهره های مختلف ظهور دارد . این که قران کریم در مورد خداوند می فرماید : (( ﺍَﯾﻦَ ما ﺗﻭَلو فثم وجه الله )) همین هست که شما هرجا رو کنید با جلوه ای از هستی مطلق و وجود مطلق رو به رو هستید . موجودات چهره ها و جلوه ها ی محدود ؛ معین از هستی مطلق هستند . هرجا که انسان رو می کند با هستی مطلق رو به رو هست . هستی مطلق در همه جا حضور و ظهور دارد . هو الظاهر دیگه ؛ خداوند در همه جا ظهور دارد . نمی شود انکارش کرد . نمی شود در آن شک کرد . امکان شک در هستی مطلق وجود ندارد . این که قران می فرماید : (( ﻟُﻒ الله شک )) یعنی همین . نمی شود در هستی مطلق شک کرد . در وجود مطلق ؛ هستی مطلق شک تمکان پذیر نیست . اساسا اگر کسی هم بخواهد شک کند نمی تواند . اگر کسی بخواهد انکارش بکند نمی تواند انکارش کند . هستی مطلق قابل انکار نیست قابل ندیدن هم نیست . انسان
موضوع کلی : انسان شناسی ( قم ) شماره نوار : جلسته ی 71
به آن یقین دارد ؛ دارد می بیند لذا این که در دعای جوشن کبیر چندین عبارت داره ؛ چندین فراز دارد که خداوند مشهود ترین چیز هست ؛ همین هست . ظاهر ترین چیز هست همین هست که ما دائما با جلوه های حق تعالی رو به رو هستیم . پس وقتی یک حقیقت دارد صورت های مختلف قبول می کند و می پذیرد و ظهور می کند ؛ دائما وقتی که ما در عالم ماده به سر می بریم می گوییم ملکوت دارد دنیا رو اداره می کند ؛ آن جا که همیشه دارد اتفاق می افتد تبدیل مجرد به ماده و ماده به مجرد هست . یکی از اسماء حق تعالی اسم مبدل هست که دائما با آن سر و کار داریم دائما عالم ملکوت دارد تولید ماده می کند برای این عالم ؛ ظهورات مادی دارد می آورد و دائما هم موادی که جذب می شود دارد تبدیل به مجرد می شود . شما غذا می خورید صوا دریافت می کنید الان شما دارید صدای من را می شنوید ماده دریافت می کنید یا مجرد ؟ شما الان دارید دریافت می کنید به جانتان دارد افزوده می شود یا بدنتان ؟ صوتش مادی است شما با مادی شروع می کنید اما آن چه که این صوت به جان شما اضافه می کند مجرد است . ببینید تبدیل چه جوری صورت می گیرد . استاد دائما از مقام مجردی خودش تولید ماده می کند با حنجره ی خودش با غذایی که دریافت کرده است اگر استاد غذا نخورده توان ندارد حرف بزند لذا حنجره اش کار نخواهد کرد تولید صدا و ماده نمی تواند بکند . پس آن غذایی که استاد خورده به او نیرو می دهد که از حنجره ی خودش استفاده کند و آن امر مجردی که در ذات استاد هست تبدیل به ماده بشود . ان وقت این صوتی که می رسد به گوش شنونده ؛ شنونده هم غذا خورده است . انرژی باید مصرف کند. شنیدن هم مصرف انرژی دارد ؛ باید جان داشته باشد . شما اگر ضعف داشته باشید بمیرید که نمی توانید بشنوید . ممکن است انسان اصلا بمیرد نتواند بشنود ؛ باید غذا بخورد ذخیره ی انرژی داشته باشد بتواند یک جا بنشیند این صوت را بگیرد بعد که این صوت را می گیرد خلاف سیر استاد را طی می کند یعنی صدا را می گیرد . استاد با قدرتی که دارد مجرد را تبدیل به ماده می کند و بعد تبدیل به صوت می شود ولی شاگرد با قدرتی که دارد صوت را تبدیل به مجرد می کند .
موضوع کلی : انسان شناسی ( قم ) شماره نوار : جلسته ی 71
ادراک مجردی پیدا می کند و دائما این سیر ادامه پیدا می کند . در تمام عالم همین طور هست این که قران این صحنه را برای ما باز کرده چقدر هم شگفت انگیز است . (( ﺍﻓَﺮﺍَﯾﺘُﻢ ما ﺗُمنون ﺍَ ﺍ ﻧﺘُﻢ تخلُقونه ام نحن الخالقون )) مجرد دارد خلق می کند . دارد ماده اضافه می کند دارد تولید می کند (( ﺍﻓَﺮﺍَﯾﺘُﻢ ما تحرُثون ﺍَ ﺍ ﻧﺘُﻢ تَزرعونه ام نحنُ الزارعون )) ببینید نحن ، انَ ؛ هُو ، همه ی این ها مجرد هستند . مجرد دائما در حال تصرف در ماده است . دارد با ما ارتباط برقرار می کند و ماده رو تغییر شکل میده ؛ ماده هم همین طور هست دائما دارد شکل های مختلف می گیرد ، صورت به صورت میشه و به مجرد تبدیل می شود . ما غذا و انرژی را مصرف می کنیم و با آن روح می سازیم ؛ نفس می سازیم . ؛ انرژی می سازیم . پس ببینید خیلی حیرت انگیزه این ماجرا ؛ این از ان موضوعاتی هست که که انسان می ارزد صدها ساعت در موردش خلوت داشته باشد . مجرد دائما در حال تصرف در ماده است . دارد با ماده ارتباط برقرار می کند و ماده را تغییر شکل می دهد . ماده هم همین طور هست دائما دارد شکل های مختلف می گیرد . صورت به صورت می شه و به مجرد تبدیل می شود . ما انرژی و غذا مصرف می کنیم و با آن روح می سازیم ؛ نفس می سازیم ؛ انرژی می سازیم . ببینید این خیلی حیرت انگیزه ؛ این ماجرا از آنموضوعاتی هست که انسان می ارزد صدها ساعت در موردش خلوت داشته باشد و فکر کند تا یواش یواش ان شاء الله به قلبش چیزهایی وارد شود . این ها هستند که قران کریم ما را دعوت می کند که دائما در موردش فکر کنیم . صدها ایه خداوند برای ما فرستاده , هزاران حدیث وجود دارد , آیه وجود دارد که ما متاسفانه (( وَ کاین من آیه فی السماوات و الارض یمرون علیها و هم عنها معرضون )) خیلی خیلی ساده از کنار این ها رد می شویم برای این که عادت کردیم و این ها را توجه نمی کنیم . این هم از آن نکاتی هست که خیلی مهم است در موردش فکر بکنیم . حالا برگردیم به بحث خودمان . ما بعد از وفاتمان که وارد عالم ملکوت می شویم آن عالم یک عالمی هست مثل همین عالم دنیا که باید زندگی بکنیم بالاخره آن جا , ان جا هم جسم داریم . بدن داریم ؛ غذا می خواهیم بخوریم . جسممان عادی
موضوع کلی : انسان شناسی ( قم ) شماره نوار : جلسته ی 71
نیست . جسم غیر از ماده هست . بدن داشتن غیر از ماده داشتن است . همین جسمی که شما در خواب می بینید . شب ها با آن به این طرف و آن طرف می روید این هم یک جسم هست برای ما ؛ یک بدن هست برای ما ؛ آن لحظه ای که شما چرتتان می گیرد خوابتان می گیرد شما آن بدن را دارید با خودتان ؛ ان بدن الان در باطن شما هست . با شما همراه است و این هم از عظمت نفسی هست که حق تعالی ساخته . الان شما بگو آن بدن دوست کجاست ؟ آن بدنی که شب ها با آن این ور و آن ور می رویم . آن بدن ماست دیگر با ما هم هست . روح که نمی رود آن ور و این ور . بدن داریم دیگر . می بینیم ، می شنویم ؛ اذیت می شویم ؛ باهاش کار می کنیم لذت می بریم , این الان کجاست ؟ این ها چیزهایی است که انسان خلق شده تا به این ها فکر کند که این عالم تو در تو ؛ این موجود جامع چی هست که خدا خلق کرده که همه ی ماده تا الله را با هم دارد . همه ی ماده تا فوق تجرد تو در تو همه را با هم دارد . ما خیلی ساده می گوییم یک بدن داریم بعدش هم می میریم . خداوند خواب را گذاشته (( ومن آیاته )) می گوید از نشانه های من همین هست که برای تو خواب را گذاشته ام . شما یک لحظه از این جا می روید ؛ سرتان را می گذارید خوابتان می برد یک دفعه می بینید با یک بدن دیگر دارید به این ور و آن ور می روید این چیه ؟ باید راجع به این فکر بکنیم با این بدن کجا می روم ؟ چه کار می کنم ؟ هم می شنوم , هم می خورم ؛ هم می بینم . هر کاری که با این بدن طبیعی می کنم با ان بدن هم انجام میدهم . فرقش چیه ؟ این ماده دارد و آن ماده ندارد . این را بهش می گویند بدن برزخی . اصلا برزخ یعنی همین ؛ آدم می خواهد بفهمد یک مقدار ؛ خداوند گذاشته تا ما این را بفهمیم هرکس هم ممکن است در طول شبانه روز چند بار خواب ببیند , اما آدم را این قدر غفلت می گیرد آن قدر این حجاب عادت اذیت می کند انسان را , بعد از هزار بال ؛ بعد از 50سال می گویدمن هنوز نسبت به اون عالم شک دارم , نسبت به این چیزهایی که می شنوم تردید دارم با این که دارد با جون و خون و گوشت و پوست و وجود خودش این ها را ادراک می کند . همیشه دارد این ها را تجربه می کند باز تردید و شک می آید
موضوع کلی : انسان شناسی ( قم ) شماره نوار : جلسته ی 71
سراغش , تزلزل می آید سراغش . حالا ما وارد عالم قبر می شویم , عالم برزخ یا ملکوت . قبر که می گوییم تو گور خاکی که نمی گوییم وقتی می گوییم عالم قبر هزاران برابر بزرگتر و زیباتر و شیرین تر و جذاب تر و پیشرفته تر از این جاست . ببینید چقدر عالم ملکوت ، عظمت دارد که که داره این دنیا را به این راحتی اداره می کند . دنیا یک عصاره ی بسیار بسیار کوچکی از اوست . ملکوت چه قدر عظمت دارد . رسول خدا ( صلی الله علیه و آله ) فرمودند : خداوند فرشته هایی دارد که آب همه ی دریاها را که بریزند فقط نوک انگشت این فرشته بیشتر تر نمی شود . سه چهارم کره زمین آب است ولی این آب نسبت به فرشته هایی که دارند کل این کهکشان ها و صدها میلیارد ستاره را فرشته ها دارند می چرخانند و اداره می کنند مثل آب خوردن دارند اداره می کنند (( ان ذلک علی الله یسیر )) خیلی آسون داره عالم بی نهایت ماده اداره میشود . یک فرشته هایی دارند که به قول یکی از اساتید وجودش از شرق و غرب این عالم ماده بیرون می زند . یک دونه از فرشته هاش از این عالم بزرگتر است . آب کره ی زمین چی هست یک دونه ارزن دم گرفته ازش . ما می گوییم دریاها و اقیانوس ها برای فرشته خدا آب این عالم ؛ که همه ی کرات هم اگر مثل زمین آب داشتند مشت این فرشته را پر نمی کردند . ببینید خداوند چه جوری دارد ما را دعوت می کند به کجا . به فکر به عظمت خلقت که یک مقدار دست از این بچه بازی ها و کوچک نگاه کردن ها و خاله بازی های زندگی دست برداریم یک مقدار توجه بکنیم که چقدر خودمان عظمت داریم . چرا ؟ چون می فرمایند : (( هو الذی خلق لکم ما فی الارض جمیعا )) همین هو اسم ذات اون کسی است که خلق لکم برای تو آن چه که در زمین است , این خلقت به این عظمت در کره ی زمین این ها همه اش برای تو است . هر چه قدر ما در خلقت تفکر کنیم , در ماده اش , در گیاهش ؛ در حیواناتش ؛ در آسمانش در واقع ما داریم راجع به عظمت خودمان فکر می کنیم . هر چه قدر دانشمندان کار کردند هشت هزار سال روح بدن کار کردند این عظمت انسان را می رساند که این انسان چی هست که یک بدن خدا برایش خلق کرده که هشت هزار سال دانشمندان و نخبگان
موضوع کلی : انسان شناسی ( قم ) شماره نوار : جلسته ی 71
دارند روی این کار می کنند هنوز هم هیچ کدام از اعضای این بدن کامل شناخته نشده ؛ انسان دیگر چیست ؟ چه قدر عظمت دارد این موجود . خب ما وارد یک عالم با این عظمت می شویم آن جا هم مثل این جا باید زندگی کنیم و باید توی رحم دنیا خودمان را برای زندگی توی اون عالم آماده کنیم . هر لحظه هم ممکنه ما منتقل بشیم ؛ یکی از شیرین ترین و جذاب ترین بلکه شیرین ترین و جذاب ترین و پرشکوه ترین لحظه ی انسان لحظه ی ورودش به برزخه . یک ذره راجع به آن فکر کنیم . کلی فکر نکنید ؛ هرکس راجع به خودش فکر کند چقدر اون لحظه ؛ لحظه ی بسیار باعظمت و باشکوهی هست . , لحظه ای که من می خوام وارد برزخ بشوم . الله اکبر ؛ لحظه ی تولد ما به برزخ و ورود ما ؛ با وفات انسان انتقال پیدا می کند به اون جای بسیار بسیار با عظمت ولی خب ضمن این که خیلی شیرین هست خیلی هم باعظمت هست ؛ خیلی هم ترس آورست ؛ خیلی هم غصه آور است اگر انسان خودش را برایش آماده نکرده باشد و بخواهد وارد یک عالمی که پیچیدگی آن خیلی بیشتر از این جا هست ، وقتی می گوییم پیچیدگی آن جا بیشتره یعنی ابزار بیشتری می خواهد برای زندگی در آن جا . دقت کنید دنیا چقدر عظمتش نسبت به رحم بیشتر است و چقدر پیچیدگی اون بیشتره ؟ آن جا توی رحم جنین یک خون هم که می خورد برایش بسته . با یک خون دارد زندگی می کند ؛ یک سلول زندست . جذب می کند دارد اون جا زندگیش را می کند . خیلی ساده بدن و دست و پا و چشم و قلب و سلول ها و مغز و این ها به درد دنیا میخورد به درد رحم که نمی خورد . در رحم که هیچ کدام این ها به کار نمیاد اگر می گوییم بزرگ شده بزرگی اش برای کجاست ؟ برای دنیاست ؛ به دردش می خورد و الان ما الان توده ی سلولی داریم . عکسش را دارم یک بچه آمده سه کیلو ولی دست ندارد ؛ پا ندارد ؛ سر هم ندارد ؛ ولی موجود زنده است . چه قدر دنیا پیچیده است ؟ به مقداری که دنیا پیچیده است ؛ لوازم پیچیده لازم دارد . چشم چقدر پیچیدگی دارد که هشت هزار سال بشود داره روی اون کار می کند و نتونسته
موضوع کلی : انسان شناسی ( قم ) شماره نوار : جلسته ی 71
کامل بدونه این چشم چیه ، گوش چیه ؟ قلب چیه ؟ مغز چیه ؟ پوست ؛ دندان ؛ حلق چیه ؟ هیچی هم نتونسته بشناسد چقدر این عالم پیچیدگی دارد و چقدر تجهیزات ؛ لازم دارد . حالا وقتی دنیا نسبت به نظام ملکوت و نظام برزخ از یک پیچیدگی بی نهایت برخوردار هست چیزی که اون جا لازم هست هم خیلی باید قدرتمند باشد که بتواند از پس زندگی در اون جا بر بیاد . بتواند اون جا زندگی کند , بتواند تو برزخ از پس خودش بربیاد چون برزخ جای کوچیکی نیست خیلی عظمت دارد , برزخ لذا انسان باید خیلی هم آماده باشه برای اون جا , ما با رفتارهای بدنی که انجام می دهیم مثل لبخند مهربونی ها , خدمات ؛ زحماتی که انسان می کشد ؛ حرف های قشنگ ، شنیدنی های خوب ، کارهای خیر ، عمل صالح ، یک بدن مناسب با برزخ می سازد . اما با عبادتاش ؛ با معرفتش یک روح مناسب با اون جا می سازه , پس ما به دو چیز در برزخ نیاز داریم ؛ به این که اعمال صالح داشته باشیم و به این که یک روح مناسب با برزخ داشته باشیم . روح مناسب با برزخ را خداوند چی کار کرده ؟ در قران معنی می کند : (( یومَ لا ﯾﻧﻔَﻊُ مال و لاﺑَنون اﻵ ﻣَﻦ اتَی الله ﺑﻘَﻠﺐ ﺳَﻠﻳﻢ )) حالا خواهش می کنم دقت کنید در دو سه جلسته ی آینده مباحث فوق العاده مهمی را می خواهیم راجع به این قصه بیان کنیم . من الان دارم برای دو سه جلسته آینده مقدمه می گویم که ان شاء الله بتونیم بحث اصلی را بیان کنیم . که در نظام برزخی و در نظام آخرتی ان چه که بهع درد ما می خورد یک نفس سالم ، یک روح سالم هست که باید خودمون از این جا ببریم . این روح سالم خیلی ؛ مثل سلامت بدن می موند و وقتی می گوییم بدن سالم ؛ یعنی چی ؟ بدن سالم تعریف دارد دیگه ؟ الان من همه جایم سالم است ولی سر درد دارم . سالمم یا نه ؟ کار دارم می کنم ولی درد دارم ؟ بدون درد یعنی همه ی تجهیزات ؛ یک دونش را هم که نداشته باشی .
چو عضوی به درد آورد روزگار دگر عضوها را نماند قرار
اگر چشمت درد می کند ؛ نمی شود بگویی چرا دکتر میری تو که همه جایت سالمه حالا یک چشم را هم نداشته باشی . می گوید من چشمم درد می کند ؛ همه جایم درد می کند چون در واقع یکی
موضوع کلی : انسان شناسی ( قم ) شماره نوار : جلسته ی 71
هستند ؛ نفس یک نفس واحد هست ؛ نفس واحده در چشم مشکل داره ؛ درد دارد ؛ فرق نمی کند هر جا باشه . وقتی می گوییم روح سالم ؛ نفس سالم ؛ قلب سلسم ؛ یعنی یک سلسله لوازم جمع می شود تا قلب سلیم بشود . این جوری نیست که مثلا کیلویی یه قلب سلیم بدهند . یک سلسله عوامل جمع می شود تا روح انسان دیگر تو برزخ درد نمی کشد ؛ عذاب نداره . نه عذاب روحی دارد نه عذاب برزخی و نه عذاب بدنی ؛ هیچ چیز . گفتیم جنین یا ناقص متولد می شود که اگر ناقص متولد شد تا وقتی تو دنیاست عذاب می کشد به خاطر نفسش اما اگر ناقص نیامد ؛ مریض آمد به تعداد مریضی ؛ نوع مریضی و شدت مریضی باید رنج درمان را این جا تحمل بکند . ما هم که از این جا می ریم اون طرف ، یا سالم می رویم که دیگر خب مشکلی نداریم . ان شاء الله همه سالم می رویم . در دعا هم داریم : (( اﻟﻠﻬﻢ اﺧﺮجنی ﻣﻦَ الدنیا سالما )) خدایا مرا از دنیا سالم خارج کن . از این جا بتونیم سالم بریم که دیگر اون ور درد نداشته باشیم ، بدبختی داشته باشیم . چون اون جا تجهیزات می خواهد که اگر نداشته باشی مریضی ، یا نداشته باشی ناقصی ، یا اگر داشته باشی سالمی . اگر داشتیم و سالم بودیم که خدا را شکر الحمدالله رب العالمین . اما اگر ناقص باشیم خب نقص آدم رو بدبخت می کند یعنی تا برزخ ادامه دارد تا قیامت و بعد از قیامت این بدبختی را باید تحمل بکند ؛ نقص رو ، نقص هم گفتیم مخصوص سه دسته است . کفار و منافقین و مشرکین ؛ این سه دسته ناقص متولد می شوند ولی مسلمان ها ؛ شیعیان به برکت ولایت به برکت وجود اهل بیت علیهم السلام ؛ وجود مقدس امیرالمومنین ( علیه السلام ) تولد ناقص ندارند هیچ کدومشان . تولدشون ممکنه بیمار باشه یا سالم یا بیمار . اگر بیمار بود بسته به تعداد بیماری ها ؛ نوع بیماری و شدت بیماری ها اون جا تو برزخ ريال اگر تو برزخ قیامت خوب نشه ؛ اگر قیامت خوب نشد بعد از قیامت این باید درمان بشود . بالاخره سالم بشه لذا امام علی ( علیه السلام ) فرمودند : بعضی از شما ها یک کارهایی می کنید تا ما بخواهیم نجاتتان بدهیم ، از تو جهنم درتون بیاریم سیصد هزار سال طول می کشد . در روایت داریم مسرفین جزء کسانی هستند که سیصد هزار سال حداقل عذابشون
موضوع کلی : انسان شناسی ( قم ) شماره نوار : جلسته ی 71
طول می کشد . آدم هایی که اهل اسرافند ؛ ول خرجی ها ؛ تو همه چیز اهل اسرافند . آدم های مسرف ؛ بدبخت می شوند هم خانوادشون رو بدبخت می کنند همسرشون هم مسرف می شود ، شوهرشون هم مسرف می شود , زنشون ؛ بچه هاشون مسرف می شوند , نوه ، نتیجه هاشون مسرف میشن . اسراف ، اسراف ، اسراف ؛ حالا ملت ما یکی از ملت هایی هست که توی اسراف بی نظیره , تو عالم یکی از بیماری های بزرگ ایران و شیعیان همین بیماری خطرناک اسراف هست . مقام معظم رهبری دو سه سال پیش هم فرمودند که ما خیلی اسراف می کنیم ؛ ما بیشتر از چین مصرف گاز داریم ؛ هفده برابر ژاپن که صد و پنجاه میلیون جمعیت داره ما گاز مصرف می کنیم . در باز است . مثلا در مسجد به این بزرگی الان باز است گازمون هم روشن است . مصرف دارد میشه چون مفته . گاز را دارند به ما مفت می دهند اگر مثل بقیه کشورها برایش قیمت کلان بپردازیم اون وقت آدم این کار را نمی کند . از این ور بخاری روشنه از اون ور در بازه . در خانه بخاری رو روشن می کنند بعد گرمشون میشود با زیر پیراهنی می نشینند . این اصلا غلط است ؛ این اسرافه . مثل تابستون زیر پیراهنی می پوشه گاز هم روشن است بعد هم میگوید ای خدا چرا من هشتم گروی نهمه ؛ چرا پول کم دارم چرا برکت مال ندارم ، تو داری با سرمایه خدا ؛ با نعمت خدا داری این جوری برخورد می کنی . اون مصرف نونمون , اون مصرف غذامون ، بالای یک میلیارد نفر غذا می خوریم . توی مملکت هفتاد میلیون نفر مصرف مواد بیش از یک قاره را دارند . همین جوری مصرف می کنیم . خوردن ؛ خوردن ؛ خوردن , می خوریم هر چقدر دلمون بخواد . انواع غذاها و چیز های دیگر . تو همه چی اسراف داریم . اسراف خیلی بیماری خطرناکی هست ؛ خدا رحمت کند امام رو فرمود ممکن است بعضی از بیماری هایی که انسان از نظر اخلاقی با خودش می برد چند قرن آخرتی انسان رو در جهنم نگه می دارد . ما نمی دانیم چند قرن آخرتی یعنی چی . خیلی راحت می گوییم آقا من حسودم ؛ من عصبانیم ، من زود رنجم ، من حساسم ؛ من متکبرم . خیلی راحت می گوییم ؛ این ها رو هم با خودمون داریم . بعضی ها که دیگر این قدر حماقت می کنند که
موضوع کلی : انسان شناسی ( قم ) شماره نوار : جلسته ی 71
مثلا ما سیدیم , جوشی هستیم . توهین بزرگی هم به سادات می کنند ؛ به پیغمبر می کنند که سیدها جوشی هستند پس حق دارند هر جوری دلشون خواست وحشی گری کنند و بدرند بقیه ی اطرافشون رو به اسم سیادت ؛ یعنی شده یک کمالی ؛ وحشی گری ؛ در زندگی هم شده کمال اون هم به اسم پیغمبر . ما معذوریم ؛ ما جزو طبقه ی اشراف هستیم , از ساداتیم می تونیم دیگران را بدریم ؛ گاز بگیریم . می تونیم وحشی گری بکنیم به اسم سیادت ؛ همین بازی هایی که الان متاسفانه توی جامعه هست . این خیلی خطرناکه انسان این ها را با خودش داشته باشد ؛ یعنی انسان دائما باید به این چیزها فکر بکند , روز به روز این مشکلاتش رو کم کند . بیماری های خودش را کم بکند تا ان شاء الله بتواند موقع رفتن ؛ سالم از این جا خارج بشود . (( ﺍﻟﻠﻬُﻢ اخرجنی ﻣﻦَ الدنیا سالما )) . این بحث ها هم کشیده می شود به بحث کاربردی ؛ الان نمی خواهم بحث کاربردی بگویم . بحث کاربردیمون را ان شاء الله می گذاریم بعد از این که یک دوره ی مختصری این بحث را کردیم ان شاء الله نظری ؛ به زودی بحث کاربردی رو هم ان شاء الله شروع می کنیم . اما فعلا تصویرش و درست کنیم , انسان تا تصویر درستی نداشته باشد , رفتار درستی هم ندارد . الان فعلا داریم بحث نظری اش رو کار می کنیم ؛ تصویرمان ان شاءالله درست بشود تا بعد ان شاء الله به عملش هم بپردازیم . خدا کمکمان کند ان شاء الله . حالا می خواهیم وارد برزخ بشویم ؛ برزخ لوازم می خواد ؛ لوازمش هم قلب سلیمه . قلب سالم چه چیزی هست ؟ این خیلی مهم هست . از این جلسته ان شاء الله می خواهیم راجع به این صحبت کنیم . اگر این را خوب بفهمیم توانمان خیلی زیاد می شود ؛ قدرتمون خیلی زیاد میشه ؛ زحمتامون هم کم می شود . شادی میاد سراغمون , آرامش میاد سراغمون , قدرت میاد سراغمون , همین فهم خوب قلب . اصلا قلب سالم یعنی چی ؟ به امام صادق ( علیه السلام ) عرض کردند قلب سالم چی هست ؟ فرمود : (( ﺂﻟﺬﻱ ﯾﻠﻘﻲ ﺭﺑﻪ وَ ﻟﯿﺲ فیه أﺣَﺪ سواه )) خیلی این کلی است حالا باید راجع بهس توضیح بدهیم . قلب سالم قلبی است که وقتی به ملاقات خدا می رود هیچ چیز تو این قلب جز خود خدا نباشد . جز
موضوع کلی : انسان شناسی ( قم ) شماره نوار : جلسته ی 71
خدا چیزی تو دل نباشد . حالا این را باید باز کنیم . یک مقدار راجع بهش صحبت کنیم . چون این ها شرایط تولد سالمه ؛ بعد از برزخ ما وارد مقطع قیامت می شویم . قیامت ؛ قران می فرماید :
(( ﺧَﻤﺴﻭﻥ اَﻟﻒ ﺳَﻨﻪ ﺍﻟﻤَﻟﺍئکه و اﻟﺮّوح فی ﯾَﻭﻣﺍ کانَ ﻣقداره و ﺧﻤسینَ اَﻟﻒ ﺳَﻨﻪ )) پنجاه هزار ساله . این پنجاه هزار سال آقا امام صادق ( علیه السلام ) فرمود : که هر هزار سال یک ایستگاه و موقف هست که شما را در هر هزار سال در مورد یکی از رفتارهاتون ؛ افکارتون . همان بحث های انتخاب , ارتباط ؛ رفتار و افکاری که قبلا توضیح دادیم تو این چیزها ارزیابی می کنند . پنجاه تا سوال قیامت ؛ سوال یعنی چی ؟ یعنی اون جا یک فرشته ای میاد صندلی گذاشتند میاد سوال می کند خب تو مثلا بگو ببینم چی کار کردی ؟ کتبی یا شفاهی از ما سوال می کنند ؟ سوال اون جا وجودی و تکوینی هست یعنی همان طور که جنین وقتی از رحم مادر به دنیا میاد ازش سوال می کنند . از جنین کی دارد سوال می کند ؟ دنیا سوال می کند . فرشته های الهی سوال می کنند ؛ جوابش هم همان جا می دهند . اگر چشم نیاورده باشد درد دارد . همان جا سوال می کنند همان جا هم جواب می دهد . آگر زردی آورده باشد بچه دارد اذیت می شود . در واقع هم سوال می شود هم جزایش را هم می بیند , جا در جا ؛ دقت کنید وقتی می گوییم سوال ؛ یعنی یک امر تکوینی ؛ یعنی این که میزان هست ؛ سوال هست ؛ جواب هست ؛ تمامش دارد انجام می شود یک جنینی که از رحم مادر بیرون می آید سوال می شود , میزان می شود ؛ جواب دارد ؛ جزایش هم باهاش هست . این قدر سریع که فرمود : (( انّ الله سریع الحساب )) سیستم دنیا یک جوری خلق شده تا جنین به دنیا بیاد و مورد حساب قرار می گیرد . اگر سالم باشه بی درده . اما اگر درد داشت یعنی یا ناقصه یا مریضه . باید دردهایش را هم چه کار کند ؟ درد یعنی ناهماهنگی با نظام سلامت . این را دقت کنید مفاهیم دقیق علمی هست , درد یعنی عدم تطبیق با نظام سلامت , پس جهنم یعنی عدم تطبیق با بهشت . اگر انسان با بهشت تطبیق نداشته باشد ؛ تو بهشت هم هست ولی درد دارد ولی می سوزه , تو بهشت هم هست ولی زجر می کشد و غصه می خورد . این وضعیته که انسان پیدا می کند , پس
موضوع کلی : انسان شناسی ( قم ) شماره نوار : جلسته ی 71
جهنم باطن بهشت است ؛ یعنی شما تو بهشت هستی لذت می بری وقتی تو بهشت باشی و تطبیق نداشته باشی باهاش ، زجر می کشی ؛ درد باطن سلامتی است . انسان تا سالم است که سالم است . ولی همین سالم نبودن ؛ زجر میاره ؛ ناراحتی میاره ؛ غصه میاره ؛ درد میاره ؛ حالا تو بگو من قلبم درد می کند ؛ سرم درد می کند ؛ چشمم درد می کند ؛ من می گویم من که نمی بینم کو درد ؟ درد کجاست ؟ آقا من الان دارم درد می کشم . من الان تنگی نفس دارم ؛ دارم خفه می شوم . میگم نه من که تنگی نفس ندارم ؛ خفه هم نمی شوم . پس اگر من الان تنگی نفس دارم برای چیه ؟ مشکل از هواست یا از من ؟ مشکل از من است دیگر . من مشکل دارم نمی تونم تنفس کنم و الا هوا که خوبه همه دارند این جا تنفس می کنند . من هی باید دو قدم برم بشینم . آن موقع که خودم سرطان داشتم این جوری بودم دیگر همه داشتند می دویدند ؛ دو نفر زیر بغل من رو می گرفتند تازه اخر به حرم نمی رسیدم , همان نزدیکی های حرم از حال می رفتم برم می گرداندند . حالا بقیه مردم دارند می دوند می روم حرم زیارتشان را هم می کنند ؛ مشکل از من است , چون من با این شرایط نمی توانم سالم زندگی بکنم . بهشت دارالسلام است دیگر . اصلا بهشت آن جوری نیست که فکر کنی ساختمان دارد وارد شوی فکر کنی یک جایی هست اسمش بهشته ؛ یک جایی هست اسمش جهنمه ؛ یک حقیقته ؛ آخرت یک حقیقته مثل دنیا که یک حقیقته . تو این دنیا یک عده سالمند ؛ یک عده ناقصند ؛ یک عده هم بیمار هستند . تو همین دنیا دارد اتفاق می افتد این جوری نیست که بگویی تو کره زمین یک جایی مریض ها زندگی کنند یک قسمت داریم مثلا کشور مریض ها ؛ یک قسمت کشور سالم ها ؛ یک قسمت هم کشور ناقص ها ؛ نه ؛ تو یه شرایط ؛ تو یه حقیقت یکی درد دارد یکی هم ناقصه ؛ یکی هم سالمه ؛ درست شد . آیاتش هم هست . حالا این سوالاتی که از ما می کنند همان ارزیابی ای هست که تو دنیا از جنین می کنند ؛ چه جوری ارزیابی می کنند ؟ چه جوری محاسبه می کنند ؟ چه جوری جزا می دهند ؟ یک جنین نمی تواند زیر آبی بره مثلا یک عیبی داشته باشد بعد دنیا نفهمد . یک کسی مریضی داشته باشد
موضوع کلی : انسان شناسی ( قم ) شماره نوار : جلسته ی 71
دنیا نفهمه حسابش کند ؛ جزایش را هم بده می شه ؟ نمی شه . شما اگر یک جایی نارسایی داشته باشی نشان می دهد خودش رو چون سیستم معصوم خلق شده ؛ خطا درش نیست . این که قران می فرماید : (( ﻓﻤَﻦ ﻳﻌﻤﻞ ﻣثقالَ ذ َ ر ه ﺧَیرا ﯾﺮه وَ من ﻳﻌﻤﻞ ﻣثقالَ ذ َ ر ه ﺷَﺮﺍ ﯾﺮه )) این اصلا رد خور ندارد هیچ چیزش رو زیر آبی نمیشه رفت ؛ قایم کرده پنهان کرد , رشوه داد . (( لا ﻳﻭﺧ َذ منها ﻋدل وَ لا ﺗ َنفعها شفاعه )) فایده ای ندارد ؛ هیچ کاریش نمی شود کرد . دقیق حساب شده هست . (( لا ﺗجزی ﻧَﻔﺲ شیئا )) یک مادر نمی تونه بگه بچه ام مریض به دنیا اومده ؛ مریضی اش مال من بچه ام درد نکشد . نه بچه دردش را می کشد مادر هم یک جور دیگر درد می کشد . پس پنجاه سوال روز قیامت پنجاه تا تکوین است . یعنی پنجاه شیوه و روش ارزیابی یک قلب است . یک قلب که وارد اون جا می شود از جهات مختلف ارزیابی می شود . این که می گویند یکی از سوال های قیامت پدر مادره ؛ یکی خانوادست ، یکی نمازه ، یکیش روزه است ؛ یکی حج است ، جهاد ؛ خمس ؛ زکات ؛ همسایه , است پس دائما ما داریم چه کار می کنیم ؟ این ها را داشته باشید چون می خواهم راجع به سوالات قیامت دونه دونه صحبت کنیم . در خودشناسی این ها خیلی مهمه , که یعنی چه آنجا سوال می کنند به قلب سلیم چه ربطی دارد ؟ مثلا راجع به همسایه ؛ پدر ؛ مادر ؛ خواهر ؛ برادر ؛ نماز ، روزه ؛ مهمترین سوال قیامت که ما توش خیلی لنگ می زنیم در مورد رفتار با امام زمانمان است . از نماز و روزه و حج و زکات و همه چیز بالاتر است . این که وای به حال کسی که کنارش سوال کنند که زمانی که تو بودی امام زمانت آواره بود ؛ مظلوم بود ؛ طرد شده بود ؛ و تو در دنیا چه کار می کردی ؟ یک کسی جواب نداشته باشه بده ؛ بگوید من طلبه بودم , مشغول درس خولندن بودم دیگر فرصت نکردم کاری برای امام زمان بکنم . من مهندس بودم , دکتر بودم به کارهای زندگیم می پرداختم ؛ خیلی هنر کردیم نماز خوندیم ، روزه گرفتیم یه بار هم حج رفتیم ؛ یکی دوبارهم عمره رفتیم , یه کربلا رفتیم و یه سوریه وقت نداشتم اصلا سری به امام زمان بزنم . هیچ چیزش دیگر بدرد نمی خوره . اون هسته ی مرکزی سلامت قلب (( و ﻟَﻳﺲ فیه ﺍَﺣﺪ سواه ))
موضوع کلی : انسان شناسی ( قم ) شماره نوار : جلسته ی 71
یعنی امام زمان ( علیه السلام ) ؛ امام زمان را شما حذف کن قلب کاملا مریض است ، این ها سوال های مهم قیامت است ؛ ولی چه جوری ؟ چی کار باید بکنیم این ها خیلی مهم است . حالا این ارزیابی که آن جا می خواد بشه پنجاه تا سوال , ارزیابی میشه برای کسی که سالمه فرمود به اندازه ی یک نماز عصری که چهار رکعت می خواند خدا محاسبه اش می کند که برو تو بهشت. یعنی چی ؟ به اندازه ی چهار رکعت نماز عصر ؟ می گوید برو تو بهشت دیگر محاسبه نداری ؛ دیگه وقتی رفت اون جا (( انّ الله سریع الحساب )) . میلیاردها آدم آن جا ؛ تو قیامت یک دفعه می گویند آقا بفرمایید تو بهشت . اصلا انگار حساب کتاب ندارند . این ها آدم های خاصی بودند دیگر , چه بودند ؟ سالم بودند . دیگر اصلا معطلی ندارند می روند تو بهشت ولی ناقص ها و مریض ها معطلی دارند ؛ مریض ها درمان دارند ؛ ناقص ها هم که دیگر درمان ندارند (( اولئک َ اﻟﻨﺍر هم فیها خالدون )) دیگر اون ها می روند اون طرف ؛ حالا این قیامتی که قراره ما محاسبه بشویم چه ریطی به آن پنجاه تا سوال به قلب سلیم دارد و با هدف خلقت ما و بحثی که جلسته گذشته کردیم یعنی شناخت وطن ؛ من کجا بودم ؟ از کجا آمده ام ؟ چه ربطی با این دارد ؟ ان شاء الله جلسته بعد بیشتر در این باره صحبت خواهیم کرد .