اعوذ بالله من الشیطان الرجیم بسم الله الرحمن الرحیم الحمد لله ربّ العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین و لعنۀ الله علی اعدائهم اجمعین من الآن الی قیام یوم الدین. جلسه گذشته در مورد تأثیر شیر صحبت کردیم و عرض کردیم که شیر هم از جهت مادی کیفیتش و کمیتش و هم از جهت معنوی وضعیت شیر مؤثر هست در فرزند یک نکته بهداشتی را از جلسه گذشته باید عرض میکردم و آن این هست که به خاطر همین تأثیرگذاری که شیر دارد در بعضی موارد اساساً گفتند که مادر به هیچ وجه شیر به بچه ندهد چون گفتیم تأثیرگذار هست هم از جهت مادی و هم از جهت معنوی. مواردی که مادر عقل خودش را از دست بدهد یعنی دیوانه بشود شیر دیوانه تأثیرگذار هست یا بیماری صرع بگیرد اینطور جاها گفتند که اصلاً به بچه شیر ندهد یا بیماری داشته باشد که واگیر داشته باشد مثلاً سل داشته باشد باز اینجا ممنوع هست شیر دادن به بچه یا مادر الکلی هست مشروب میخورد یا اهل مواد مخدر هست باز شیرش اینجا برای بچه مضر هست. همانطور که گفتیم مصرف الکل یا مواد مخدر در دوران بارداری هم مؤثر هست در بچه بعد از بارداری هم که بچه متولد میشود از طریق شیر مضر هست یا اینکه مادر بیماریهایی داشته باشد که این بیماریها خطرناک باشند. مثلاً بیماری قلبی داشته باشد یا مثلاً کمخونی شدید داشته باشد. اینطور موارد نباید به بچه شیر بدهد. این به خاطر همان بحث تأثیر شیر هست. اما در مورد وضعیت شیر مادر و مسائل دیگری که میماند این جلسه مطالبی را عرض خواهم کرد و بحث شیر در این جلسه به پایان میرسد از جلسه بعد بحث تربیت شروع میشود تربیت در هفت سال اول که از سال یکم شروع خواهیم کرد به بالا. در مورد شیر تأثیراتش را و اهمیت شیر را مادر را خدمتتان عرض کردم اما این شیر مادر از کجا تأمین میشود مادر این شیر را از کجا میاورد؟ از غذایی که میخورد بنابراین قطعاً وضعیت غذای مادر چه از نظر کمیت و چه از نظر کیفیت روی شیر اثر میگذارد. البته همانطور که در عرف هم هست مثلاً میگویند مادر موقعی که عصبانی هست حالتهای هیجانی دارد حالتهای غمزدگی شدید دارد شیر ندهد بنابراین وقتی که میگوییم روی شیر مادر اثر دارد کمیتاً و کیفیتاً وضعیت غذای مادر چیزهای دیگر هم هست که به همراه غذا یعنی کمیت و کیفیت غذا روی شیر حتماً اثر خواهد گذاشت. مثل اینکه مادر کم استراحت بکند استراحت کافی نداشته باشد باز روی شیرش اثر میگذارد یا مادر تأمین عاطفی نباشد امنیت عاطفی نداشته باشد باز روی شیرش اثر خواهد گذاشت هم از جهت کمیت اثر میگذارد هم از نظر کیفیت اثر میگذارد. از نظر روانی شما یک موقع میبینید که میگویند مادر شدیداً ترسیده شیرش خشک شده در عرف این را میگویند بنابراین این چند تا عامل باید توجه بشود یکی اینکه وضعیت غذای مادر غذای مناسبی باشد که حالا مناسب بودن منظور این هست که مواد کافی و مورد نیاز را حتماً داشته باشد. بخصوص مادر باید میوهجات و سبزیجات و حبوبات را رعایت بکند خودش مصرف شیر حتماً داشته باشد و از مایعات خیلی لازم هست استفاده بکند و مسائلی از این قبیل، آنچه که مهم هست این هست که چون مادر غذا را به صورت مایع به فرزند میدهد همانطور که اطبا گفتند مصرف مایعات مادر باید در دوران شیردهی بیشتر از سایر موارد باشد. بعضیها حدش هم گفتند، گفتند یک لیتر در روز باید بیشتر یعنی حدود 4 لیوان بیشتر مایعات مصرف بکند مادری که شیردهنده هست این از نظر خود کمیت غذا از نظر کیفیت هم توضیح دادیم تنوع باید داشته باشد و خواب کافی داشته باشد استراحت کافی داشته باشد وضعیت روحیش هم وضعیت روحی خوبی باشد همه اینها در شیر مؤثر است و شیر هم در جسم و روح و اخلاق بچه تأثیر خواهد گذاشت. حالا آمدیم و شیر مادر کافی نبود چکار باید کرد؟ بعضی از مادرها شیرشان کافی نیست اذیت میشوند به زحمت میافتند بچه سیر نمیشود گریه میکند یکی از اشتباهات این هست که مادرها در چنین مواردی اولین کاری که میکنند شیر خودشان را قطع میکنند و یک جایگزین پیدا میکنند یا شیر خشک یا شیر گاو میدهند. شیر گاو هم به خاطر اینکه نزدیک هست به شیر مادر غلظتش خوب هست مناسبترین شیر هست بعد از شیر مادر به شرط اینکه تازه و سالم باشد اما باید مادرها این کار را نکنند راههایی هست برای ازدیاد شیر که شیر را زیاد بکند اینها تأثیرگذار هست جدای از جهات معنوی صدقه دعا جهات مادی هم هست چیزهایی هست که اگر استفاده بشود شیر را زیاد میکند. معمولاً در نزد کسانی که با طب قدیم آشنا هستند بیشتر میشود موادی را پیدا کرد و معرفی کنند به یک خانم که شیرش زیاد بشود مثلاً دم کرده زیره بسیار مؤثر هست در ازدیاد شیر مادر که معمولاً اطباء جدید کمتر توصیههای اینطوری دارند. ولی خوب هست که حتماً از مواد و داروهای گیاهی نه فقط در مورد مسئله شیر در همه مسائل و بیماریها ما باید از طب گیاهی غفلت نکنیم خیلی مؤثر هست و یکسره نباید به سراغ درمانهای شیمیایی رفت چون خداوند تبارک و تعالی در اینها تأثیرات خیلی خوبی قرار داده و هیچ کدام از اینها را بیحکمت قرار نداده و بسیاری از اینها همانطور که در طب گیاهی جا افتاده و ثابت شده کاربرد درمانی و تقویتی دارند. خوب هست که با اینها هم خانمها آشنا بشوند و قدیمیها بهتر میدانند این اطلاعات را باید از آنها گرفت از کسانی که واقعاً تخصص دارند در مسئله طب گیاهی یا عطارها که بیشتر آشنا هستند مطالعات خوبی دارند در داروهای گیاهی بعضیها سؤال کرد این چیزها باید دانسته بشود اینها خیلی مؤثر هست صددرصد وابستگی به داروهای شیمیایی کار درستی نیست. به هر حال آمدیم هیچ کدام از راههایی که رفتیم وضعیت مادر یک طوری بود چون وضعیت مزاجی مادر غیر از خواب غیر از تأمین عاطفی غیر از کمیت و کیفیت غذا خود وضعیت بدنی و مزاجی مادر از عوامل تعیینکننده کمیت و کیفیت شیر هست یک موقعی آخر مزاج جواب نمیدهد یعنی خود مزاج این بنیه ضعیف مادر یک طوری هست که نمیتواند ازدیاد شیر را بپذیرد حالا باید چکار کرد؟. آنجا باید حتماً یک غذای جایگزین داشته باشیم اما شیر را نباید قطع کرد یعنی شیر مادر به همان کم هم که هست به بچه نمیرسد با همان مقدارش خوب هست آن را بدهند قطع نکنند و برای جبران آن کمبود از شیر خشک با تجویز پزشک یا از شیر گاو استفاده بشود. شیر خشک اگر بخواهند بدهند باید حتماً تجویز پزشک باشد چون تناسب سن و مزاج بچه باید رعایت بشود یعنی صرف اینکه مثلاً ما فرزند قبلیمان این شیر را خورده یا بچه خواهرم این شیر را خورده به او ساخته شیر خوبی هست ما هم مثلاً آن شیر را بدهیم کار درستی نیست پزشک نظر بدهد که الان چه شیری ما به بچه بدهیم. و اگر که دسترسی به شیر خشک نباشد تا اینکه پیش پزشک بروند بچه احتیاج به شیر دارد مثلاً شما چهارشنبهای هست پنجشنبهای هست که دسترسی به پزشک ندارید فردایش جمعه هست از قضا شنبه و یکشنبه هم تعطیل باشد نمیتوانی به بچه بگویی صبر کن تا روز دوشنبه ما برویم پیش پزشک برای تو شیر خشک بگیریم بچه شیر میخواهد آدم شیر گاو میگیرد. شیر گاو باید نهایت سعی بشود که سالم باشد و تازه باشد حالا این شیر گاو غلظتش از شیر مادر بیشتر هست لذا باید یک مقداری آب در آن ریخته بشود تا به اندازه غلظت شیر مادر بشود 20 دقیقه هم برای کشته شدن میکروبها باید بجوشد بعد سردش بکنند. آنوقت حالا سردش میکنیم چقدر سردش بکنیم این مهم است؟ گرمایش هم باید تنظیم بکنیم با گرمای شیر مادر یعنی به اندازه گرمای شیر مادر گرم بشود از آن مقدار که داغ هست جوشیده بیاید خنک بشود تا نزدیک به شیر مادر سردتر از شیر مادر هم خوب نیست به همان اندازه خیلی مطلوب و مناسب هست. حالا این شیر را باید در شیشه ریخت داد حالا در شیشه میخواهیم بریزیم شیشه باید خیلی دقت بکنیم گفتیم یکی از مزایای شیر مادر این هست که مستقیم وارد دهان بچه میشود و میکروب و آلودگی کمتری تهدید میکند ولی شیشهها باید تمیز شسته بشود بخصوص با آب جوش و بخصوص بعد از مصرفی که قبلاً داشتیم. چون در مصرف قبلی ممکن هست که شیشه شیری چیزی در آن مانده باشد بخصوص در آن دندههایی که از داخل اگر داشته باشد یا بعضی از شیشهها هست شکلدار هست برای اینکه بچه خوشش بیاید شکلدار درست میکنند اما همین گوشه و زوایایی که درون شیشه ایجاد شده محل خوبی هست برای جمع شدن شیر و اینکه خوب پاک نشود. لذا مادران باید خوب دقت بکنند که شیشهها را پاک کنند حتی در شیشههای شیری هم که ما از مغازه میخریم از شرکت شیر میگیریم خیلی سفارش میشود که بلافاصله که شیر را خالی کردید شیشه را زود بشویید نگذارید بعداً بشویید این اثر دارد زود شسته بشود نماند، چون بماند بعداً تمیز کردنش راحت نیست. بعد چطوری بگذاریم دهان بچه، بخوابانیم بچه را بگوییم بیا این شیشه را بگیریم دستمان اگر توانایی ندارد برایش بگیریم بخورد یا اگر یک ذره توانایی دارد مثلاً یکی پایان سال اول شیر را قطع کرده حالا میخواهد شیر گاو یا شیر خشک بدهد بچه هم توانایی دارد شیشه را بگیرد نه خوب نیست. بچه را به همان حالتی که مادر شیر میدهد یعنی در آغوشش میگیرد به همان حالت در آغوش بگیرد و شیشه را در دهانش بگذارد. چون قبلاً گفتیم مادر در حین شیر دادن از طریق پستان غیر از غذا دادن بچه را تغذیه عاطفی می‌کند و بچه احساس امنیت و آرامش میکند و غذا در آغوش مادر بسیار لذت‌بخش هست و برای اینکه خوب جذب بدنش بشود و قدرت بگیرد بسیار مؤثر هست. بچه احساس امنیت دارد حتی آغوش مادر در حین بیماری هم توصیه میشود بچه در حین که بیمار هستند به دلائل مختلف بیماریهای مختلف نوزاد ممکن است بگیرد توصیه میشود مادر آنها را در بغل خودش نگه دارد چون از نظر کاهش درد مؤثر هست احساس امنیت و آرامشی که میکند و از نظر کاهش درد خیلی مؤثر هست تحمل درد، این از این بحث که اگر شیر مادر کافی نبود. نکته بعد این هست که حالا ما در این دو سالی که میخواهیم بچه را شیر بدهیم یا 21 ماهی که میخواهیم شیر بدهیم شیر کافی هست یا نه؟ شیر باید داده بشجذب شیرود اما توصیه همه اطبا و پزشکان این هست که بچه را از سه ماهگی تقریباً یواش یواش عادت بدهیم به کمک غذا یعنی ضمن اینکه شیر میخورد کمی هم از غذاهای دیگر استفاده بکند. این خیلی مهم هست. غذا نباید کمک غذا به قدری زیاد باشد که شیر مادر بماند شیر مادر باید کاملاً جذب بشود به اندازه کافی بچه از شیر مادر بخورد بعد کمک غذا هم بخورد این کمک غذاها نباید زیاد باشد. یکی اینکه بچه را محروم نکند از شیر مادر که دیگر بعداً میل به شیر مادر پیدا نکند و یکی اینکه خود زیاد بودن کمک غذا هم برای بچه مضر هست. بچه باید به اندازهای که بدنش نیاز دارد به او داد زیاد نه که دچار بیماری دیگر و پرخوری و اینطور مسائل بشود چون عادت دادن بچه از همان کودکی به پرخوری خطرناک هست حتی شیر هم همینطور خیلی نباید بچه را پرخور بار آورد. حالا این کمک غذاهایی که میدهیم از سه ماهگی چه چیزهایی باید باشد؟ از نظر وضعیت که بیشتر مایعات است تا یواش یواش دنداندار بشود که بشود غذاهای جویدنی هم به او داد یا یواش یواش یک مقدار آماده بشود بشود یک بیسکویتی را با حالتی که در چای خورد میکنیم یا مثلاً پوره سیبزمینی یا چیزهای از این قبیل را به او میدهیم آمادگی خوردن آن را داشته باشد. لذا وقتی میخواهیم شروع بکنیم باید از مایعات شروع کنیم و مایعاتی که مواد خوبی را داشته باشد مثل آبمیوه از آبمیوهها میشود استفاده کرد برای شروع کار یا مثلاً سبزی را بپزند آب سبزی را به او بدهند یا سوپ استخوان به او بدهند. سوپ استخوان بخصوص با هویج خیلی لازم هست که بچه استفاده بکند. چون معمولاً مادرها نمیتوانند در شیرشان مواد غذایی لازم را حتی برای خودشان هم چه در دوران بارداری که تغذیه میکنند و چه در دورانی که شیر میدهند تهیه کنند. برای همین مادرها معمولاً بعد از زایمانها یک یا دو زایمان یا بیشتر کمردرد و پادرد و استخوان درد میگیرند. چون مصرف شیری که داشته بچه از آنها کلیسم زیادی را از مادر جذب کرده و بعد مادر جبران نکرده برای همین توصیه میکنند که مادرها در دوران شیردهی شیر هم خودشان بخورند که این هم فایدهاش این هست که هم برای تأمین شیر بچه مفید است و هم دو نفر دارند از این بدن استفاده میکنند هم خودش باید استفاده بکند و هم بچه دارد استفاده میکند برای همین لازم هست مادر خودش خوب شیر بخورد. بعد در دوران بعد از زایمان که ما دیگر از سه ماهگی به بعد شروع میکنیم بچه را کمک غذا میدهیم یکی از چیزهایی که برای بچه و خود مادر خوب هست سوپ مغز استخوان هست خیلی مؤثر هست با هویج به بچه دادن یعنی قلم را بگیریم بجوشانیم باید خوب پخته بشود بعد هویج را هم در آن له بکنیم بعد بگذاریم دهان بچه بخورد. برای اینکه هم برای استخوانهای بچه مفید هست هم برای رشدش خیلی این اهمیت دارد بزرگترها هم باید استفاده کنند یعنی این مسئله یک مسئلهای هست که مثل کمردردهای شهرنشینی هست در زندگی شهرنشینی یکی از بیماریهایی که معمولاً شایع هست کمردرد هست خانمها و آقایانی که بدنشان تحرک زیادی ندارد. شما در روستا چیزی به اسم کمردرد ندارید مگر اینکه حادثهای اتفاق افتاده باشد ولی ندارید چیزی به اسم کمردرد چون زن و مرد از عضلاتشان به اندازه کافی کار میکشند بعضی از خانمها هستند در زندگی شهری کارهایی میکنند با بدنشان که عضلات پشت و شکم و اینها به اندازه کافی یا آقایان کارهایی میکنند که به اندازه کافی محکم هست. مثلاً خانمها رختخواب بلند میکنند پهن میکنند یکسری وسائل در خانه جابجا میکنند اینها بدنشان به سلامت نزدیکتر هست خانمهایی که کار نمیکنند از نظر بدنی و تمام کارهایشان را ماشین انجام میدهد اینها غالباً مبتلا میشوند به کمردرد. آقایانی که کارمند هستند سنگینترین چیزی که برمیدارند یک قلم است و یک کاغذ است و کتاب است و چهار کیلو میوه و اینها کار بدنی کمتری دارند یا ورزش نمیکنند چه در خانمها چه در آقایان اینها زود به کمردرد مبتلا میشوند. مسئله کمبود کلیسم در مورد استخوان هم یکی از آن موارد شایع هست که برای غیر خانمهای باردار یا غیر از خانمها اساساً آقایان این استفاده از قلم خیلی سفارش شده و از قلم و استخوان سوپش حالا در آبگوشت یا در سوپ استفاده بشود خیلی خوب هست برای تأمین کلسیم مورد نیاز بدن و نیازهای استخوانی. دیگر از غذاهایی که راحت میشود به بچه داد پوره سیبزمینی هست سیبزمینی را معمولاً میپزند بعد رندهاش میکنند یک مقدار شیر به آن اضافه میکنند یا چیز دیگری دهان بچه میگذارند بعداً بزرگتر میشود غذاهای سفتتری میتواند بخورد شما میتوانید بیسکویت به او بدهید بخورد تخممرغ میتوانید به او بدهید بخورد. بخصوص زرده سفت شده تخممرغ خوب هست زرده سفت شده تخممرغ معمولاً برای بچههایی که کم اشتها هستند اگر یک مقدار نعنا روی آن بریزند و کمی نمک آن زرده تخممرغ را به بچه بدهند برای اشتهاآوری خوب هست پنیر تازه. پنیر خوب البته نه پنیرهای ماشینی و مصنوعی مثلاً پنیر تبریز با نعناع به بچه بدهند بخورد برای اشتهایشان خوب هست بعداً که دندان هم در میاورند یواش یواش میتوانند غذاهای جویدنی هم به بچه بدهند آن موقع که بچه توانایی دارد که غذاهای سفت بخورد باید از همه چیز به او داد یعنی منتظر از شیر گرفتن نباشید هر طور که هست میشود داد. از غذاهایی که کمتر آبکی هست پنیر میتواند بخورد کره میتواند بخورد برنج میتواند بخورد انواع گوشتها را به شرطی که گوشت سفت نباشد مثلاً گوشت گاو را اگر بخواهیم بدهیم بد است اذیت دیگری باشد مرغ میتواند بخورد میوهجات میتواند بخورد توصیه میشود که معمولاً یک مقدار کمی هم در رژیم غذایی بچه روغن ماهی داده بشود که هم لازم و مفید هست. در مورد وضعیت غذا چه در این دو سال چه در بعد از دو سال یک نکته خیلی اساسی که باید رعایت بشود مسئله میزان غذا هست مادرها بچهها تا میل دارند در مورد میزان غذا در برزگسالان روایت داریم شما وقتی که خوب اشتها دارید شروع کنید به خوردن غذا، وقتی هنوز میل دارید یعنی جا دارد چند تا قاشق دیگر بخورید خودتان را کنار بکشید. در حدیث داریم شروع کن غذا را بخور درحالی که اشتها داری و قطع کن در حالی که هنوز اشتها داری نه اینکه سیر نشده باشی بلکه نزدیک به سیر شدن که هست دیگر کنار بکش در مورد بچه هم همین وضعیت هست بچه تا خودش ابراز تمایل نکرده به او غذا ندهید. معمولاً در موقعی که زبان ندارد نمیتواند بگوید بفهماند گریه میکند آدم غذایی جلویش میگذارد یا شیری دهانش میگذارد. موقعی که از غذا ابراز سیری و بیمیلی کرد دیگر نباید مادر اصرار بکند بعضی از مادرها بشقاب و قاشق را برمیدارند دنبال بچه از این اتاق به آن اتاق که مثلاً این بشقاب را به خورد بچه بدهند کیف هم میکنند که بچه حتماً این غذا را بخورد. نه بچه وضعیت غذایش مثل بزرگسالان نیست که ما بگوییم سه وعده یا مثلاً بگوییم یک چاشت یا عصرانه اضافه بکنیم پنج وعده غذا بخورد نه، بچه وضعیت غذاییش با عوامل مختلفی در ارتباط هست و عوامل مختلفی تأثیر میگذارند روی وضعیت غذایی بچه. بچه درست موقع ناهار که شما می‌خواهید غذا بخورید ممکن است کاملاً بی‌اشتها باشد و شما هم غذا را آماده کردید یک غذای خیلی خوشمزه و مفید و با مقدار کافی و غنی از مواد انتظار دارید که این غذایی که آماده کردید بخورد میبینید اصلاً هیچ تمایلی نشان نمیدهد نیم ساعت بعد میبینید که شما میخواهید تازه سفره را جمع کنید ایشان میلشان میگیرد که غذا بخورند. باید حوصله داشته باشید یا سفره جمع شده تازه شما آمدید بنشینید میبینید که بچه احتیاج به غذا پیدا میکند هر وقت غذا احتیاج داشت خودش خبر میکند برای همین آن موقع که میخواهد باید به او داد بعد از اینکه رویش را برگرداند یا ابراز سیری کرد نباید اصرار کرد که ما حتماً به بچه غذا بدهیم دنبال بچه نباید کرد. ممکن است تعداد دفعات غذایش زیاد باشد اما بگذاریم خودش هر وقت میل دارد غذا را بخورد به زور به بچه چیزی را تحمیل نکنیم. چون این کار ضررش خیلی زیاد هست. آخرین مطلبی که درباره شیر داریم مسئله از شیر گرفتن هست قرآن میفرماید (وَ الْوالِداتُ يُرْضِعْنَ أَوْلادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كامِلَيْنِ لِمَنْ أَرادَ أَنْ يُتِمَّ الرَّضاعَةَ) مادرها فرزندانشان را دو سال کامل شیر بدهند اگر میخواهند دوران شیردهی را کامل بکنند. نهایت دوران شیردهی دو سال هست دو سال هم دو سال قمری مؤثر هست نه دو سال شمسی، اگر به دلائلی پزشک یا خود مادر میخواهد شیر کمتر بدهد در 21 ماه دیگر کمتر نباید باشد امام صادق(ع) میفرماید که بچه را دو سال تمام شیر بدهید و در بعضی از روایات فرمودند 21 ماه شیر بدهید. اما کمتر از 21 ما (فَما نَقَصَ فَهُوَ جَورٌ عَلی الصَبی) کمتر از 21 ما ظلم هست یعنی گناه دارد یعنی بعداً پدر مادر باید جوابگو باشند بعضی وقتها پدرها مقصر هستند و بعضی وقتها مادرها مقصر هستند نباید قطع بکنید کمتر از 21 ماه مگر یک دلائل خاص پزشکی داشته باشد و برای خود مادر یک آسیبهایی را داشته باشد. آسیبهایی که معقول هست یعنی نه اینکه مادر بگوید به دلائل واهی بعضی از خانمها برای حفظ زیبایی اندامشان به بچه شیر نمیدهند. این خیلی ظلم بزرگی هست و گناه زیادی هم دارد. حالا این بچه حقش اینقدر هست 21 ما تا 24 ماه قمری به او شیر بدهیم. حالا اگر خواستیم بچه را از شیر بگیریم چطوری باید او را از شیر بگیریم؟ همان‌طور که چند بار عرض کردم در مدت این دو سال بچه چند مرحله پیوست با مادر دارد یکی آن موقعی که در رحم هست یک انس و الفتی با بدن مادر دارد یکی موقعی که متولد میشود اولین مرحله قطع ارتباط با مادر برایش اتفاق میافتد از نظر بدنی از همدیگر جدا شدند. دومین مرحله قطع ارتباط فرزند با مادر مسئله فطام هست یا از شیر گرفتن هست که بچه دو سال عادت کرده با بدن مادر ارتباط نزدیک داشته باشد تأمین عاطفی داشته باشد امنیتش را بگیرد در بیماریها به او پناه ببرد غذا بخورد حالا میخواهیم این نعمت را از این بچه قطع بکنیم. حالا اگر بخواهد قطع بشود نباید به حالت خشن و یکباره اتفاق بیفتد. چون بچه احساس اعتمادش را به مادر از دست میدهد. آسیب روحی میبیند. مثلاً بعضی از مادرها شیر دهان بچه نمیگذارند و به تندی بچه را از خودشان دور میکنند. بچه اگر به او پناه آورد شدید با او برخورد تند میکنند. یا مثلاً میگویند که اگر بخوری لولو میاید تو را میخورد از یک چیز موهومی بچه را میترسانند که اینها اثرات بسیار مخربی در روحیه بچه میگذارد از شیر گرفتن باید بسیار با آرامی و با لطافت صورت بگیرد و با یک جریان موازی باید سعی کرد این حالت فطام صورت بگیرد. جریان موازی یعنی چی؟ یعنی آن ماههای آخر حجم کمک غذا را بیشتر میکنیم بچه غذا بخورد یعنی خوب غذاخور بشود نیازش به شیر مادر کمتر بشود حجم خوردنیها را تنوعش را بالا ببریم حجمش را بالا ببریم که بچه اصلاً کمتر به سراغ شیر مادر بیاید یعنی دفعات شیردهی کم بشود. معمولاً فاصلههای شیردهی سه ساعت چهار ساعت یکبار هست بعد این اواخر باید فاصله زیاد بشود و کمتر بچه به سراغ پستان مادرش بیاید سر مرز که رسید معمولاً کاری که مادرها میکنند این هست که آن نوک پستان یا به تعبیر دقیقتر دکمه پستان را دستکاری میکنند. یعنی یا سیاهش میکنند شکلش را بد میکنند یا چسبی میزنند یا تلخش میکنند که بچه وقتی میخواهد بخورد بدش بیاید خودبهخود از پستان ولی باید با مهربانی باشد مثلاً چسبی زده بشود میگویند اوف شده، نمیشود، بچه معنای اوف شدن را خوب میفهمد بچه نمیخورد خودبهخود چون رابطه عاطفی پیدا کرده خیلی راحت میتواند این قضیه را بپذیرد. و یا تلخش میکنند یا کارهای دیگر از این قبیل که بچه به سراغ پستان مادر نرود اما تأمین عاطفی نباید قطع بشود یعنی باید دقت کنید که بچه دارد بغل و آغوش مادر را از دست میدهد و باید به یک نحو دیگر بچه تأمین بشود مادر باید خیلی حوصله داشته باشد. خداوند اجر زیادی برای همه کارهای مادر که بچه را تحمل میکند در نظر گرفته این هم از آن کارهای بسیار پراجر هست احتیاج به حوصله دارد چون بچه بعداً گهگاهی سراغ سینه مادرش را میگیرد یا میاید دست میزند یا خودش به یک نحوی تمایل نشان میدهد. مادر نباید استقامتش را از دست بدهد و از نظر عاطفی بشکند و مقاومتش را از دست بدهد چون برای بچه ضرر دارد باید بتواند مقاومت بکند اما در این مقاومت در عین حالی که مقاومت میکند مهرورزی و تأمین عاطفی فرزند را فراموش نکند. نکته خیلی مهم و آخرین مطلبی که باید عرض کنم این هست که چون شیر مادر بنا به طراحی خداوند تبارک و تعالی پر شده از مواد مختلف مورد نیاز فرزند ما باید بعد از اینکه شیر را قطع کردیم دقیقاً به رژیم غذایی توجه داشته باشیم که این رژیم غذایی مواد مورد نیاز را داشته باشد. مواد مورد نیاز همان موادی هست که در دوران بارداری من تذکر دادم که مادر آن مواد را باید استفاده بکند یعنی مواد معدنی تأمین بشود مثل شیر، پنیر، ویتامینها که از طریق معمولاً میوهها مرکبات و سبزیجات و حبوبات و روغن ماهی تأمین میشود به بچه برسد. مواد قندی لازم که از طریق میوه، غلات، سیبزمینی تأمین میشود یا پروتئینها مثل تخممرغ، گوشت، ماهی، مرغ، شیر یا چربیها که از طریق بعضی از لبنیات یا خامه یا کره یا روغنی که در غذا میریزیم به هر حال باید اینها برای بچه تأمین بشود که اگر از شیر گرفته میشود کیفیت غذایی حداقل تنزل پیدا نکند. و الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین. مثلاً جا نیفتد که ما اگر میوه بخوریم سیر میشویم غذا نمیتوانیم بخوریم میوه کم اما خوب است خام خورده بشود خامها کلاً قبل از پختهها باید باشد علت دارد از نظر وزن و سنگینی که در معده ایجاد میکنند یک تعادلی باید برقرار بشود وقتی ما غذای خام را روی پخته بخوریم خیلی معده را اذیت میکند و سنگین میکند آسیب میرساند. ما خام را باید قبل از پخته بخوریم مثلاً سالاد را خوب هست که قبل از اینکه غذا را شروع کنیم سالاد یک مقدار کمی استفاده بشود میوه قبل از اینکه انسان سر سفره بنشیند استفاده بشود. اما بعضیها میوه را چون گرسنهشان هست مثلاً الان نزدیک شام یا ناهار هست وقتی میوه جلویشان میگذارند به جای اینکه به این به عنوان یک پیش غذا نگاه بکنند که تأمینکننده بعضی از مواد هست به عنوان غذا نگاه میکنند مثلاً سه تا خیار میخورد دو تا پرتقال میخورد یک سیب بزرگ میخورد این خوب نیست. چون قبلاً گفتم مقداری که بدن نیاز دارد جذب میکند بقیه را شما هر چقدر بخورید ممکن است شما پنج تا پرتقال بخورید برای لذت ولی چهار تا از آن دفع میشود هیچ فایدهای ندارد هم اسراف و گناه هست هم تأثیر غذایی ندارد. مقدار کمی میوه قبل از غذا به طوری که آن سیری که مانع خوردن غذا میشود ایجاد نشود و سالادها سبزیجات کاهو گوجه خیار میوه قبل از آنها استفاده بشود بعد وارد غذا بشود مقدار کمی هم غذا استفاده بکند حالا اگر سبزیجات یک سبزی متنوع را جای غذا هم بگذاری باز هم ترجیح دارد. مثلاً شما نان و سبزی و پنیر یک وعده شام یا ناهار بخورید البته باید اخلاقها خوب باشد یعنی انسان شهوت شکم نداشته باشد بعضی از خانمها ممکن است خودشان یک همچین زهدی و نظم و عقلانیتی داشته باشند شوهرانشان آدمهای شکمویی هستند یعنی اگر بیایند خانه ببینند خانم فقط نان تازه گذاشته و سبزی و پنیر و گردویی یا ماستی گذاشته این بدش میاید. من در بحث همسران این را توضیح دادم که خوب نیست مردها یا زنها شهوت شکم داشته باشند آدم باید به مصلحت غذا بخورد نه دنبال نفسچرانی باشد در غذا خوردن خوب هست این چیزها که یک وعده شام که شام هم باید سبک باشد حالا نان و سبزی بخورد خیلی خوب هست و مفید هست. چایی عیب ندارد لازم هست بدهید چایی خیلی مواد مهم و مفید هست بخصوص مادران در دوران شیردهی باید از حتماً از چای استفاده بکنند و ترکیب چای شیرین و شیر استفاده بکنند آن خیلی خوب هست چای تأمینکننده خیلی از مواد مورد نیاز بدن هست از خیلی از جهات هم انسان را بر ضد بیماری قوی خواهد کرد. فقط در مورد غذاهای آهندار توصیه شده که با فاصله حدود 2 ساعت چای میل بشود تنقلات برای بچه لازم است یعنی مواد کم حجم اما مقوی مثل پسته، کشمش، بادام اینها خوب هست چون بچه باید عادت بکند هر چقدر نه. مثلاً آدم بزرگ اگر بخواهد گردو استفاده بکند پنج تا بیشتر نباید بخورد اگر بخواهد بیشتر بخورد مضر هست بچه کمتر مثلاً دو تا دانه سه تا دانه پسته هم یک مقدار کمتر نه اینکه مثلاً شما از هر کدام یک سیر جلوی بچه بریزید بچه هم خوشش بیاید بخورد برای بچه مشکلات درست میکند تأمین هم نمیشود یعنی اضافهاش دفع میشود. معمولاً روی غذا مثل روغن زیتون که ما از آن خیلی خیلی غفلت میکنیم و اثرات بسیار فراوانی دارد هم خود زیتون هم روغن زیتون الان روغنهای بدون بو هم آمده شما روی سالاد بریزید لازم هم نیست به اعضای خانواده بگویید. حتی به شوهرانتان نمیخواهد بگویید که ما روغن زیتون ریختیم مگر اینکه خودش خوشش بیاید این چیزها را به خوردشان بدهید که لازم هست روی سالاد یک مقدار بریزید ضمن اینکه سس میریزید سس چرب است روغن میخواهد شما یک مقدار در سس که دارید قاطی میکنید میتوانید روغن زیتون هم یکی دو تا قاشق بریزید هم بزنید سس را با آن درست بکنید اصلاً هم محسوس نیست. روغن زیتون در طول مدت عمر خوب هست سفارش شده روغن ماهی هم خوب هست باید استفاده بشود روغن ماهی را از داروخانهها آماده دارند تهیه کنید شاید عطاری هم داشته باشند اما هم روغن زیتون هم روغن ماهی به صورت منفرد فروخته میشود.