در این جلسه می پردازیم به مساله ربوبیت حق تعالی، رب از نظرلغوی یعنی مالک مدبر، خداوند رب انسان یا رب موجودات است رب یا چیزی رب چیزدیگر است مثل رب البیت یعنی کسی که صاحب اختیار است و تدبیر می کند امور خانه را به زن می گوید رب البیت چرا رب البیت هست زن چون صاحب اختیار هست و تدبیر می کند امور را میگرداند و همه چیز را تدبیر میکند شما منزلتان که می رود خانم تان یک سیاست واحدی را اتخاذ کرده و خانه را کلاً یک نظم واحد داده یعنی فرشها جای خاص خودش است موکت، میز وهمه چیز جای خودش قرار دارد در اشپزخانه که می روید می بینید با یک نظم خاصی چیده شده اند چینی‌ها یک طرف ملامین ها یک طرف وهمین طور ، رب یعنی کسی که تدبیر میکند یک چیز را و اموراتش را می‌گرداند ومالک است صاحب اختیار است در معنای حقیقی‌اش، در مورد خداوندتبارک‌وتعالی خداوند هم خالق جهان است و هم مدبر این مساله خیلی مهم است باید به آن توجه بکنیم که همانی که خالق است مدبر هم هست همانی که خالق است مالک هم هست خلق کرده له ملک السماوات والا رض همه سماوات و ارض مال یک نفر هست آن یک نفر مال کیست که خلقش کرده خلقش کرده مال خودش تدبیرش را هم به کسی واگذار نکرده خودش تدبیر می کند وهمه این خلق خودش همه موجودات و مخلوقات خودش را هم که در نظام وجود با هم متصل و مرتبط هستند با یک نظم واراده واح تدبیر می کند شما نگاه کنید کره زمین متصل است به سایر کرات ویک نظم واحد را می سازد یعنی شما کره زمین را با میلیاردها موجود که دارد ازحشرات پرنده ها موجودات دریایی گیاهان چه چه چه با همه اینها با میلیارها قانونی که روی آنها حاکم است می بینید که اگر اینها بخواهند مرتبط با غیر خودش نباشند نمی تواند اینگونه نباشد یعنی اگر شما ماه را بردارید قمر زمین را بردارید یا خورشید را بردارید چه اتفاقی می افتد همه این میلیاردها موجود روابطی که با هم دارند واین زمین در یک مجموعه قرار گرفته یک مجموعه بسیار بسیارکوچک در مقابل نظام هستی از یک طرف وبسیار بسیار بزرگ نسبت به خودشان یا منظومه شمسی خورشید باچندین سیاره که به دور او می گردند وهر کدام از این ها قمرهای دارند یکی چند تا قمر دارند همه با هم مرتبط هستند یعنی این نظم محیر العقول وبسیار پیچیده ای که خورشید در جای خودش ثابت است ای چند سیاره بدور او با نظم خاصی می‌گردند و جاذبه و دافعی که بین این اجرام هست در فضا همانطور که خود قرآن می‌فرماید به غیرعمد ترونها بوسیله ستونهای که نمی‌بینید اینها را نگه داشته یعنی بسیار دقیق است جاذبه ودافعه که زمین می‌تواند در فضل توی آن حالت خاص خودش در میدان جاذبه خورشید بماند خیلی مهم است ماه می‌تواند بماند در آن میدان جاذبه نسبت به زمین دارد و زمین نسبت به خورشید دارد وسایر کرات مریخ ، مشتری، زحل‌، پلتون‌، نپتون‌، تا آخر واینه نسبت به یکدیگر ثابت می‌مانند روابطشان ثابت و قابل محاسبه است برای همین هم می شود به آنها سفر کرد چون همه چیز قابل محاسبه استاگر مبنا نداشت سفر به ماه مبنا نداشت خود این منظومه شمسی رابطه اش با سایر اجرام غیر منظومه باز یک رابطه خاص خودش را دارد، خورشید بنا به فرمایش قران کریم و بنا به کشفی که اخیراً شده خورشید خودش متحرک است یعنی خورشید در عین حالی که با این مجموعه سیاراتش است با هم دارند در فضا، تو فضا ثابت نیستند یعنی یعنی اینجورنیست که که جاییاز فضا باشد فضایی را شما در نظر بگیرید خورشید یکجا ساکن باشد آن جای خاص هم این چند سیاره دورش بچرخند اینطور نیست در خود فضا خورشید در حال حرکت است، منظومه شمسی در حرکت است کجا می رود جالب است وقتی ما این حرکت را داریم می بینیم این این حرکت را با رابطه ثابت منظومه شمسی واین همه ستاره که دورش هستند داریم می بینیم خوب وقتی خورشید در حرکت است والشمس تجری لمستقر لها خورشید حرکت می کند به سمت مقرر خودش مقّر پایانی حرکت خودش دارد می رود به سمت آن مستقری که دیگر در انجا بایستد شما می بینید خودش عضویت مجموعه بزرگتری به نام کهکشان راه شیری با میلیاردها ستاره وسیاره است را دارد ف کهکشان راه شیری خودش جزء یک مجموعه بزرگتر هست به نام کیهان ، و چندین میلیارد از این کهکشانها وجود دارد در فضا نظم را نگاهبکنید و همهی اینها با همه موجوداتشان یک خالق دارند، و یک مدبر دارند یک مالک دارند یک مدبردارند با اراده واحدی همه‌شان را دارند اداره می‌کند همه اینها را دارد تدبیر می کند وای بهحال ما که به چشم عادی به این نگاه بکنیم ما باید از این عادی بینی وعادت در بیاوریم و یک مقدار به این فکر کنیم به خصوص شبها فرصت بیشتری هست برای مطالعه نظام اسمانی و کیهانی خودمان برویم مطالعه کنیم، ما در دروس معرفت نفس ما پنج شب تمرین داشتیم برایتان، در روی زمین هم به این کوچکی و به عبارتی به این عظمت باز همه موجودات با هم مرتبط هستند تمام موجودات یعنی ما چرخه ثابتی داریم از موجودات و هر کدام از اینها میلیارده قانون برایشان حکمفرما هست تا این نظم انجام شود بگرددوتدبیر شود این یعنی معنی رب، رب یعنی مالک مدبر آن اراده چی اراده رب العالمین است، با اراده رب العالمین عالم گردانده میشود وقتی میگوییم رب العالمین، عالمین یعنی همه مخلوقات وموجودات ، وقتی میگوییم رب العالمین به ما این را می فهماندکه همه عالمین یک رب بیشتر ندارد ارباب همه مخلوقات نوعی ارتباط با خداوند دارند همه شان تحت تتدبی او قرار دارند دقت کنید رب العالمین اولاً یکی است ربشان رب همه کثرت ادباب نداریم کثرت رب نداریم و ثانیاً همه شان با خداوند مرتبط هستند و انشاءالله برسیم به جایی که بفهمیم عین ارتباط هستند، عین ربط هستند نه تنها مرتبط هستند بلکه عین ربط هستند هستی‌شان را چیزی جز رب محض تشکیل نمی‌دهد، سوره اعراف آیه 54: می‌فرماید له الخلق والامر تبارک الله رب العالمین، همه خلق عالم خلق وعالم امر، عالم امر را بعداً توضیح میدهم در شرح انسان که چی هست و از کجا امده این مراحل سه گانه هستی انسان را می خواهیم برسی کنیم قبل از اینکه به ولایت برسیم تا اینها حل نشود مسئله ولایت جا نمی افتد آنجا توضیح می دهیم که عالم امر چه هست عالم امر عالمی که خداوند از آن عالم تدبیر این اموری می کند عالمی که مدیر است وتدبیر می کند خداوند هم عالم خالق وهم عالم امر مال خداست له الخلق والمرهستی را در قرآن به این دو قسمت تقسیم می کنند عالم خلق که عالم تدریجی است وعالم امر که عالم مجرد است ودر آنجا تدریج را نداردالبته در معرفت توضیح دادیم در مورد عالم امربعد خداوند تبارک وتعالی می فرماید تبارک الله رب العالمین بلند مرتبه است رب همه عالمین قبلاً هم توضیح دادیم آیات قرآن با خود قرآن عبارت است از وجو د کتبی و لفظی انسان کامل ، یعنی انسان در مسیر تکاملی اش تبدیل به قرآن می شود اگر خداوند تبارک وتعالی بخواهد ظهور بکند در قالب انسان بعنوان انسان کامل یعنی انسانی که مظهر خداست در قالب پیامبر ظهور می کند وظهور کتبی وظهور لفظی خداوند ،تجلی لفظی آن قرآن است فتجلی له سبحانه فی کتابه من غیر ان یکون راء امام صادق(ع) دارد یا امیر المومنین (ع) که خداوند در کتاب خودش تجلی برای خلقش کرده بدون اینکه اورا ببیند ، وقتی می کوید تبارک الله رب العالمین اگر انسان رشد کرده باشد ادراک این معنا که رب چیست ورب العالمین کیست وعالمین چیست وادارش می کند که از حاق وجودش بگوید تبارک الله تبارک الله می دانی یعنی چی یک مقامی است که انسان به نوعی ادراک وبالاتر شهود برسد بعد بگوید تبارک الله رب العالمین ، وقتی این از ما نمی آید ماهنوز بچگانه داریم فکر می کنیم یک وقت ما قرآن را می خوانیم قرآن را از زبان قرآن می خوانیم تبارک الله رب العا لمین رد می شویم می رویم انگار خدا یک خبری داده یک انشائی کرده یک چیزی گفته ورفته یک موقع هست که تبارک الله رب العالمین انشاء نفس خودت می شودمثل لااله الاالله که در معرفت نفس رسیدیم اینکه نفس خود ماتوانست این کار رابکند در معرفت نفس که خودش بگوید لااله الالله خودش بگوید قل هوالله احد تومعرفت نفس ما این را از تونفس خودمان درش آوردیم خیلی نره دارد که خود انسان قرآن بگوید خود انسان اتحاد باقرآن پیدا کند وبتواند بگوید تبارک الله رب العالمین مثل پیغمبریعنی اگر کسی با پیغمبر سنخیت پیدا کرد ونزدیک شد مثل پیغمبر می تواند اینکاررا بکند بگوید تبارک الله رب العالمین آیات قرآن مراتب ومدارج یک نفس کامل است برای همین هم در قیامت داریم درجات بهشت به اندازه آیات قرآن هست وگفته می شود بخوان وبالا برو یعنی نه اینکه یک وجود کتبی ولفظی بگوآیه بخوان وحفظ کن برو بالا نه یعنی درجات بهشت براساس قرآن تنظیم شده کسی که بتواند به اینجا برسد نفسش انشاء کند تبارک الله رب العالمین در درجه خاص قرار دارد له الخلق والامر تبارک الله رب العالمین ، آیه بعدی فطر السموات والارض جعل لکم من انفسکم ازواجاً ومن الانعام ازواجاً یدروکم فیه لیس کمثل الشی وهو سمیع البصیر له مقالید السموات والارض یبسط الرزق لمن شی ویقدرانه بکل شی علیم سوره شوری آیه 11و12، خدا می داند خواندن این آیات برای من چقدر مشکل است علت اینکه هی سکوت هم می کنم خودم واقعاً تو حالت تعادل قرار ندارم این را دارم برای شما می گویم که وقتی می خوانیم له الخلق والامر تبارک رب العالمین یعنی چه فاطرالسموات والارض، فاطر یعنی کسی که موجودات را بدون الگوی قبلی پدید می آورد فاطر هست فاطر السموات والارض یعنی خالق زمین وآسمان است باز دقت کنید ما نباید یادمان برود هی تاکید می کنم این را که وقتی متوجه آسمان وزمین می شود متوجه باشید یک واحد یک نفر بیشتر خالق او نیست همان که ما خیلی بی ادبانه و آبکی سر نماز می ایستیم در مقابلش واز اول تا آخر نماز هم یک لحظه دلمان پیشش نیست وچه جسارتها در این نماز می کنیم یه همچو موجود عظیمی اوست فاطر السموات والارض هست ، برای شما از جنس خود شما زوج قرار داده مرحوم الهی قمشه ای اینجور معنی کرده اند که ازجنس خودتان زنان قرار داده برای شما چهار پایان را زوج آفرید ،یذرکم فیه یعنی چه یعنی شماراکثیر کرد تعداد شما را افزایش داد بوسیله قانون زوجیت، وقتی به همه موجودات انسان نگاه می کند موجودات مختلف یک گاو را می بیند یک الاغ می بیند می گوید همه این زوجهایی که ما آفریدیم برای شماست این باید مارا به فکر وادار کند که برای ماست ما کی هستیم این برای ماست کی هستیم که اینرا برای ما آفریده این تشریفات عظیم را را انداخته تشریفاتی که خود بشر قادر به شناختن بطور کامل هنوز نشده هنوز نتوانسته یعنی سفرای برات پهن کرد ه اند که هنوز نمی توانی احاطه به آن پیدا کنی برای تو پهن کرده اندآنچه که دذ آسمان وزمین است برای شما خلق کرده اند ، خودتان نمی دانید سر این سفره چه خبر است ولی همین مقدار که می بینید دیدنتان دیدن حیوانی نباشد یعنی از صورت بگذرید فکر بکنید که یعنی چه این ،همه موجودات برای ما کی هستیم مگر ما که یک همچو تشریفاتی راه افتاده برای ما، این همه تشریفات عظیم به هر موجودی که نگاه بکنید باید فکر بکنی که این را برای تو آفریده ومهم تراین است که فکرکنی خودت در این نقشه کجا قرار داری مختصا ت تودراین نظام چی هست ترابرای چه کجا آفریده اند ازتو چی می خواهند تکلیف همه اینهادر کره زمین دردریاهاداریم می بینیم تکلیف همه شان روشن است همه دارند تو هدف خودشان کار می کنند وبه تو خدمت می کنند برای خدمت به توست همه تکلیف هایشان روشن است تو می خواهی کجا بروی تو می خواهی چکار بکنی لیس کمثله شی فرصت نیست در این باره صحبت بکنم بهتر است این نکته ها را دردرسهای توحید استاد امانی بیشتر مراجعه کنید یک مقدار بفهمیم که لیس کمثله شی یعنی چه هیچ چیز مثل اونیست یعنی تشبیه نمی توانیم بکنیم حالا نکته جالب این است که فرمود لیس ک مثله شی نفرمود لیس مثله شی چیزی مثل او نیست ک خودش برای تشبیه مثل برای تشبیه لیس کمثله شی لطافتهایی دارد که اگر بخواهیم وارد شویم مارا از مسیر دور می کند از بحث ولایت حیف است نداند انسان توی لفظ چقدر معنی موجود است وهوالسمیع البصیراوست شنوای بینا له مقالید السموات والارض کلید همه آسمانها وزمین نه به دست اوست بلکه در نوار ضبط نشد . "انه علی کل شی علیم"، او به هر چیز آکاه است حالا این آیه راکه برایتان خواندم بدهیم دست یک نقاد یک متخصص یک متبحر کم نظیریک متفکر بزرگ یک فیلسوف بزرگ یک مفس کبیر بنام علامه طباطبائی‌رحمةالله‌علیه ببینید چگونه ازش در می آورد واقعاً بندرت می شود کسی را گیر آورد در طول تاریخ اسلام که اینگونه بتواند قرآن رامعناکند وآیات را باآیات تفسیر وترجمه کند برای ما، می‌فرماید خداوند تعالی پدید آورنده موجودات است وخاطر آنهاست یعنی موجودات را او از کتم عدم بیرون می کند اوست که انسان را را نر وماده خلق کرده واز این را عدد آنهارا بسیار کرد و همچنین حیوانات را نیز نر و ماده خلق کرد و از این طریق آنها را تکثیر نمود تا انسان نسل به نسل از این حیوانات نسل به نسل استفاده کند واین هم خلقت است وهم تدبیراوسمیع است یعنی آنچه حوائج که مخلوقاتش دارند که به زبان دل یا زبان سراز خدا می‌خواهند می شنوند، وهر حاجتی که دارند البته به مقدار که استحقاق دارند بر می آورد ونیز او بصیراست یعنی هر عملی که خلق انجام می دهد می بیند وبرطبق اعمالشان جزا ایشان می دهد واوکسی است که تمامی کلیدهای آسمان وزمین را مالک است نمی گوید کلیدآسمانها وزمین می فرماید کلید خزائن آسمانهاوزمین ان من شس الا عندناخزائنه قرآن می فرماید هر چیزی راکه شما بتوانید اسم چیزی روی آن بگذارید داری خزائنی هست یک ثابت ومشخص ومشخص ومعلوم خیلی عجیب است ومانزله الا بقدر معلوم نازل نمی کنیم از آن خزانه ها مگر به اندازه ثابت ومشخص ومعلوم خیلی عجیب است آقا هیچ چیز که نازل شده است از آنجا به اینجا نیست مگر اینکه دقیق هست کل شی عند ه به مقدار هر چیزی نزد او مقدار مشخی داردیک الکترون اضافه نیست، تمامی کلیدها آسمانهاوزمین را مالک است خزینه های که خواص وآثارهمه موجودات درآن ذخیره می باشند، دارد توضیح می دهد معنی خزینه چی هست خزینه عبارت است آن چیزی که آثاروخواص همه موجودات در آن هست یعنی وقتی موجودات را نازل می کنیم از خزینه های نازل می کنیم که آن خزینه هاهمه خواص وآثار را دارد یعنی وقتی موجودات می آیند خواص وآثارراباخودش ازآن خزینه می گیرد وبا ظهورآن خواص وآثار ترکیب این عالم محسوس صورت می گیرد ونیز اوست که رزق روزی خواران رامی دهد وبه مقتضی عملش آن را کم وزیادمی کند وهمه اینهاهمان تدبیر است پس خدا رب ومدبر اموراست ترجمه المیزان جلد 18 صفحه 30 تا 32، بحث بعدی هرچند توضیح دادم مختصراً برایتان امالازم است بطور جداگانه به آن توجه شود چون توجه جداگانه به آن بخصوص اگرباروجود ما اتحاد برقرارکند بسیاری از مشکلات ماراحل خواهد کرد وبعد که واردمسائل انسانی می شویم آنوقت فهم ما در مورد مسائل انسانی عین واقع می شود دقیق میشود آنوقت چرت وپرت نمی گویم سرمردم را کلاه نمی گذاریم کتابی بنویسیم که دیگران معرفی کند جلساتی بگذاریم که دیگران متحیر باشند مردم را با متن واقع آشنا می کنیم باآنچیزی که حقیقت دارد ، نه گمراه می شویم ونه گمراه می کنیم وقتی بامتن کار بکنیم چون بحث مان دررابطه با ولایت است در ولایت هم رابطه خدا وانسان است پس اینجا با اینکه در مورد ربوبیت خدا در مورد همه موجودات وعالمین بحث کردیم عالمین یکی از مصادیقش انسا ن هست اما جداگانه لازم است در مورد انسان بحث شود سوره مومن آیه 62 بحثی که الان می خواهیم بکنیم مسئله وحدت خالقیت وربوبیت نیست به انسان وعالم یعنی انسان را از عالم جدا می کنیم ولی بعد می خواهیم برسیم به اینکه رب عالم همان رب انسان است چرامی خواهیم این را مطرح کنیم برای چه داریم جداگانه مطرحش می کنیم توضیح دادم برای چی برای اینکه مابعداً می خواهیم انسان را در این عالم تفسیرش بکنیم نیاز داریم که بدانیم که آیا مدیر وکسی که دارد اینهارا می گرداند وخالق ومالک چه برنامه ای برای این انسان در این نظام دارد ومسائل دیگری که توضیح خواهیم دا د ذلکم الله ربکم خالق کل شی لااله الا هو فانی تونکون این قید فانی توفکون خیلی شیرین است خدا می داند چقدر ظلم شده در حق بشرکه انسان از این خطابات مستقیم خدانسبت به بنده اش محروم شده همه حرف واول ووسط وآخر اصل فرع رادراین آیه برایش قرارداده آخرمی فرماید فانی توفکون چرارویت رابر می گردانی که داری می روی ذلکم الله ربکم این خدارب شماست اول الله رامی اورد که چی الله ربکم که کی هست خالق کل شی هست آن کسی که رب شماست خالق همه چیز هم هست بعد می آید توی یک بحث در مورد خود انسان لااله الله هو هیچ الهی وهیچ معبودی جز او نیست چرارویتان را برمی گردانید کجا دارید می روید می بینید چقدر پیام رسا است الله که معرفی اش کردیم همان الله پروردگار خود شماست همان الله رب شماست توجه داشته باشید که شما تحت ولایت اوهستید تحت تدبیر اوهستید همانی که خالق کل شماست نکته جالب اینجاست چرا ازالله رب رفت تواله در الوهیت توضیح خواهم داد اینجا هم توضیح می دهم پس می خواهد این را بگوید اگر الله رب شماست وخالق هر چیز معبود شماهم اوست کجا دارید می روید بعداین را توضیح خواهیم داد بیشتر ترجمه آیه است تاروی آن تعمق کنید مرحوم علامه در جلد 17 ص 524 می فرماید این است آن خدای که تدبیر امر حیات ورزق شما می کند شب را مایه سکوت شما وروز راوسیله سعی وکوشش شماقرار می دهد او الله تعالی است این خدارب شما الله تعالی است وهم رب شماست چون تدبیر امر شما بدست اوست خالق کلی شی یعنی برای اینکه رب همه چیز است برای این رب همه چیز است چون خالق همه چیز است وخلقت از تدبیر جدانیست چون اساساً اگر تدبیر نباشد نه برای شما ونه برای غیر شما لااله الاهو چرا چون اگر معبود دیگری در این میان باشد قهراًربی دیگری خواهد بود چون الوهیت بودن از شئون ربوبیت است که چرا اله ماخداست چرا لااله الاهو چون رب ماست فقط مایک رب داریم رب العالمین ،چون رب العالمین است اله العالمین است یا اله العالمین ذلکم الله ربکم خالق کل شی لا اله الا هو یعنی این الله است که رب شما هست و امور شما تدبیرمی کند "فتبارک الله رب العالمین"، بعد می‌فرماید این جمله ثنایی است بر خدای عزوجل به اینکه ربوبیتش و تدبیرش تمامی عالمها را فرا گرفته یعنی یک کسی هست که همه این جهان را با همه خلقتش او دارد تدبیر می کند وبا اوردن حرف فاء برسر این جمله انرا متفرغ کرد بر جمله قبلی یعنی وقتی گفت آن مراحل را گذراند او رب همه شماست فتبارک الله فاء یعنی چی پس تبارک الله حالا که اینجوری هست "تبارک الله رب العالمین"، در نتیجه ربوبیتش برای همه عالمها را فرع ربوبیتش بر انسان قرار دادخیلی مهم است دقت کنید ذلکم الله ربکم خالق کل شی بعد "فتبارک الله رب العالمین" می فرماید ربوبیتش برای همه عالمها رانوع ربوبیتش را بر انسان قرار دارد اصل ربوبیت انسان هست و اگر دارد ربوبیت همه نظامها را میکند بخاطر انسان اینکار را می کند انوقت ما چقدر نادان باشیم که ندانیم چه ارتباطی بین ما و همه موجودات است ، وا ین به منظورآن بود که بفهماندربوبیت خدای تعالی یکی است وتدبیرش در مورد انسان عین تدبیرش در مورد همه عالم هست آن حرفی که می خواستیم بزنیم این بود چرا این بحث مستقل مطرح کردیم برای اینکه این رابفهمیم همین یک جمله ای که مرحوم علامه فرمودند تدبیرش نیست به انسان عین تدبیرش به امور همه عالم است یعنی چی یعنی تدبیر امور همه عالم فرع برتدبیر امورانسان است بعد تعمیم می دهد مرحوم علامه چون نظام جاری در سراسر جهان یکی است که ماداریم می بینیم یک نظم بر همه سراسر جهان وجود دارد این همه ازنظر علوم تجربی ثابت شده است که یک نظم برسراسر جهان حاکم است وانطباق آن بر سراسرجهان عین انطباقش بر یک یک نواحی آن است چقدر جالب است یعنی این نظم واین اراده در هر جای از جهان هست در یک گوشه یایک الکترون یا یک اتم راببینید دارد تدبیر می شود این اراده وتدبیر برکل جهان هست حالا یعنی غیبت یک معنی بسیار بزرگی دارد حالا الان فرصت نیست بعد ما هم دریک درس تخصصی در مورد انسان باید بحث شود پس خدای سبحان منشاء خیر کثیر است که درلغت آن رابرکت گویند وچون برکت است پس می گوید فتبارک الله رب العالمین فکرکنم برای امشب بس باشد جلسه بعدی به صورت خصوصی تر فقط در مورد بودن خدا برای انسان بحث خواهیم کرد یعنی فعلاً اولین مرحله ای که در این جلسه گذراندیم این بود که خداوند رب العالمین است بصورت عام گفتم بعد آمدیم انسان را از میان عام در آوردیم گفتیم که این عام با این خاص تحت یک تدبیر هستند واتفاقاً این عام فرع این خاص است جلسه بعدی فقط در مورد خود انسان بحث خواهیم کرد یعنی وحدت نظام ربوبیت در مورد انسان می خواهیم بگویم که چگونه در مورد انسان که چطور تدبیری هست که بحث مهم وشیرین خواهد بود وبسیارهم مفصل .

والحمدالله رب العالمين