اعوذ بالله من الشیطان الرجیم بسم الله الرحمن الرحیم الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین و لعنۀ الله علی اعدائهم اجمعین من الآن الی قیام یوم الدین.@ بحثمان درباره آخرین مرحله دومین وظیفه از وظائف اعضای خانواده نسبت به هم یعنی مهرورزی بود وظیفه تأمین عاطفی و آخرین مرحلهاش که مهرورزی بود در مورد مهرورزی مطالبی را خدمتتان عرض کردیم گفتیم که مراتب و مراحل مختلفی دارد.@ آخرین مرحله مهرورزی مهرورزی در عمل بود گفتیم که اعضای خانواده باید محبتشان را در عمل نشان بدهند و این مهرورزی و محبت و مودت آنطور که قرآن کریم میفرماید مودت یعنی محبت در عمل.@ به این معنی هست که طرفین حاضر باشند خودشان را به خاطر طرف مقابل به زحمت بیاندازند و حاضر باشند که در مواقع لزوم برای راحتی طرف مقابلشان و بخاطر دوست داشتن آن باری را به دوش بکشند و همچنین در مهرورزی باید با تنبلی و بیحوصلگی خودمان هم مقابله بکنیم.@ چون یکی از آفات مهرورزی که نمیگذارد افراد علیرغم محبتی که به همدیگر دارند به مودت برسند یعنی محبتشان را ظهور بدهند تنبلی و بیحوصلگی هست و همچنین در عمل از کارهایی که طرف مقابل را ناراحت میکند پرهیز بکنند و کارها و خدماتی را که طرف مقابلشان دوست دارد یا نیاز دارد انجام بدهند.@ درباره این رفتار مقابل درباره زن و مرد توضیح دادیم که وظیفه زن یکی از وظائف زن اظهار عشق به همسرش با عشوه و دلبری بود که در این باره هم توضیح دادیم و همچنین امام کاظم(ع) میفرماید یکی از وظائف زن که حکم جهاد را دارد(جهاد المرأۀ حسن التَبَعُول) جهاد زن یعنی آن چیزی که ثواب جهاد را برای یک زن در بردارد این هست که خوب شوهرداری بکند.@ این خوب شوهرداری کردن یک عبارت هست اما محتوایش خیلی زیاد است یک شوهرداری خوب شامل همه این مباحثی که تا الان خدمتتان عرض کردیم میشود در نقطه مقابل مرد هم همینطور باید باشد مرد هم باید اهل مهرورزی باشد مهرورزی در عمل، برای اینکه بتواند یک مرد در عمل مهرورزی درستی بکند این هست که باید به شخصیت زن و ساختار وجودی زن توجه داشته باشد.@ به لطافتها و ظرافتهای زن و فرزند توجه داشته باشد درباره زن حضرت میفرماید که امیر المؤمنین(ع) (إنَّ المَرأۀَ رَیحانَۀ لَیسَت بِقَهرَمان) زن مثل گُل هست لطیف است خدا رحمت کند مرحوم آقا میرزا اسماعیل دولابی را میفرمود که در بین سبزیها که خیلی معطر هست ریحان است که آن ریحان زودتر از بقیه هم پژمرده میشود.@ ولی خیلی حساس است تعبیری که دارد امیر المؤمنین این هست که زن مثل یک گُل میماند نباید با آن خشونت به خرج بدهید و کارهای سنگین و خشن را به زن تحمیل بکنید.@ البته در مراحل قبل گفتیم که خدای نکرده ظلم نباید بشود اسائه ادب نباید بشود نسبت به زن و حتی از نبی اکرم(ص) داریم که اگر کسی زنش را سه بار کتک بزند در قیامت خدا آن را چنان رسوا میکند که تمام اهل محشر از اولین و آخرین به این شخص توجه میکند.@ این کلام خیلی شدید است اگر کسی بداند روز قیامت روزی است که انسان عریان محشور میشوند به قدری هر کس مشغول شأن خودش هست که هیچ کس متوجه دیگری نیست(لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيهِ) یعنی هیچ کس حتی به دیگری نگاه نمیکند هر کس گرفتار کار خودش است.@ اصلاً نمیتواند بخاطر شدت روز قیامت توجه بکند به کس دیگری، هر کس در فکر بدبختی و گرفتاری و حساب و کتاب خودش هست در یک همچین روزی میگوید خداوند چنان این شخص را رسوا میکند که همه از خودشان در میایند از حالت خودشان در میایند به این شخص نگاه میکنند که خدا رسوایش کرده.@ یعنی خیلی این خطرناک هست خیلی آدم باید پرهیز بکند که یک موقع خدای نکرده به سمت خشونت نرود نه زن نه مرد و نه فرزندان، ما فرزندانی را هم داریم که گهگاهی من در مشاورهها میبینم که والدینشان را کتک میزنند و این خیلی کمرشکن هست.@ عذاب این کار و تاوانی که هم در دنیا خواهند پرداخت و هم در آخرت، حالا با این بخش کاری نداریم اما بحث این هست که باید این لطافتها رعایت بشود چندتا روایت داریم درباره همین مراتب انواع و اقسام مهرورزی عملی یکی خدمت به همسر هست.@ اینکه انسان کمک به همسر بکند خدمت به همسر بکند میفرماید(لا یَخدِمُ العِیال إلاّ صِدیقٌ أو شَهید أو رَجُلٌ یُریدُ الله بِهِ خَیرَ الدُّنیا وَ الآخِرَۀ) خیلی تعبیر زیبا و بلند و عمیق هست میفرماید کسی خدمت به خانواده و خانمش و همسرش نمیکند مگر اینکه یا صدیق هست یا شهید هست.@ یعنی مقام شهادت را دارد و یا شخصی هست که خداوند برایش خیر دنیا و آخرت را خواسته خیلی خوب است درست است که یک تقسیمبندی کاری صورت گرفته توسط رسول خدا که زنها کار داخل منزل را انجام بدهند مردها کار خارج از منزل را اما این دلیل نمیشود که اگر توانستند به همدیگر کمک بکنند.@ مرد آمد خانه فرصت داشت مهمان بود مهمان زیاد بود یا موارد دیگر کمک بکند ضمناً کمک کردن به همدیگر فقط برای کمک نیست یعنی خیلی وقتها مردها، فرزندان و همه اعضای خانواده باید این را بدانند که ما گاهی وقتها کمک کردن به همدیگر را یک دلیل یک بهانهای برای محبت کردن و نزدیک شدن و مهرورزی قرار میدهیم نه اینکه واقعاً طرف مقابل شاید نیازی هم نداشته باشد.@ اما یک آدم هوشیار یک آدم مهربان و مهرورز یک آدم عاقل کسی هست که به هر حال به بهانه کمک کردن سعی میکند خودش را به طرفی که دوستش دارد نزدیک میکند و به بهانه کمک کردن یک محبتی را در خانواده ایجاد بکند و شعله محبت را بالا ببرد.@ این تعبیر آخرش خیلی زیباست فردی که خداوند برایش خیر دنیا و آخرت را خواسته تعبیر خیلی زیباست فرمود اگر کسی موفق بشود که در خانه به زن خودش خدمت بکند این شخصی هست که خداوند برایش خیر دنیا و آخرت را خواسته.@ و فرمایش دیگری ایشان دارند که(إنَّ الرَجُلَ لَیُئجَر فی رَفعِ اللُّقمَۀِ إلی فی إمرَأۀِ) یک مرد اجر میبرد در نزد خداوند مأجور میشود خداوند به آن پاداش میدهد در زمانی که لقمهای را به دهان همسرش میگذارد.@ ببینید لقمهای را میخواهی بلند کنی از سفره، لقمه چقدر وزن دارد این را دهان همسرت بگذارد ما فکر میکنیم که این مثلاً حتماً برای اتاق عقد است که مثلاً در اتاق عقد این یک انگشتی عسل دهان آن میگذارد آن هم یک انگشتی عسل دهان این میگذارد و یک شیرینی دهان آن میگذارد و یک شیریی دهان این میگذارد.@ این فقط برای همان موقع خوب است بقیهاش دیگر اگر در زندگی بود لوسبازی و دیگر خیلی بیمزه است در حالی که اینطور نیست این تعبیر معصوم است رسول خدا دارد این را میفرماید این خیلی خوب است یعنی یکی از آن حرکات بدنی و عملی زیبا هست که در مورد حرکات بدنی جلسه گذشته صحبت کردیم.@ هر چند نرسیدیم کامل همه آن ابعاد را خدمتتان عرض کنیم اما یکی از حرکات بدنی خوب هست که باید از آن غفلت نکرد به هیچ وجه از آن غفلت نکرد حضرت میفرماید اجر دارد حالا شما نگاه کنید این یک کار سبک.@ سبک یعنی از نظر حجم، کم زحمت ولی بسیار پرفایده و شیرین حالا وقتی که کار سنگینتر بشود زحمت بیشتری داشته باشد اجرش هم خیلی بیشتر هست یا مثلاً میفرماید(إذا سَقَی الرَّجُلُ إمرَأتُهُ أجِر) مرد برای همسرش آب بیاورد آب بنوشاند به همسر خودش اجر میبرد یعنی بداند که همسرش تشنهاش هست او این کار را بکند.@ بخصوص اینکه اعضای خانواده در خواب خیلی مهم است در خواب و رختخواب، یعنی آدم بداند مثلاً بچه تشنه هست خیلی خوب است زن و مرد سبقت بگیرند که هر کدام زودتر بروند عجله کنند آب را بیاورند این سقایت آب یک ثواب خیلی زیادی دارد.@ اصلاً خود سقایت در فرهنگ ما آب دادن به کسی به قدری جایگاه بلندی دارد و ثواب و اجر عظیمی دارد که میفرماید شما کارهای شخصیتان را به هیچ کس نسپارید ولی بزرگان دین فرمودند یک کار را میتوانید به دیگران بگویید اگر اینقدر مناعت طبع دارید که از کسی درخواستی نمیکنید اما آب را حتماً بگویید.@ یعنی هر وقت تشنهتان هست سعی کنید طرف مقابل را به فیض برسانید یعنی از او درخواست بکنید که او برود آب بیاورد چون این کار اینکه برود آب بردارد بیاورد خیلی ثواب دارد یعنی شما در واقع اینکه انسان آب خودش را از دیگران بخواهد.@ اینکه مثلاً شما برای من آب بیاور من تشنهام هست به او بگوید او را به یک اجر خیلی عظیمی رسانده لطفی در حقش کرده بخاطر اینکه این آب آوردن خیلی ثواب دارد در خانواده خیلی باید توجه کنیم حالا نگوییم این آب نخواسته ساندیس خواست یا مثلاً شربت خواست آب نبود، یا مثلاً چایی خواست آب نبود نه فرقی نمیکند سبقت خوب است اعضای خانواده در این بگیرند.@ سر سفره است یکدفعه متوجه شدید همه چیز آورده شده غیر از پارچ آب، همه باید این کار را بکنند یعنی هر کس زرنگی بکند این وسط برده تنبلی در این قسمت نشود در قسمت آب دادن. امام سجاد(ع) میفرماید حق زن این است که بدانی خداوند عزوجل او را مایه آرامش و انس تو قرار داده است و بدانی که این نعمتی است که خدا به تو داده پس او را گرامی داری و با وی نرمی کنی.@ اینکه میفرماید بدانی که خدا او را به تو داده او را گرامی بداری با او مدارا بکنی و نرمی بکنی چه کسی میتواند این کار را انجام بدهد؟ یعنی چه کسی میتواند این حق را خوب رعایت بکند؟ کسی که خدا برایش مهم باشد جلسه قبل گفتم که بزرگان ما میفرمایند زن باید به نیت امیر المؤمنین به شوهرش خدمت بکند.@ مرد باید به نیت حضرت زهرا به همسرش خدمت بکند، چطوری ممکن است؟ از اینجایی که حضرت زهرا و امیر المؤمنین این را دوست دارند و میخواهند و واقعاً میپذیرند این خدمت را، یعنی آنها واقعاً خدمت به همسر را خدمت به خودشان میدانند.@ خانم فاطمه زهرا به همه ما پیام میدهد که اگر میخواهید من را خوشحال بکنید به همسرتان محبت کنید خدمت بکنید امیر المؤمنین به همه خانمها پیام میدهد اگر میخواهید من را خوشحال کنید مطمئناً من از شما خوشحال و راضی خواهم شد اگر به شوهرانتان هر چقدر میتوانید محبت بکنید نه فقط شوهر.@ یک کسی ممکن است شوهر نداشته باشد پدرش، برادرش، اعضای خانواده بالأخره، این مسأله فقط مربوط به زن و شوهر نیست این مسائلی که داریم عرض میکنیم بنابراین نمیشود یک کسی بگوید من خیلی خدا را دوست دارم خیلی عرفانی هستم.@ ما دیدیم بعضیها میایند ادای آدمهای عارف را در میاورند خیلی اهل عبادت هستند اهل تهجد هستند حسهای عرفانی دارند بعد در خانه میپرسیم میبینیم که بداخلاق است بیمحل است نسبت به دیگران، قُر میزند این نمیشود اصلاً این یک تناقض است امکان ندارد انسان عاشق خدا بشود محبت حقیقی به خدا پیدا بکند.@ عرفان حقیقی داشته باشد امکان ندارد یعنی یک محال قطعی است امکان ندارد که کسی به خدا نزدیک بشود و آثار خدا، مخلوقات خدا، و خانواده خدا را دوست نداشته باشد این اصلاً امکان ندارد نمیشود به خدا بگویی من تو را دوست دارم.@ ولی مخلوقاتت را نه، بندگانت را نه، خانواده خودت را نه، خانواده تو را دوست ندارم چون خداوند فرمود مردم خانواده من هستند شما هر کس به یک نفر هر وقت علاقه دارید بیشتر سعی میکنید اگر میخواهید به او نزدیک بشوید به خانوادهاش بیشتر محبت بکنید به فرزنداش به خانوادهاش خدمت بکنید تا آن شخص شما را دوست داشته باشد.@ نمیشود که ما به اعضای خانوادهمان ظلم بکنیم بداخلاق باشیم آنها به زور ما را تحمل بکنند بعد هم ما بخواهیم مسیر انسانیت و عرفان و معنویت را طی کنیم یک همچین چیزی امکانپذیر نیست اگر کسی واقعاً میخواهد به خدا نزدیک بشود و به قول معروف میخواهد دل خدا را به دست بیاورد باید دل بندگانش را به دست بیاورد.@ باید سعی کند تا میتواند محبت بکند به بندگان خداوند، میفرماید بدانی که این نعمتی است که خداوند به تو داده پس او را گرامی داری و با وی نرمی کنی هر چند حق تو بر او واجبتر است یعنی حق مرد بر زن، اما حق وی بر تو این است که با او مهربان باشی نه فقط با بندگان خدا بلکه با نعمتهای خدا ما باید مهربان باشیم.@ یعنی با مخلوقات خدا و نعمتهای خدا مدارا بکنیم حتی یک گُل یک گیاه یک درخت یک حیوان باید خیلی مدارا بکنیم و نرم باشیم و مهربان باشیم با حیوانات با گیاهان هم ما حق نداریم خشن برخورد بکنیم.@ در فرمایشی از معصوم داریم که میفرماید(إنَّ اللهَ لَیَرحَمُ الرَّجُل لِشِدَۀِ حُبِّ الوَلَدَه) در رابطه با فرزند هست در رابطه با همسر هم داریم در رابطه با پدر و مادر و فرزندان در رابطه با دوتا همسر داریم خداوند رحم میکند به کسی که شدت حب دارد به فرزند خودش.@ اگر کسی شدت محبت داشته باشد محبتش زیاد باشد خداوند این را مورد رحمت خودش قرار میدهد در روایت داریم نگاههای محبتآمیز، خیلی جالب است این را دقت کنید هر چیزی که رنگ و بوی محبت داشته باشد در نزد خدا اجر دارد.@ خدمت اجر داشت آب دادن اجر داشت نگاه کردن اجر دارد بوسیدن اجر دارد نوازش کردن اجر دارد هر کاری که رنگ و بوی محبت داشته باشد اجر دارد من یک روایتی را اینجا برایتان بخوانم در رابطه با همین اجر در رابطه با نگاه کردن با محبت به پدر و مادر فرمودند اگر کسی این کار را انجام بدهد با محبت به پدر و مادرش نگاه بکند ثواب یک عمره را دارد.@ حالا فکر کنید یک دختری یک پسری برای رضای خدا این محبت را دارد در روایت هم گاهی وقتها داریم بین فرزند و پدر و مادر ممکن است یک سوءتفاهمها و دل چرکینیهایی ایجاد بشود در روایت داریم(وَ لَو کانَا ظالِما) حتی اگر پدر و مادر هم ظالم باشند فرزند باید با آنها مهربان باشد و مطیعشان باشد و به آنها خدمت بکند و به آنها نیکی بکند به پدر و مادر حتی اگر پدر و مادر ظالم باشند حقشان بسیار عظیم است.@ حالا شما نگاه کنید یک نفر مکرر نگاههای محبتآمیز داشته باشد مکرر بوسه بکند به دست پدر و مادر یا سایر اعضای خانواده چقدر ثواب دارد یک بابی باز میشود نگاه محبتآمیز، بوسه میفرماید برای هر بوسه یک اجری است، بوسه، نگاه محبتآمیز، نوازش اینها تمامشان اجر دارد.@ یک آدم عاقلی که میداند یک مسیر ابدی دارد 3000 سال راه صراط دارد یک قیامت پنجاه هزار ساله دارد میداند که بعد از مرگ کم میاورد بنابراین هر چقدر میتواند شخص سعی میکند این اجر و ثواب را از آن نگذرد مگر آدم نادانی باشد یک آدم بیایمانی باشد که بخواهد از یک همچین پاداشی بگذرد.@ یکی از راههای خوب برای مهرورزی این هست که افراد به سلیقهها و خواستهها و نیازهای هم توجه داشته باشند نیازها هم ثابت نیست خواستهها ثابت نیست باید ببینیم در این هفته من چکار میتوانم بکنم امروز که مهمان داریم چکار میتوانم بکنم.@ امروز که سر او شلوغ است کار دارد درس دارد امتحان دارد ضمناً مهمان هم دارد چکار میتوانم بکنم ماه مبارک چکار میتوانم بکنم جمعه چکار میتوانم بکنم هر بار فکر کنیم واقعاً این دغدغه بشود یک کسی فکر بکند که من چکار میتوانم بکنم صبح که از خواب بلند شدم چه محبتی را میتوانم انجام بدهم.@ در خود بودن در لاک خود بودن مشغول خود بودن نمیگذارد خیلی ما به این مسأله فکر بکنیم گاهی وقتها خیلی خیلی نیاز بدیهی لازمی همسر ما، پدر ما، مادر ما به ما دارند فرزند ما به ما دارد ولی ما آنقدر که مشغول خودمان هستیم که یک همچین نیازی را نمیبینیم اصلاً متوجهاش نمیشویم.@ یک مقدار انسان باید فکر کند از خودش سؤال بکند که من برای دیگران چطوری میتوانم خدمت بکنم چطوری میتوانم باشم چه محبتی را میتوانم به اینها انجام بدهم به علائق همدیگر، علائقی که داریم توجه بکنیم به خواستهها و نیازها توجه بشود.@ مثلاً فرض بفرمایید که شما میدانید که فلان کار یا فلان کس برای همسرتان عزیز است به همان کار توجه نشان بدهید و به آن شخصی که مورد علاقهاش است مثل پدر و مادرش اهمیت بدهید احترام بگذارید نمیشود ما به خانم بگوییم ما شما را دوست داریم پدر و مادرش را فحش دهیم.@ بعضی وقتها خانم میاید میگوید این وقتی میاید وارد خانه ما میشود کوچکترین اتفاقی که میافتد شروع میکند به پدر و مادر من، خواهر من، برادر من همه فحاشی میکند یا خانم همینطور مواردی داریم که آقایان شکایت میکنند میگویند تا یک اتفاقی میافتد خانم شروع میکند بدگویی از فک و فامیلها و پدر و مادر من.@ این خیلی ظلم و جنایت بزرگی هست که ما به عزیزان همدیگر توهین بکنیم ممکن است ما خوشمان نیاید اما حق توهین نداریم خیلی گناه بزرگی هست اگر خوشت هم نمیاید حق نداری توهین بکنی در روایت هم داریم آموزههای دینی ما این را به ما میگوید که خانواده همسر خانواده خود ما هستند.@ حدیث داریم که پدر همسر پدر ماست ما چندتا پدر داریم پدری که(أبٌ الیُوَلِدُک) پدری که باعث تولد تو شده(أبٌ الیُزَوِجُک) پدری که باعث ازدواج تو شده پدرشوهر، پدرزن، اینها پدر ما هستند مثل پدر حرمتشان لازم هست.@ (و أبٌ یُعَلِمُک) معلم تو که حرمتش از پدر جسمانی و پدرشوهر و پدرزن هم بالاتر هست(و أبٌ یُعَلِمُک) اینها پدر هستند بنابراین خیلی حرمت دارند خوش به حال کسی که این شجاعت و این عرضه و توان را دارد که به خانواده همسرش مثل خانواده خودش محبت بکند و فرقی نگذارد.@ برای این کار یکی از چیزهایی که خیلی خوب هست از مواردی که در مهرورزی به کار میاید این است که مهرورزی مثل تأمین مادی وقت میخواهد یعنی گاهی وقتها ما میخواهیم بیاییم مهرورزیمان را در قالب مسائل مادی کاملاً انجام بدهیم و این نمیشود مثلاً وقت نگذاریم اصلاً برای اعضای خانواده، با همدیگر خلوتی نداشته باشیم.@ کنار هم نباشیم وقتی برای همدیگر نگذاریم بعد بخواهیم جبرانش را با پول بکنیم این نمیشود حالا راجع به هدیه خریدن صحبت میکنیم که هدیه کار قشنگی هست کار خوبی هست اما واقعاً چیزی که اعضای خانواده نسبت به همدیگر نیاز قطعی دارند که این نیاز هیچ جایگزینی ندارد با هم بودن است کنار هم بودن است.@ که باید برای این واقعاً سرمایهگذاری بکنیم گاهی وقتها صورتهای مقدس ما را فریب میدهد خدا رحمت کند مرحوم میرزا اسماعیل دو بار از این ولی خدا امروز یاد کردیم که میفرماید که تعبیر خیلی زیبایی دارد مواظب باشد که مجلس ذکر تنبلخانه تو نشود و زن و بچهات را به حال خود رها ننمایی.@ گاهی وقتها خیلی هیئتبازی میشود جلسهبازی، خانمها هم همینطور، مثلاً گاهی وقتها شده من سر زدم به یکی از مردهای فامیل میگویم خانمت کجاست؟ میگوید رفته جلسه، دو هفته بعد رفتم دوباره میبینیم تنهاست این مرد نشسته تنگ غروب در خانه، میگویم خانمت کجاست؟ میگوید جلسه است، گفتم چند وقت جلسه میرود؟@ میگوید هر روز جلسه میرود صبح دوتا جلسه میرود بعدازظهر هم دو سهتا جلسه میرود این خوب نیست بعد میبینی خانم خیلی جلسه میرود از تربیت فرزندانش میماند از تأمین نیازهای فرزندانش میماند یا آقایان همینطور.@ هیئتباز میشوند و مسجدباز و دعای ندبه و دعای کمیل و یک آقایی آورده بود جلسه برنامههایش را برای من گفتم ما حالا برنامه به همه میدهیم گفتم جدول برنامه را پر کن برنامههایت را، بعد آورد نگاه کردم دیدم نوشته شب مثلاً سه روزش بسیج میرفت سهشنبه و چهارشنبهها را نوشته بود جمکران میروم پنجشنبه را نوشته بود دعای کمیل میروم.@ جمعه صبح را نوشته بود ندبه میروم عصر را هم نوشته بود که آل یس میخوانم ظهر هم که نماز جمعه و عصر هم که آل یس شب هم که هیئت داریم خیلی باید دقت بکنیم واقعاً مستحبات بعد از این تأمینها هست.@ اگر ما یک موقع ببینیم که ما میخواهیم به اینها برویم و خانوادهها اذیت بشوند رفتنش هیچ لطفی ندارد میخواهیم برویم فلان جا، مادرم دوست دارد من پیشش باشم. یک کسی آمد خدمت حضرت گفت آقا من آدم قوی هستم آدم قدرتمندی هستم خیلی هم نشاط جهاد دارم دیدید الان خیلی از جوانها هستند نشاط دارند.@ نشاط کارهای فعالیتهای اجتماعی دارد فعالیتهای سیاسی دارند نشاط فعالیتهای عبادی دارند خیلی دوست دارند که این فعالیتهای اجتماعی را انجام بدهند بعد فرمود یک پدر و مادر پیر دارم که اینها خیلی به من نیاز دارند و دوست دارند که من پیششان باشم.@ حضرت فرمود جهاد واجب هم نیست جهاد واجب دیگر اذن پدر و مادر و این مسائل ندارد جهاد مستحبی بود حضرت فرمود پیش اینها باشی خیلی بهتر از جهاد در راه خدا هست و ثواب خیلی بیشتری نصیب تو میشود در حدیث داریم حالا چندتا روایت مفصل داریم در این باره که پیش پدر و مادر بودن چقدر اهمیت دارد.@ حالا پیامبر در همین زمینه میفرماید(جُلُوسِ المَرءِ عِندَ عِیالِهِ أحَبُّ إلیَ الله مِن إعتِکافٍ فی مَسجِدی هذا) میفرماید اینکه یک شخص پیش خانوادهاش بنشیند جلوس داشته باشد پیش آنها بنشیند یک ساعتی نیم ساعتی یک ربعی پیش آنها بنشیند با آنها مأنوس باشد.@ میفرماید که این جلوس در نزد خداوند محبوبتر از اعتکاف در مسجد من است یعنی مسجد النبی، مسجد النبی اعتکافش چطوری است؟ یک رکعت نماز در مسجد رسول الله مسجد النبی معادل هزار رکعت نماز ثواب دارد واقعاً ما اگر طالب رضای خدا هستیم.@ یک موقع هست ما شهوت کار اجتماعی سیاسی داریم شهوت هیئت داریم عشق به هیئت نداریم عشق به معنویت نداریم این شده برای ما یک سرگرمی یک تنبلخانهای به قول میرزا خدا بیامرز تنبلخانه شده که برویم آنجا گعدهای بکنیم با رفیقها یک چایی بخوریم خودمان را اینطوری ارضاء بکنیم.@ یک موقع این است یک موقع هم واقعاً برای معنویت میخواهم بروم یعنی میگویم وظیفهام است بروم معنویتی کسب کنم خودسازی میخواهم بکنم دو جور هست نگاه به آن، بلکه چند جور بیشتر از دو جور، واقعاً اگر ما رضای خدا را بخواهیم یعنی خدا از ما راضی بشود این را بخواهیم میخواهیم خودسازی بکنیم.@ حضرت میفرماید(جُلُوسِ المَرءِ عِندَ عِیالِهِ أحَبُّ إلیَ الله مِن إعتِکافٍ فی مَسجِدی هذا) محبوبتر هست از اعتکاف در مسجد من که هر رکعتش هزار رکعت ثواب دارد اگر رضای خدا را میخواهی اگر شهوت دیگری داری اگر قصدت معنویت نیست آن یک بحث دیگر است و هیچ وقت هم از این جلسات انسان معنویتی کسب نمیکند.@ اگر واقعاً اخلاصی در آن نداشته باشد و بخواهد با معصیت خدا برود سراغ این مجالس، حالا من در بحث بعدیمان نه این بحث بعدی دوره بعدی که بحث دشمنشناسی هست انشاء الله شروع میشود توضیح میدهم که شیطان یکی از ترفندهای مهمی که دارد این هست که اجازه عبادت به ما زیاد میدهد.@ اصلاً تشویق میکند ما را به عبادت خیلی وقتها به شرط اینکه این عبادت مانع عبودیت ما بشود، یعنی شیطان چکار میکند؟ شیطان نمیگذارد ما بندگی خدا را بکنیم اما عبادت همانطور که خودش هم سالها عبادت کرد اما عبودیت نداشت چرا عبودیت را اجازه میدهد.@ خیلی وقتها برای اینکه بین من و همسرم و بین اعضای خانوادهام اختلاف بیفتد و فتنه بیفتد به شدت به من دستور میدهد و من را تحریک میکند که من بلند شوم هیئت بروم دعای کمیل بروم دعای ندبه بیموقع بروم جمکران بیموقع بروم و اینها را همینطوری به حال خودشان رها بگذارم.@ چون این رها گذاشتن باعث میشود اینها آسیبهای عاطفی و تربیتی زیادی بخورند این عبادت هست اما عبودیت هست یا نه؟ آن که ما با آن خلق شدیم عبودیت است یا عبادت است؟ عبودیت است اینکه ما فرمان خدا را ببریم دستور خدا را اجرا بکنیم بعداً در این باره انشاء الله در دوره دشمنشناسی توضیح خواهم داد.@ یک داستانی از سیره امام خمینی(س) خدمتتان را عرض کنم ایشان در زندگینامهشان مطالعه میکردم کسی که این چیزها را نقل میکند از خانواده حضرت یا از دوستان حضرت بودند که ایشان همیشه وقتی که مقداری از درسشان صبح تمام میشد میامدند حرم امیر المؤمنین(ع) یک زیارت خیلی مختصر در حرم امیر المؤمنین انجام میدادند بعد منزل میرفتند.@ ساعت ده صبح سماور را روشن میکردند چایی دم میکردند اعضای خانواده را صدا میکردند و دور هم مینشستند چایی میخورند و بعد وقتی همه چاییشان را خوردند ایشان ظرفها را جمع میکرد و همه کارها را هم میکرد بعد یکی از این مقدسین به ایشان گفته بود آقا شما حرم امیر المؤمنین به این مهمی را رها میکنید بعد یک زیارت مختصر که بروید خانه دور همدیگر بنشینید چایی بخورید.@ امام فرموده بود ثواب این چایی خوردن کمتر از زیارت امیر المؤمنین نیست این را دقت کنیم که چقدر این عبادت لذت دارد من همیشه به عزیزان توصیه میکنم در خانه که حتماً در خانه در طول روز یک وعده یا دو وعده وقتی در خانه هستید این کار را انجام بدهید.@ مرد خانه هم بکند خیلی این کار شیرینتر هست همه باید سبقت بگیرند در این کار، اگر یک موقع پدر حواسش نیست دختر حواسش باشد پسر حواسش باشد مرد حواسش نیست زن حواسش باشد که برنامه عبادت بسیار پرثواب را چایی خوردن بگذاریم این عبادت است مثل اینکه دور هم جمع میشویم اعتکاف میرویم احیا میرویم.@ حرم امام رضا میرویم عمره میرویم این هم یک ثواب خیلی بزرگی است که اصلاً باشد در خانه زیرکی هم میوه خوردن و هم چایی خوردن دو ساعت مانده به ظهر برنامه میوهخوری انسان راه بیاندازد در عصر حتماً چاییخوری میوهخوری راه بیاندازد و یک بساط و بزم اینطوری حتماً در خانه باشد خیلی دل را روشن میکند.@ اعضای خانواده را هم به همدیگر نزدیک میکند همه به این باید توجه داشته باشیم این هم سیره یکی از بزرگترین اولیاء خداست حضرت امام(س) که خدمتتان عرض کردم برای ما حجیت دارد ضمن اینکه آن روایت نبوی هم حجت را بر ما تمام میکند اینطور چیزها را اصلاً ما دست کم نگیریم با همدیگر بنشینیم این کار را انجام دهیم.@ اگر شده انسان از کارهای مستحبیاش بزند از تعقیباتش بزند از یک مقدار مطالعهاش بزند از کارهای دیگر بزند کنار بگذارد و بیایند بنشینند دور همدیگر یک مقدار با همدیگر گپ بزنند همه اعضای خانواده با هم میوهای بخورند شربتی بخورند شیرینی بخورند چایی بخورند قهوهای بخورند.@ چیزی که بالأخره فقط دور هم باشند حالا که الان متأسفانه باید خیلی التماس بکنیم که دور سفره لااقل پیش هم بنشینید برای سفره غذا دور هم باشید یکی میگوید ما اصلاً شاممان هر کداممان یکجا هست من در اتاق میخورم مادرم یکجای دیگر میخورد پدرم هم جای دیگر میخورد برادرم هم همینطور اصلاً هیچ وقت اینکه یک سفره داشته باشیم دور هم جمع شویم.@ همه هم در یک خانه هستیم همه هم شام میخوریم اما هر کس جداگانه شام میخورد. دیگر از مصادیق زدیم به برق و تندتند داریم بحثها را میرویم ولی حقش این بود که ما بیشتر از این میتوانستیم بگوییم حالا شاید انشاء الله بعداً این فرصت ایجاد شود.@ یکی از راههای بسیار خوب در مهرورزی هدیه دادن هست هدیه بهانه نمیخواهد گاهی وقتها بهانه آدم میتواند پیدا بکند سالگرد ازدواج، عقد، سالگرد تولد همدیگر، سالگردهای مقدس که فوقالعاده مهم است عید فطر هست جمعهها بخصوص سفارش شده در جمعهها افراد مرد خانه رفتارش تغییر بکند حتماً جمعه را ویژه بگرداند.@ مثلاً حتماً جمعه خوب هست که وضعیت غذا یک مقدار تغییر بکند ویژهتر باشد مثلاً مرد این کار را بکند که میوه خاصی بگیرد در خانه بیاورد یا بستی بگیرد در خانه بیاورد یا فالودهای چیزی بگیرد در خانه بیاورد با هم بخورند ویژه باشد.@ حالا در بحث تربیت معنوی انشاء الله در بحث تأمین معنوی این را توضیح بیشتر خواهم داد که اینها چندتا اثر دارد جدای از مهرورزی آثار معنوی خیلی زیادی دارد مناسبتهای مقدس خیلی قشنگتر هست این همه ما مناسبتهای مقدس داریم و بهانهای هست برای هدیه دادن.@ یک موقع هست انسان دنبال بهانه هم نمیخواهد بگردد که مناسبتی باشد بدون هیچ مناسبتی قشنگتر هم هست بدون هیچ مناسبتی انسان هدیه بخرد هدیه قشنگ است کار خیلی خوبی هست پیامبر میفرماید(تَحادُوا فَإنَّ الهِدِیَۀَ تَزیدُ فی المُحَبَۀ وَ تَحادُوا فَإنَّ الهِدِیَۀَ تَذهَبُ ؟؟؟بِالزَبینَه) هدیه به همدیگر بدهید چون محبت را زیاد میکند و کینهها را از دل میبرد.@ به شرطی که به هر حال به همدیگر ور نرویم در هدیه دادن چرا کم بود این را از کجا خریدی بخصوص خانمها خیلی اذیت میکنند اینطور موارد، از کجا خریدی، چقدر خریدی میخواهم ببینم سرت کلاه گذاشتند یا نه، بعد میگویی من اینقدر خریدم بیچاره سرت کلاه گذاشتند 1000 تومان 500 تومان به تو گران فروختند.@ اصلاً خراب میکند مجلس هدیه را و اصلاً آن هدفی که شخص داشت سؤال نکنیم از همدیگر که از کجا خریدی چند خریدی میخواهم ببینم جنسش چیست نه من از این خوشم نمیاید این پارچهاش اینطوری است دهاتی است هدیه اصلاً بهانه است اصلاً نباید پیرامونش هیچ حرفی زده بشود تشکر.@ چه بسا شما هم از آن خیلی هم بدتان بیاید اتفاقاً طرف فکر کرده تو خیلی خوشت میاید رفته یک گلی خریده که اصلاً تو از آن گُل رنگش و بویش بدت میاید اما نباید چیزی بگویی مرد هم همینطور اگر خانم زحمت میکشد در ذوقش نزند.@ که فرض بفرمایید خانم رفته شیرینی خریده یک شکلات خاصی خریده یا غذای مناسبی درست کرده بگوید شما مثلاً این محبت من را وسیلهای برای شکمچرانی خودتان کردید در ذوق اعضای خانواده نزند بیسلیقگی نکند. آثار هدیه زیاد است این را پیامبر میفرماید دو اثر بسیار کلی کامل هم هست اینکه محبت را زیاد میکند کینهها را از بین میبرد.@ خیلی هدیه چیز قشنگی هست صفا و صمیمیت ایجاد میکند نورانیت ایجاد میکند بعد حتی معنویت ایجاد میکند این یادتان باشد اگر کسی میخواهد معنویتش زیاد بشود باید در مهرورزی موفق باشد.@ گاهی وقتها شما میخواهید نماز بخوانید نماز مغرب و عشا میخواهید بخوانید از در وارد شدید دخترتان، پسرتان، همسرتان، دم در میاید شما ممکن است دلشوره نماز هم داشته باشید بعضی از کسانی که یک مقدار مقدستر هستند این دلشوره اول وقت را هم دارند که البته دلشوره کاملاً بهجایی هست.@ ولی اگر چند دقیقه چند لحظه قبل از این یعنی فرزند آمده در ذوقش نخورد بغلش کنید ببوسید دخترتان را پسرتان را محبت بکنید دلش را شاد بکنید بعد که میروید سر نماز خداوند یک رحمت ویژه نازل میکند میبینی که یک حال قشنگ و خوبی سر نماز دارید دل شکسته دل نرم اشک خیلی خوبی ممکن است داشته باشید.@ اشک روان خوبی داشته باشید این بخاطر این هست که چند دقیقه قبل نیم ساعت قبل یک ساعت قبل یک مهرورزی خوبی را اعمال کردید درست نقطه مقابل اگر عصبانی شده باشید دل کسی را شکسته باشید حرف تندی زده باشید در ذوق کسی زده باشی خیلی هم ممکن است فکر کنی الان سر نماز ممکن است اوج بگیری ولی میبینی که نه کاملاً قلبت قفل میکند.@ هدیه دادن و اصلاً مصادیق مهرورزی هر کدامش را انسان اعمال بکند در معنویتش تأثیر خوبی خواهد گذاشت لذا یکی از راههایی که انسان میتواند قفل قلبش را و انقباض خودش را و به قول اهل معرفت قبض خودش را از بین ببرد این هست که قبل از فعالیتهای عرفانی و معنوی عبادتها، تهجدها، دعاها، زیارتها حتماً این توجه را داشته باشد که دقائقی را به مهرورزی بپردازد.@ مثلاً شما دارید میروید حرم زیارت میخواهید بکنید حرم حضرت رضا تا اینکه شما بروید در خیابان رد بشوید بروید ممکن است اعضای خانواده دیر حاضر بشوند آدمی که ناشی هست ممکن است یکدفعه داد و بیداد راه بیاندازد که چرا دیر شد بدوید بیایید الان به زیارت نمیرسیم.@ یا به فلان چیز، این بداخلاقی که میکنید تأثیر دارد انسان باید اینجا حلیم باشد بچه ممکن است در راه مثلاً شما دارید میروید درست دم زیارت دم در ورودی میخواهی اذن دخول بخوانی یک حال خیلی خوشی هم داری همچین که مدتی هم امام رضا را زیارت نکردی یکدفعه بچه میگوید بابا جیش دارم.@ حالا اینجا ممکن است انسان حواسش نباشد آدم ناشی عصبانی بشود یا بچه بگوید آب میخواهم یا مثلاً گرسنهام هست باید برگردیم یک چیزی بیاوریم یا خانم مثلاً یکدفعه میگوید فلان چیز را در هتل یا اتاق جا گذاشتم اگر اینجا انسان عصبی بشود پرخاشگری بکند داد و بیداد راه بیاندازد حتماً موقع برگشتن دیگر امام رضا نمیپذیرد.@ میبینی در موقع اذن دخول دیگر اشکی نداری قلب کاملاً قفل شده است بخاطر اینکه بیسلیقگی کردی اگر میخواهیم امام رضا ما را با مهربانی بپذیرد خداوند ما را با مهربانی بپذیرد حواسمان باشد یک موقع بیادبی نکنیم به بندگان خدا به شیعیان آنها به فرزندان آنها و نگوییم خراب شد.@ اگر کسی عرضه داشته باشد شجاعت و قدرت داشته باشد همان لحظهای که خیلی دلش هم شکسته همچین دارد اشکی از گوشه چشمش میاید و اگر الان برود در حرم هقهق هم میزند زیر گریه خیلی هم به آن حال میدهد اگر بچه به آن گفت من گرسنهام هست و آب میخواهم بتواند با مهربانی برگردد و اصلاً هیچ حرفی هم نزند این را خدا بیشتر دوست دارد.@ یا گاهی وقتها در عبادت هم هست انسان در عبادت هست یک حال خیلی زیبایی داری داری عبادت میکنی داری مناجات میکنی در خانه مشغول هستی بچه یکدفعه بیملاحظه میاید میگوید بابا نقاشی من را نگاه کن حالا شما باید از آن حال برگردی بیایی این نقاشی را نگاه کنی و بعد هم با بچه کاملاً همراه بشوی.@ این خیلی قدرت میخواهد خیلی مردانگی و شجاعت میخواهد که انسان بتواند بدون اینکه به رخ طرف مقابل بکشد که بابا حالم را به هم زدی حالم را خراب کردی نه بتواند به بچه نگاه کند و جواب بدهد همسرش صدایش کرد جواب بدهد هر چیزی به هر حال بندگان خدا یک مراجعهای داشته باشند.@ ولو بیوقت به ما داشته باشند این را ما اگر حواسمان باشد معنویت حقیقی که ایجاد میشود خیلی بیشتر هست و تأثیر زیادی خواهد داشت در حدیث داریم که هر گاه مردی به سفر رود هنگامی که نزد خانوادهاش میاید باید به اندازهای که توانایی دارد هدیه و چیز تازه و مطبوعی برای آنها بیاورد.@ هر چه که میتوانید انسان سوغاتی تهیه بکند این به این معنا هست که من تو را دوست دارم به یادت بودم حواسم بوده به این انشاء الله توجه بیشتری بکنیم خیلی از مباحث مهرورزی ماند انشاء الله در یک فرصت دیگری خدمتتان تقدیم خواهد شد.@ و الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین.@