فراز 15 از دعای اول: و الحمد لله الذی دللنا التوبه التی لم نوفد ها الا من فضل فلولم نعندت من فضله الا بها لقد حسن بلاءه عندنا و جل احسان الینا و جسم فضله علینا.

در این فراز که یکی از عظیم ترین نعمات الهی را بر می شمارد حضرت می فرماید یکی از عظیم ترین نعمت ها شکر خدا را بجای می آورد و بعد می فرماید این نعمت به قدری عظیم است که اگر هیچ نعمت دیگری خدا به ما ندهد همین یک نعمت است که ما غرق در این نعمت هستیم و منت خدا بر ما زیاد است آن نعمت، نعمت توبه است که اگر اشتباهی کردیم جبران کنیم.

خداوند برای بشر طوری طراحی کرده که اگر 60 سال اشتباه کردیم بتوانیم جبران کنیم. در حدیث عنوان بصری توضیح دادیم که اگر ما 30 سال یا 40 سال مسیری را اشتباه رفتیم. که آیا می شود جبران کرد یا نه که به طور مفصل قبلا توضیح دادیم.

در حدیث آمده که وقتی شیطان می گوید خداوند من به بندگان تو حمله می کنم لقعدنّ لهم صراطک مستقیم ثم لا یتنّهم من بین ایدیهم و من خلفهم و ان ایمانهم و ان شمائلهم من سر راه مستقیم تو کمین می کنیم و به بندگان تو از جلو و عقب و راست و چپ حمله می کنم. و چند تا تهدید دیگر هم می کند که بندگان تو را فریب می دهم.....

خداوند فرمود من هم برایشان توبه را گذاشتم که هر چه تو فریب شان دهی بتوانند با توبه جبران کنند این فرمایش خدا روی شیطان را سیاه کرده، این خیلی شکر دارد که خداوند آغوشش را به روی ما نمی بندد و با ما قهر نمی کند در رحمتش را درگاه و دربارش به روی ما باز است که اگر بخواهد کسی جبران کند می تواند ماه مبارک رمضان به قدری خداوند امکانات برای جبران یک عمر گناه گذاشته یک شب قدر برایش گذاشته که ( خیر من الف شهر) که معادل هزار ماه است که نزدیک به 80 سال می باشد که در این ماه اگر کسی عرضه داشته باشد می تواند اشتباهات و گناهان 80 سال را جبران کند.

چقدر ماه مبارک رمضان و لیالی قدر به ما می خورد که در طول عمر انسان خداوند از فضل خودش برای ما قرار داده عرفه را گذاشته که خودش برای ما معادل یک ماه رمضان است. بهانه های مختلف و امکانات زیادی گذاشته که برای اینکه یک نفر پاک از دنیا برود. طوری که معصوم تعجب می کند که اگر کسی پاک از دنیا نرود می گوید که خیلی آدم بی عرضه ای بوده حضرت می فرماید اگر یک ماه رمضان بگذرد و آدم آمرزیده نشود آدم شقی است خیلی بدبخت است آدم اگر یک ماه رمضان بگذرد که می تواند یک عمر اشتباه را جبران کند بگذرد و در ماه مبارک رمضان مشمول مغفرت الهی قرار نگیرد. اگر در ماه رمضان یک آیه بخوانید هر آیه در این ماه حکم یک ختم قرآن را دارد.

( انّ الحسنات یذهبن السیّئات) حسنات، سیئات انسان را از بین می برد نماز، گناه های قبل را فاصله ی دو تا نماز را یک نماز از بین می برد. ( الصلواه کفّاره اما قبلها) نماز داریم تا نماز یک نماز خوب گناهان قبل از نماز را از بین می برد. توبه یکی از مسیر های بسیار بسیار دل انگیز، شیرین و مطمئن هست برای اینکه انسان بتواند گذشته اش را جبران کند.

توبه شش مرحله دارد، که اولین مرحله ی آن پشیمانی است که اگر حق الله یا حق الناس است جبران بشود که هر کدام از ا ین ها هم راههایی برای جبران دارد. می فرماید که سپاس خدای را که دلّنا علی التوبه که ما را راهنمایی کرد به بازگشت به سوی خودش او دلالت کرد همه ی انسانها را. همه ی اینها حمد دارد برای همه ی کار ها ثوابی است و برای هر ثوابی پاداشی است و برای هر گناهی عقاب می کنم همین خیلی گرفتاری برای انسان می آورد.

من جاء بالحسنه فلهم اجرا امثالها. یک کار خیر بدهی 10 برابرش می کنم در نامه ی اعمال تان می نویسم. یک گناه هم انجام دهی یک گناه نوشته می شود اما به این اکتفا نکرد. فرمود انّ الحسنات یذهبن السیئات. اگر نیت کار خیر باشید من گناهان تان را می آمرزم. توبه و بازگشت شما را قبول می کنم.

به قدری با مهربانی عمل می کند با بندگانش، حنان است. حنان که ما می گوییم. می گوید شب جمعه، ملکی تا صبح صدا می کند که کسی هست که برگردد. « انتظر مراجعتنا» خداوند منتظر بازگشت ماست از روی حلم و رافتش منتظر بازگشت ماست. می گوید: شب جمعه یک فرشته می گوید هر کسی می خواهد آشتی کند بیاید. تا حالا شما دیده اید که بزرگی که در حقش ظلم کردیم و بی ادبی و جسارت کردیم، یک بزرگ بفرستد دنبال یک کوچک که اگر می خواهی آشتی کنی بجنب. ما آنقدر تکبر داریم که حد ندارد، ما می گوییم که کوچکتر باید بیاید و معذرت خواهی کند، ولی خداوند کسی را می فرستد و می گوید هر کس می خواهد بیاید آشتی کند، من هستم.

آیا این ادب را بلدیم، و این اخلاق را داریم؟ که نسبت به کوچکتر ها و زیر دستان این حالت را داشته باشیم، هر کس می خواهد بیاید، بیاید، هر شب جمعه! این فرشته از طرف خداوند می آید. حضرت موسی (ع) هنگامی که برای مناجات به طور می آمد، گفت: موسی کجا می روی. فرمودند برای مناجات به طور می روم، گفت اگر رفتی به خداوند بگو: خیلی از تو بدم می آید. اگر تو خدای من هستی خیلی ناراحتم. عارم می آید که تو خدای من هستی. « با بی ادبی» موسی (ع)برای مناجات رفت، خداوند فرمود: چرا پیام بنده ی من را ندادی؟ عرض کردند خداوندا شرم می کنم، تو خود بهتر می دانی که چیست؟ خداوند فرمود: به او بگو، که ما از این که تو بنده ی ما هستی ننگ نمی کنیم، عار مان از اینکه تو بنده ی ما هستی نمی آید، این خداست!

اگر کسی به ما جسارت کند توهین کند، آیا می توانیم مثل خداوند عمل کنیم؟ الان خواهر با خواهر، برادر با برادر، دوست با دوست قهر می کند. زن و شوهر با هم قهر می کنند. امام سجاد (ع) می فرماید: من خداوند را شکر می کنم که منتظر برگشت ما است. حمد خدا را سپاس خدایی را که اگر ما گناهی کردیم، عجله نمی کند، یادتان هست جلسه ی قبل، به عقوبت عجله نمی کند، بلکه با رافت و کرمش منتظر می شود که ما آشتی کنیم. با اینکه می تواند عقاب کند. ما چطور هستیم؟ اخلاق ما چطور است؟‍ آیا این شادی ندارد؟

« والحمدلله الذی دلّنا علی التوبه» که خودش ما را به توبه دعوت کرده. چی چه توبه ای! « التی لم نفد ها الا من فضله» توبه ای که اگر فضلش نباشد نمی تواند توبه کند. انسان به فضل خداوند می تواند توبه کند لیاقت و سعادت توبه پیدا کند. فرصت برای بازگشت می دهد، هر چند بعضی ها آنقدر کش می دهند،‌ آنقدر بی لیاقتی نشان می دهند که وقت می گذرد و اینکه بدون توبه از دنیا می رود. شیطان وقتی دید خداوند نقشه هایش با به هم ریخت. گفت: حالا من چه کار کنم، گفت: حالا ما می رویم بندگان خدا را وسوسه می کنیم که توبه های شان را عقب بیاندازند. شاید موفق نشوند و بگویم که حالا جوان هستی و فرصت داری. حالا زنده ای، حالا وقت هست، بعدا توبه می کنی.

و این یک دروغ بزرگ است. ما در کشور بزرگی زندگی می کنیم که بین 30 تا 50 هزار نفر آدم وقتی سوار اتومبیل می شوند، دیگر پیاده نمی شوند. ( در طول سال)، چند نفر وقتی سوار اتومبیل می شوند فکر می کند که پیاده نمی شود. همه می گویند که ما پیاده می شویم، درست است. هر کس سوار اتومبیل می شود، می گوید الان به مقصد می رسم و پیاده می شوم. هیچ کدام از این 30 تا 50 هزار نفر فکر نمی کنند که در خود همین ماشین می میرند. در جاده می میرند. صد ها هزار نفر وقتی در تابستان به شمال می روند فکر نمی کنند که من غرق می شوم ولی شما نگاه کنید صد ها نفر غرق می شوند.

غیر از این ها، سکته ای ها را نگاه کنید، که سن سکته بین 30 تا 40به پایین آمده، سکته مغزی، سکته قلبی.... این یک دروغ بزرگ است که بگوییم من بعدا می توانم توبه کنم. ولی شیطان به شما می گوید تو نمی میری و حالا حالا ها هستی، و فرصت داری، ولی انسان در اصلاح اخلاقش، در توبه از گناهانش دیر می جنبد، ببینید، گناهان یک نکته است. کسی که می گوید من 10 تا زنا دارم چقدر مشروب خوردم، دزدی کردم، چقدر قمار کردم، کسی که در نامه ی اعمالش اینها وجود دارد. این توبه ی از عمل است که باید توبه کند که این آسان تر است.

سخت ترین توبه که ما آن را عقب می اندازیم، توبه از اخلاق بد است، که خیلی خطرناک است. که تو در اخلاق بد باید ریشه ی سرطانی خلق بد را، که خلقت، حسادت است سوء ظن است، فحش دادن و بددهنی کردن و غیبت کردن و تهمت زدن است، خود سوء ظن خلق و عصبانیت است، هر چی هست باید قبل از مردن آن را بکنی. اگر کسی این کار را نکند و قبل از مردن خود را اصلاح نکند اخلاقش را.

امام خمینی (ره) می فرماید: معلوم نیست چند قرن از قرن های آخرتی بسوزد تا یک اخلاقش درست شود توجه کردید خیلی کمرشکن است. توبه ی از اخلاق بد، تکبر، عجب، زود رنجی، حساسیت داریم، زودرنجیم، اگر دروغ فکر کنیم که ما برای توبه فرصت داریم، هر روز که بگذرد ما در این اخلاق تثبیت می شویم، و توبه سخت تر می شود، توبه از اخلاق خیلی واجب تر و مهم تر از توبه از اعمال و رفتار ما است. اگر در خودت اخلاق بد و گناهی سراغ دارید باید بجنبید، خلق بد را در بهشت راه نمی دهند. آدم متکبری هستی با همسر و فرزندت، غرغرویی هستی، عصبی هستی، حسودی نسبت به کسان دیگر، بجنب، سر خودت کلاه نگذار.

توبه از زنا، شراب، قمار و ..... زود ممکن است اتفاق بیفتد، زمان کمی می برد ساده است. اما توبه ای از اخلاق بد، طول می کشد، توبه اش چیست؟ اینکه بگویی استغفرالله. نه. اینکه ریشه ی آن اخلاق بد در تو نباشد آن است. از اخلاق بد تان گنده می شوید. ما از شهیدی که در رکاب پیغمبر شهید می شود عزیزتر نیستیم که شهید احد است. الان در « ثواب الاعمال» می گویند که اگر کسی فلان کار را انجام دهد ثواب شهدای احد را می برد. این را خوب دقت کنید! ثواب شهدای احد. آن وقت وقتی این شهید را می خواهند دفن کنند. مادرش می گوید: پسرم بهشت گوارایت باد، پیغمبر می گوید: از کجا معلوم که پسرت آدم پرحرفی بوده باشد و جایی که نباید حرف بزند، حرف های بی ربطی می زده، انسان باید به داد خودش برسد. اینکه بزرگان می گویند: خداوند زمانی تو را می بخشد که اول تو خودت را ببخشی، این قاعده است.

تو اول باید خودت را ببخشی! یعنی چی؟ کسی برای رفتن به میهمانی یک ساعت، نیم ساعت، جلوی آینه می ایستد، چون نمی تواند خودش را بپسندد. بعد از یک ساعت ایستادن در جلوی آینه تازه خودش را می پسندد. می پسندد و آماده می شود و بعد از یک ساعت ایستادن در مقابل آینه، می رود تا پیش دیگران راضی شود. قبل از یک ساعت خودش را نپسندیده است. مغفرت خداوند زمانی شامل حال ما می شود که خود ما، خودمان را ببخشیم، قبول کنیم که ما اینکاره نیستیم، قبول کنیم که آلوده نیستیم. خوب پس بجنبید.

یعنی اعتراف کنید که من حسود نیستم، واقعا بد اخلاق نیستم، متکبر نیستم، واقعا خود برتر بین نیستم، واقعا خود پسند نیستم، اگر تو خودت را قبول نداری، خداوند تو را چطور قبول کند. خودت هم نمی توانی خودت را ببخشی. پس دقت کنید به این فقره. که سپاس خدایی را که ما را به توبه راهنمایی کرد، توبه ای که اگر فضل او نبود، ما آن را بدست نمی آوردیم، همچنین توفیقی نداشتیم، حالا که فعلا زنده هستی، فرصت داری، بجنب.

فضل خدا یعنی همین الان که زنده هستیم که می توانیم جبران کنیم جبران کنیم. « فلو لم نعتدد من فضله الا بها» اگر ما از فضل های خداوند چیزی را جز توبه نشماریم تمام نعمت های خداوند را نادیده بگیریم. هیچ کدام از فضل های الهی را نبینیم، فقط همین یکی را در نظر بگیریم« لقد حسن بلاءه عندنا» نعمت خدا نزد ما بسیار نیک است. « و جل احسانه علینا» بسیار عظیم است احسان خداوند به ما. که فقط همین توبه را برای ما می گذاشت، نعمت هایی دیگر را از ما می گرفت « و جسم فضله علینا» فضل خداوند بر ما بسیار بزرگ است، خداوند همه ی نعمت ها را به ما بدهد ولی این نعمت را از ما بگیرد. توجه کنید. آیا حاضر هستیم عوض کنیم؟ خداوند بگوید که هر چی می خواهی به تو می دهم ولی توفیق توبه به تو نمی دهم. آیا حاضر هستیم عوض کنیم؟ هیچ کس حاضر نیست. هیچ نعمتی را از خدا بگیرد و توبه را بدهد.

لذا حضرت می فرماید: توبه نزد ما بقدری عظیم است و مهم است که فقط همین نعمت بس بود اگر نعمت دیگری به ما نمی داد. توبه خیلی عظمت دارد. حالا، چند نفر از ما عقل و شعورمان می رسد که بنشینیم و صد «الحمدلله» بگوییم که خداوند به ما توبه داده است. چرا اگر پول و نعمت های ظاهری به ما بدهد خیلی. زیاد شکر می کنیم. ولی شادی نمی کنیم. حالت بهجت و سرور نداریم. خودمان را ممنون خداوند نمی دانیم، که اینکه خدا به ما توفیق توبه داده است. از او تشکر نمی کنیم. محبتی در دل ما نسبت به او افزوده نمی شود شوقی شعله ور نمی شود به خاطر اینکه او راه بازگشت به خودش را باز گذاشته است.

در را نبسته و آغوشش باز است. ما چنین خدایی داریم که آغوشش را همیشه باز گذاشته است. چهره اش خندان، آغوشش باز، می گوید: اشتباه کردید برگردید، من می پذیرم، نه تنها این کار را کرده، بلکه برای اینکه ما ناامید نشویم، فرمود: بزرگترین گناه کبیره، بعد از شرک به خدا، ناامیدی به فضل خداست. مواظب باشید دچار این گناه کبیره نشوید! اولین گناه را شرک و دومین گناه را ناامیدی به فضل خداوند قرار داده است. چقدر به ما بگوید که ما را دوست دارد و ما با نفهمی عمل کنیم. در دعای افتتاح می خوانیم که خدایا تو به ما محبت می کنی و ما به تو بغض می کنیم.

حضرت خیلی زیبا شخصیت های ما را در دعای افتتاح نشان داده است فلم ار مولا کریم اصبر علی عبد اللعیم منک علی. خدایا من هیچ پروردگار کریمی را ندیدم که به یک بنده ی پستی مثل من صبر می کنی، واقعا اگر کسی به ما بگوید که من عاشق تو هستم، تو همه چیز من هستی، تو همه کس من هستی، قربان تو بروم. می تواند ما را این طور که هستیم تحمل کند. غیر از خداوند ما را هیچ کس با این شخصیتی که داریم نمی تواند تحمل کند در دعا داریم که اگر خانوده ی من، پدر و مادر من، همسر و فرزند من، گناهان مرا می دانستند من را طرد می کردند، اگر زمین می دانست مرا در خودش فرو می برد، کمی فکر کنیم به باطن مان، به غیب مان، و خلوت های خودمان، غیر از خدا چه کسی ما را می پذیرد و قبول می کند.

عزیزترین کسان ما اگر بخواهند گناهان ما را بدانند، از ما متنفر می شوند، که خیلی هم عاشق ما، و شیفته ی ما باشند از ما متنفر می شوند. امام علی (ع) فرمود: در فراز 14 خداوند متعال ما را به کیفر امور خلاف مبتلا نساخته، بلکه در انتظار برگشت و توبه ی ماست، در این فراز نیز راهنمایی به توبه را یکی از کرامت های الهی و نشانه ی بنده پروری و عطوفت او به بندگان قرار داده است و آنچنان آن را مهم دانسته است که فرموده است: اگر خداوند متعال در بین نعمت های خود، بندگان خود را به نعمت توبه مفتخر می فرمود، برای آنها کافی و احسان او تمام بود.

نکته ی این مسئله این پیداست، چه گناه شوم ترین، خبیث ترین عملی است که دامن پاک انسانیت را آلوده و او را از مرتبه ی ملک بودن به مرتبه ی حیوان بودن می کشاند، به گونه ای که شایستگی نجات را بتدریج از دست داده و بطور جاوید در عذاب می ماند و در گستره ی هستی آنچنان تباه می شود که نه تنها در آخرت بلکه در زندگی دنیایی خود نیز هیچ گونه موفقیت و موقعیت مناسبی نمی یابد.

بنابراین تنها توبه است که چون اکسیر حقیقی می تواند زنگار های گناه را که چهره ی قلب را تار و ظلمانی کرده، زدوده، چهره شفاف انسان را از پس مجموعه ی پرده ها به صورت شفاف و نورانی متجلی کند و او را دو باره به حیات معنوی خود که حیات جاویدانی انسانی است، بازگرداند و مجددا به آمادگی اشراق انواع هدایت، چهره ی جان او کمک نماید. از این رو از رسول خدا صل الله علیه او آله و سلم و امام باقر علیه السلام منقول است که فرمودند: « الطالب من الذنب کمن لا دنب له» هر کس از گناه خود توبه کند مانند کسی است که گناه نکرده است.

و امیرمومنان علی علیه السلام فرمود: « لا شفیع عنجه من التوبه» هیچ شفیعی نجات دهنده تر از توبه نیست. بر این اساس می توان گفت: پذیرش توبه از سوی حق، جلّ و علی اعطای زندگی دوباره به افرادی است که همه ی نعمت های خود را از دست داده اند. خیلی کرامت است که به تو داده است و تو دوباره خراب کردی و دو باره داده و خراب کردی. باز هم فرصت می دهد که جبران کنی. اگر پدر ما صد هزار تومان یا یک میلیون تومان به ما بدهد و ما کار کنیم و یک میلیون را از دست دهیم، چند بار پدر ما حاضر است دوباره یک میلیون به ما بدهد که اگر داشته باشد فکر کنید پدر و مادری با ثروت هزار میلیارد داریم و بخواهیم مبلغی را تا کاری انجام دهیم و ما در اقتصاد شکست بخوریم، چند بار پدر به فرزندش فرصت می دهد که خودت را پیدا کنی. یک مادر، چقدر به ما فرصت می دهد. ولی خداوند می گوید تا زمانی که زنده هستی می توانی، فرصت داری جبران کنی. و این یادتان نرود ( شفیع عنجه من التوبه» هیچ شفیعی کارساز تر و نجات دهنده تر از توبه نیست یعنی باید دست به زانوی خود بگیری که مهم ترین چیزی که تو را می تواند نجات دهد این توبه ی توست.

این تصمیم بر جبران گذشته است. ولی نباید عقب بماند، نباید فکر کنیم فرصت نداریم، نه چنین نیست. اعطای زندگی دوباره به افرادی است که همه ی نعمت های خود را از دست داده و در درکات بولهوسی غرق گردیده است و در باتلاق زیان ها و صدمات فراوان طغیان فرورفته است. توبه باعث بازیافت دوباره ی ایشان گردیده و استعداد حرکت به طرف تکامل را برای اینان به ارمغان می آورد. به همین جهت قرآن کریم می فرماید: « ان الله یحب التوابین » خداوند توبه کنندگان را دوست دارد.

چقدر زیبا فرموده چی کسی است؟ چه بزرگی است که اگر در حقش جفا کنیم بیاید و واسطه بفرستد و بگوید اگر آشتی کنی دوست دارم. غیر از خداوند چه کسی به این مهربانی با بندگانش حرف می زند؟ با این که نیازی به توبه ی ما ندارد، و حقش نیز هست که عذاب مان کند به خاطر گناهان مان، هیچ بزرگی هر قدر هم که با ما نزدیک باشد این کار را با ما نمی کند. ما بیاییم ادب و تواضع و بخشش را از خدا یاد بگیریم. بیرون کردن کینه از دل مان را از خدا یاد بگیریم. « ان الله یحب التوابین و یحب المتطهرین» کسانی که می خواهند پاک باشند می گوید: خداوند چنین کسانی را دوست دارد از این آیه چنین بر می آید: که توبه تطهیر از آلودگی ها و ناپاکی هاست. و پاکیزگی توبه در حد طهارت قبل از گناه و عصیان و خباثت های باطنی و آلودگی های روحی است که در حد آن است نه عین آن « کمن لا دنب له» آیا می دانی فرقش چیست؟ مثل لباسی است نو که خریدید و با لباسی که کثیفش کردید و آن را شستید. هر دوی آنها در پاکی یکی هستند.

ولی دیگر آن لطافت اولیه نیست. کسی که گناه نکرده خیلی جلوتر از کسی است که گناه کرده و توبه کرده است.

الحمدلله رب العالمین.