«به نام خدا»

ما دو تصمیم داشتیم درباره ی محتوای این جلسه، یک تصمیم این بود که چون تبرکاً صحیفه را شروع کرده بودیم همان صحیفه باشد و یک نظر هم این بود که اربعین حضرت امام را، که کتاب بسیار قدرتمندی است در مباحث اخلاقی، آن را کار کنیم، که استخاره کردیم در دو هم خوب آمد، خیلی خوب آمد، بنابراین ما مبنا را همان صحیفه قرار می دهیم و مباحثی که مربوط هست از اربعین هم استفاده خواهیم کرد، دعایی که انتخاب شده است در صحیفه های معمولی که خدمت عزیزان هست دعای بیستم هست، به نام مکارم الاخلاق گاهی وقتها شما در ادعیه به خصوص چند دعا که شبیه هم هست مطالبی را می بینید که گهگاهی موضوعات آن، دعاها جابه جا می شود یک مقدار با هم تغییر دارد کم، این تصور باعث نشود که وقتی می خواهیم به سراغ دعای مکارم الاخلاق بیاییم، فکر کنیم که امام سجاد (ع) دست به دعا برداشته است، تعدادی از مکرُومت های اخلاقی را از خداوند تبارک و تعالی در خواست کرده است این طور نیست، حضرت در این دعا دقیقترین، تخصصی ترین و بهترین سیر منطقی را در شروع، آغاز و انجام مسائل اخلاقی برای ما ذکر کردند، یعنی اگر یک کارشناس خِبره که با مسائل روانشناسی، معرفت نفس آشنایی داشته باشد بیاید سراغ دعای مکارم الاخلاق متوجه می شود که این دعا دقیقاً با ساختار نفس از کجا شروع شود تا کجا ختم شود تنظیم شده است و این خیلی مهم است، چرا دارم این را خدمتتان عرض می کنم، اینکه شما گمان نکنید اکثر شما که هیچ بسیاری از کسانی که حتی از کسانی که شک کردند به دعای مکارم الاخلاق یا به صحیفه، این رمز را به آن پی نبردند یعنی دقت نداشتند که این مسئله چقدر اهمیت دارد، گفتند حضرت از اینجا آغاز کرده است اینطوری فرموده است بعد شروع کردند به شک کردن، توجه شده است که حضرت از اینجا آغاز کرده است باید از همین جا آغاز می کرده، یعنی دقیقاً وقتی می خواهد برای ما مکارم الاخلاق را بگوید دست گذاشته روی آنجا، کسی که می خواهد شروع کند از حد حیوانیت خارج شود تا به حد انسانی برسد، باید از کجا شروع کند؟ لوازمش چه هست؟ یعنی حضرت تصادفی این کلمات را کنار هم نگذاشته است یا هر چه به ذهنش بیاید کنار هم بگذارد، نه، دقیق، مسلط به نفس، سیطره ی بر نفس انسانی دارد، و می داند یکنفس وقتی شروع کند از کجا باید شروع کند به کجا باید ختم کند و متأسفانه جز تعداد انگشت شماری از بزرگان ما کسی به این حقیقت پی نبرده است که اگر قرار است یک نفر کار اخلاقی کند باید چگونه و با چه نظمی شروع کند، پله اول کجاست؟ جز یک تعداد انگشت شماری، واقعاً انگشت شمار هستند، مبالغه نمی کنم، این مسئله را، خود بنده هم که این را پی بردم، شاید بیست سال طول کشیده یعنی بعد از سالها واقعاً زحمت و خون دل در بحث نفسانی و مسائل نفس، تازه رسیدم که چرا حضرت از اینجا شروع کرده است یک همچین آغازی را داشته، امام امت (س) در نقدی که در همین کتاب اربعینشان می زنند درباره ی اخلاقیات، می فرماید خیلی از کتاب های اخلاقی، شرط کتاب اخلاقی، می فرماید کتاب اخلاق باید درمان گر باشد، یعنی شخص وقتی می خواند مداوا شود، فرمود خیلی از کتابهای ما در حد نسخه هستند درمانگر نیستند، نسخه هستند، یعنی شخص وقتی که می خواند تازه باید برود دنبال یک سلسله از کارها خودشان کنندگی ندارند، اینطور که به ما شکل بدهند، یکی از مصادیق کتابهایی که کنندگی دارد و درمانگر است کتابهای خود حضرت امام هست، بعد ایشان می فرماید: تعدادی از کتابها نسخه نیستند هیچی، درد هستند، کتابهای اخلاقی هستند که به اسم کتابهای اخلاقی نوشته شده اند زیاد هم ما داریم خیلی کتابهایی داریم که به اسم کتابهای اخلاقی نوشته شده اند می فرماید اینها جزء اینکه مریضی شخص را بیشتر کند کار دیگری نمی کند یعنی اگر کسی مطالعه کند فقط سَر در گُم تر، مریض تر، و ضعیف تر و نا امیدتر می شود بنابراین با توجه به این حساسیت که ما کار تخصصی اخلاقی یک کار تخصصی عرفانی دو خیلی کم در دست داریم، می خواهیم بیاییم به سراغ تخصصی ترین متنی که قویترین، مهمترین متنی که در معارف اسلامی در دست ما هست یعنی ما از دعای مکارم الاخلاق مهمتر در مسائل اخلاقی نداریم، در عرفان هم متأسفانه همین طور هست، یعنی ما در عرفان الان یک متن منظم و (؟) که یک سلسله مراتب آن حفظ شده باشد با توجه به آموزه های معصومین (ع) و قرآن نداریم، کتابهای عرفانی متعددی داریم که در حوزه های علمیه درس داده می شود، علمای ما هم اینها را می خوانند ولی هنوز متأسفانه در این جهت ضعیف هستیم که ما بگوییم آقا ما یک کتاب شیعی عرفانی داریم، که حرف آخر را در مسائل عرفان می زند، چه در عرفان نظری، چه در عرفان عملی، که این مستقیماً از کجا گرفته شده باشد، از آیات الهی و از روایات و ادعیه معتبر معصومین (ع) این خِبرَویّتِ خاصی می خواهد، خدا رحمت کند مرحوم آقای مجتهدی را، آقای مجتهدی فرمود یک بار به من گفتند اگر من اجازه داشتم از روی اشعار حافظ، چون شعرهای حافظ شما می دانید غزلهای حافظ مختلف و پراکنده است یک غزل آن که ( الا یا ایها الساقی ادر کأساً و ناولها» هست بعد یک غزل دیگر است، بعد یک غزل دیگر است، بعد یک غزل دیگر است، ولی این غزلها را می فرمود اگر من این اجازه را داشتم یا می خواستم به هر حال من قرار بود، مصلحت بود، تمام سیر و سلوکی حافظ را از روی اشعارش تنظیم می کردم، اگر کسی خواست سیر و سلوک کند با اشعار حافظ از کجا شروع کند و به کجا ختم بشود، خود ایشان می گفت من بعضی وقت ها بعضی اشعار حافظ را که می خواندم نمی فهمیدم، و عبارات و ریاضتهایی را متحمل می شدم، انجام می دادم تا بعد این چیزی که در بیت ایشان گفته بود برای من کشف می شد مشخص می شد که این یعنی چه، یک آدم خبره می خواهد یک آدم مسلط می خواهد که بیاید یک دور اخلاق را از اول، آقا این اخلاق جایگاه بسیار عظیمی در اسلام دارد، اینقدر که نبی اکرم (ص) فرمودند: « بُعِثتُ لاتَمِمَّ مکارم الاخلاق» من علت اینکه مبعوث شدم برای این هست که مَکرومَت های اخلاقی را تکمیل کنم، داستان از چه قرار است؟ یک مختصری از داستان را بگویم و بحثمان را خاتمه می دهیم، چرا مبعوث شدم که مکرُمت های اخلاقی را پیاده کنم، برای این است که انسان از خداست، نفخه ی خداست و کمالش هم به این است که در قوس صعود، در معاد و بازگشت به حق تعالی، این را جلسه ی بعد بیشتر باز خواهیم کرد، شبیه حق تعالی شود یعنی مبنا این است، ما باید بدانیم که قرار است چه بشویم این خیلی مهم است که در رأس آن تخلق به اخلاق الهی است، یعنی انسان به اخلاق الهی تخلق پیدا کند شبیه حق تعالی شود، برای همین پیغمبر (ص) می فرماید من اساساً اگر مبعوث شدم برای این است که شما را شبیه خدا کنم، مکرمت های اخلاقی را تکمیل کنم، کامل کنم یعنی همین، یعنی شما شبیه خدا شوید، اگر رئوف هست، شما رئوف شوید، اگر غفور است شما غفور شوید، اگر کریم است شما کریم باشید، شما شبیه او شوید، پس هدف از این دعا دعای مکارم الاخلاق همین هست که یاد به ما بدهد که ما باید چگونه باشیم ولی با یک سیر منطقی، لذا اگر شما دقت کرده باشید این رمز مهمی است که خیلی ها رعایت نمی کنند متأسفانه، که وقتی کسی می خواهد کار اخلاق بکند امکان ندارد موفق شود مگر اینکه کار عقیدتی قوی قبل از آن کرده باشد یعنی اخلاق مبتنی است بر یک ریشه ای به نام عقیده، ایمان و یقین، شما چند تا کلاس اخلاق سراغ دارید، چند تا کتاب اخلاق سراغ دارید که وقتی می خواهد شروع شود اول عقاید درس داده باشند اول مبانی عقیدتی شخص را کامل کرده باشند بعد ورود به عقاید کرده باشند چند تا می دانید دست بگذارید که ما یک کتاب اخلاق اینجا داریم شخص که شروع کرده باشد می خواسته اخلاق بگوید از اینجا شروع کرده دیدیم که، مستقیم رفتند سراغ اخلاق، اخلاق این است اینطوری است، درست است حیطه ی اخلاق با حیطه ی کلام، فلسفه، و عقاید فرق می کند، اما اگر قرار شد جایی درس اخلاق گذاشته شود حتماً باید روی مبانی عقیدتی و ایمانی افراد کار شده باشد تا افراد کلاس اخلاق برای آنها مؤثر باشد، لذا تأثیر زیادی نمی گذارد، چرا؟ چون اساساً هیچ کس نمی تواند کار موفق اخلاقی روی خودش کند مگر اینکه بینش درستی داشته باشد و بدون یک بینش درست موفق نمی شود که یک در خودش، یک در مسئله اخلاق را پیاده کند، امکان ندارد، لذا شما وقتی وارد دعای مکارم می شوید می بینید که حضرت قبل از اینکه شروع کند به اینکه بشمارد، مکرمت های اخلاقی را، از ایمان شروع می کند لذا این مقدمه است برای اینکه ما بدانیم وقتی می خواهیم بحث را شروع کنیم چرا از اینجا شروع کنیم؟ چرا حضرت از اینجا شروع کرده است؟ یا فرق بین سیره ی امام سجاد (ع) در ارائه یک روش و یک نظام اخلاقی با روش بسیاری از افرادی که کتاب اخلاق نوشتند چه هست، بنابراین ما مفتخریم به قول امام امت (س) که صحیفه سجادیه که قرآن صاعد و زبور آل محمد (ص) هست کتاب ماست و ما می خواهیم انشاء الله از این کتاب مطالعه کنیم و وقتمان را روی همچین کتابی بگذاریم قطعاً کار روی صحیفه از کارهای بسیار با ارزشی است که عمر انسان تلف نمی شود انسان ممکن است در بعضی از چیزها زحمت بکشد، تلاش کند ولی معلوم نیست که بعداً پشیمان نشود، بنابراین ما یکی از افتخاراتمان، خوشحالی هایمان همین هست که وقتمان را تلف نمی کنیم و از الان اگر بخواهیم روی یک متن اخلاقی کار کنیم می رویم روی اصل مطلب، این از دو جهت مهم است، یکی از جهت اینکه برای خودمان خیلی مهم است، سرعتمان را خیلی زیاد می کند، برکت عمرمان را زیاد می کند، و باعث می شود اتلاف وقتمان کم شود اگر کسی واقعاً تصمیم به (شدن) داشته باشد، دو روش برخورد با دیگران را به ما می رساند الان اینجا بعضی از دوستان، تدرسی دارند، کلاس دارند، مشاوره دارند، مخاطب دارند، اگر کسی راهنمایی خواست که از کجا شروع کنیم ما با این روشی که حضرت فرموده است می دانیم که باید از چه روشی استفاده کنیم و شروع کنیم تا شخص قدرتمند شود خوب این یک مقدمه بود انشاء الله جلسه بعد اصل بحث را آغاز خواهیم کرد .

والحمدلله رب العالمین و صل الله علی محمدٍ و آلهِ الطاهرین.