أعوذ بالله من الشیطان الرجیم بسم الله الرحمن الرحیم الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین و لعنۀ الله علی أعدائهم أجمعین من الآن إلی قیام یوم الدین.@ بحثمان در حملههای شیطان درباره حمله از عقب یا همان حمله از گذشته بود که گفتیم شیطان از گذشته ما چند چیز را به رخ ما میکشد تا جلوی حرکت ما را بگیرد و یا در حرکت ما عقبگرد ایجاد بکند حرکت به عقب، یا توقف ایجاد بکند یا سرعت ما را حداقل کُند کند در حالی که قرآن ما را به سرعت و سبقت به سمت زندگی و حیات طیبه و مغفرت و بهشت و بالاتر از بهشت دعوت میکند.@ در حمله از گذشته چند چیز را گفتیم به رخ ما میکشد یکی بحث گناهان ما هست که ما همیشه خودمان را آلوده ببینیم و توان و قدرت حرکت به سمت جلو و اصلاح گذشته را نداشته باشیم آشتی کردن با خدا را نتوانیم و یکی هم کدورتها و یکی هم اشتباهات، که درباره گناهان توضیح دادیم که گناهان قابل جبران هست.@ هر چقدر هم انسان گناه کرده باشد میتواند جبران کند و هیچ گناهی غیر قابل بخششی تا انسان در قید حیات هست وجود ندارد و گناهان را تقسیمبندی کردیم که حق الله و حق الناس بود حق الله به محرمات الهی و واجبات الهی تقسیم شد و حق الناس به حق الناس مادی و معنوی و هر کدام از آنها به فردی و اجتماعی تقسیم شد.@ در مورد حق الله توضیح دادیم که اگر از مقوله محرمات باشد انسان باید توبه کند استغفار بکند و با ریاضیتهای شرعی نفس خودش را تنبیه کند و جبران کند اگر حق الله از مقوله عبادات و واجبات الهی بود باید قضای واجبات را به جا بیاورد و جبران کند.@ اگر از نوع حق الناس بود که گفتیم حق الناس بسیار مهم و در عین حال خطرناک هم هست اگر حق الناس مادی اگر بود فردی و اجتماعی باید جبران بکنیم جبرانش هم در حق الناس فردی به این بود که به طور مستقیم یا غیر مستقیم حلالیت بخواهیم یا آن مبلغی را که بدهکار هستیم رد بکنیم و اگر اجتماعی باشد به آن سازمان و نهادی که بدهکار و مدیون هستیم برگردانیم.@ یک سؤال خوبی یکی از عزیزان کردند که ما یکی دو جلسهای را پرسش و پاسخ خواهیم داشت در انتهای همین مباحث ولی چون این خیلی اهمیت دارد این سؤال را من همینجا جواب بدهم که یک موقع کسی هست که یک کسی واقعاً نمیداند.@ در بچگی که گفتیم حق الناس جزء احکام وضعی هست سن تکلیف هم ندارد یعنی شما هر وقت ظلم کردید باید جبران بکنید ما نمیدانیم در حق دیگران قبلاً آیا ظلم اقتصادی داشتیم یا نداشتیم یا احتمال بدهیم داشته باشیم حالا اگر داشتیم چطوری باید جبران کنیم یا فقط بچگی هم نه.@ بزرگ بودیم به سن تکلیف هم رسیده بودیم ولی الان 60 سال 70 سال داریم یادمان نیست احتمال میدهیم یا میدانیم که فی الجمله یک ظلمی کردیم حالا باید چکار کنیم؟ این را اگر انسان زنده هست خودش تا زنده هست بهتر است یک محاسبهای بکند.@ برای احتیاط یک چیزی هم بیشتر حساب بکند و بپردازد و یکی از چیزهایی که خیلی خیلی لازم است من به همه عزیران توصیه میکنم که این را رعایت بکنند وصیتنامه است که در روایت داریم که هر کس بدون وصیت بمیرد مسلمان نمرده.‌@ باید همه وصیت داشته باشند شیطان هم میاید همین کار را عقب میاندازد چون کار خیر است گفتیم حمله شیطان اینطوری است میگوید تو حالا حالاها عمر داری تا مردن خیلی است حالا بعداً فرصت میکنی یک موقعی وصیت را مینویسی این کار را عقب میاندازد.@ در حمله از جلو و به ما میگوید تو عمر داری و فرصت داری و آرزوها را بالا میبرد با بالا بردن آرزوها کورمان میکند و با نشان دادن دروغ وعدههای دروغ ما فکر میکنیم که عمر خیلی طولانی خواهیم داشت در حالی که صدها و هزاران و دهها و صدها هزار نفر از ما کوچکتر الان از دنیا رفتن چه بسا خودمان هم میشناسیم آنها فرصتی نداشتند و ما هم نمیدانیم چقدر فرصت داریم.@ شیطان میگوید وصیتنامه را عقب بیانداز حتی توهم میکنیم میگوید اگر وصیت بنویسی چون بوی مرگ میدهد خود وصیت نوشتن مرگ میاورد الان به بعضیها میگوییم وصیت بنویسید میگویند نه اگر وصیت بنویسیم آدم میمیرد، در حالی که نه اصلاً اینطور نیست آدم وقتی وصیت مینویسد پاک میشود آرام میشود اصلاح میکند.@ حتی خود این آرامش هم به طول عمر انسان کمک میکند اصلاً اشکالی ندارد انسان وصیتنامه بنویسند به خصوص وصیتنامه اقتصادی و مالی داشته باشد تکلیف همسر و فرزندانش روشن شده باشد تکلیف مردم و طلبکارها و بدهکارها روشن شده باشد.@ در هر صورت ما باید دائماً این حساب و کتاب را داشته باشیم و یکجا یادداشت کنیم به عزیزی به کسی که میشناسیم برایمان معتبر هست به آن اعتماد داریم بنویسم به او بدهیم بگوییم شما حواست باشد من ماهی یکبار میایم این صورتحساب بدهکاری و طلبهای اقتصادیام را به شما میدهم شما نگه دارد اگر موقعی ما مردیم.@ انسان بسپارد به خانواده که اگر یک اتفاقی افتاد وصیتنامه و صورتحساب مالی ما دست فلانی هست این خیلی خوب است و در وصیتنامهها حتماً یک مبلغی را هر چقدر بیشتر بهتر یک مبلغی را انسان رد مظالم بنویسد.@ ظلمهایی که به بندگان خدا کرده چون آنطرف انسان واقعاً گیر میافتد و چون حق الله هم نیست نمیتوانیم به خدا بگوییم خدایا تو ببخش، خدا میگوید به من ربطی ندارد این ظلم در حق دیگری شده او از توطلب دارد خیلی سخت است روی این حساب بهتر است که انسان حتماً در وصیتنامه بنویسد هر کس احتیاطاً خوب هست کار خوبی هست خیلی هم کمک میکند.@ شخصی به من گفت که برای من وصیتنامه بنویس من برایش وصیتنامه نوشتم در وصیتنامهاش نوشتم که یک مبلغی را رد مظالم بده برایش نوشتم اول یکذره سختش بود که این همه رد مظالم، گفتم تو که آنطرف رفتی اگر مرده باشی دیگر چه فرق میکند از تو چقدر کم شود بگذار کم شود لااقل برای خودت میاید به نفع خودت است.@ سختش هم بود ولی به خاطر احترامی که برای من قائل بود قبول کرد بعد یک آدم نامناسب و بیتقوایی را وصی خودش قرار داد که من هر چه گفتم این را وصی خودت نکن قبول نکرد آن وصی هم بعد از مردن این بنده خدا اموالش را سرکشید و رفت.@ من چون خودم را نوشته بودم به عنوان ناظر در وصیت، رفتم به او گفتم این بنده خدا گرفتار است این نماز و روزه قضا دارد در وصیتنامهاش نوشته مبلغ نماز و روزه قضایش را لااقل بدهید هر چه خوردید دیگر خوردید خودت میدانی و خدای خودت روز قیامت ولی این بنده خدا به تو اعتماد کرده وصیتنامه نوشته تو را وصی خودش قرار داده حالا پول دست خودت آمده همه را بالا کشیدی.@ خلاصه ما اصرار کردیم و آنها هم در رودربایستی ماندند و پول را دادند من این پول را بردم برای ایشان پرداخت کردم شب خواب دیدم که این بنده خدا در یک وضعیت خیلی بدی قرار دارد تشنگی، روی تمام قسمتهای بدنش زخم، گرسنگی، بعد به من التماس میکرد قسم میداد میگفت تو رو خدا آقای شجاعی بیا دست من را بگیر.@ گفتم من چکار میتوانم برای تو بکنم این را در آغوش خودم گرفتم بعد آمدم که این را ببرم یکجایی که به این آبی نانی بدهیم که زخمش مداوا شود دیدم یک کوه بزرگ جلوی من هست و من هیچ راهی برای رفتن ندارم.@ چند قدمی که آمدم دیدم کوه شکاف برداشت یک جاده صاف و روشن در کوه باز شد چند قدمی رفتم دیدم یکجایی هست پر از انواع مشروبات و غذاهای خیلی خوب بهشتی آنجا چند قدم بود شاید چند ثانیه خیلی خوشحال شدم آن هم خوشحال شد من به این انواع خوراکها و نوشیدنیها بود به او دادم گفتم اینها را بخور خوب بشود.@ بعد در خواب میگفتم این مال آن رد مظالمهایی هست که صبح من پرداخت کرده بودم اینطوری هست انسان گیر میکند باید انسان خیلی حواسش باشد هیچ کس در دنیا این قیمت را ندارد که ما به خاطرش جهنم برویم.@ حالا خیلیها هستند که اموال جمع میکنند برای بچهها همه میخورند و خودش هیچ استفادهای نمیکند برای ابدیت و آخرتش، این دیگر خیلی خسارت و غصه دارد پس این را دقت کنید که حق الناس مادی گردن ما نباشد و روشهایش را هم خدمتتان توضیح دادم.@ حق الناس معنوی گاهی وقتها فردی است گاهی وقتها اجتماعی است فردی یک موقع هست شما نسبت به یک نفر عصبی میشوید ترس در دلش ایجاد میکنی دوست داری حرف آخر را تو بزنی از تو حساب ببرند این ترسی که از دیگران در دلت میافتد خیلی خطرناک است.@ ما حق نداریم که هیچ بنده خدایی را بترسانیم یک کسی کیف بکند که همه از من حساب میبرند همه از من میترسند زبانشان بند میاید در زندگی هم همینطور خطرناک است زنسالاری مردسالاری هر دو غلط است زندگی جای خدامحوری هست جای ارتباط صمیمانه و عاشقانه است جای فدا شدن برای همدیگر هست.@ در حدیث داریم(المُؤمِنُ یَأکُلُ بِشَهوَۀِ أهلِه) در خانواده، اعضای خانواده باید سعی کنند ببینند که طرف مقابلشان چه دوست دارد نه خودشان چه میخواهند و میلشان را تحمیل به همسرشان کنند اینها را در بحث مهارتهای زندگی گفتیم که انشاء الله از شبکه سه پخش میشود 46 جلسه بحث مهارتهای زندگی اینها را مفصل آنجا توضیح دادیم.@ زندگی جای اینکه حرف من جلو برود یا در اجتماع حتی، کسی بخواهد کسی را بترساند اگر قرار است کسی حرف ما را گوش بکند ما باید سلطان دلش باشیم در دلش باید جا کرده باشیم که حرف ما را گوش بکند نه اینکه با زور و قدرت ترساندن دیگران خیلی بد است.@ کسی هست از شهدای بزرگ صدر اسلام به نام سعد این شخصیت خیلی بزرگ است در جنگ خندق مشهور هست که ایشان مجروح میشود اول جانباز شده خونش ریخته چند روزی هم جانباز بوده بعد از سه روز به شهادت میرسد پیامبر در تشییع جنازه ایشان شرکت میکند.@ خیلی مهم است که پیامبر به تشییع جنازهاش آمده کارهای کفن و دفنش را خود پیغمبر انجام میدهد نمازش هم پیغمبر میخواند خیلی مهم است پیامبر خدا بزرگترین شخصیت عالم کسی که دعایش اجابت میشود بایستد در مقابل خدا در نماز میت داریم(اَللّهُمَّ أغفِر لِهذَا المَیِت) خدایا این میت را ببخش.@ پیغمبر دعا کرده اینقدر این آدم بزرگ است که جبرئیل و میکائیل(ع) هر کدام با هفتاد هزار فرشته تشییع جنازه سعد میایند چه باشکوه بوده بعد که این را در قبر میگذارند پیغمبر آمده بعد پیامبر گفته بود جبرئیل و میکائیل آمده مادر سعد خیلی خوشحال شد گفت پسرم بهشت گوارایت باشد.@ پیامبر فرمود مادر زود قضاوت نکن پسر تو الان دچار فشار قبر است گفتم شهید هم که باشد همه گناهان آمرزیده میشود غیر از حق الناس، حق الناس اخلاقی خیلی خطرناک است گفتن برای چی؟ فرمود(إنَّهُ کانَ فی خُلقِهِ) او در اخلاقش(مَعَ أهلِهِ سُوء) بداخلاق بوده.@ یک کمی در خانواده خلقش تنگ بوده نقنق کردن غرغر زدن خیلی گران تمام میشود پای انسان، دختر نسبت به پدر و مادر، خواهر و برادرش، خواهر کوچک، برادر کوچک، یکی میگفت آدم پنچری قطار بگیرد بچه کوچک نشود همه به او دستور میدهند در سرش میزنند.@ حالا این بچه کوچک زبان بسته ممکن است نتواند از خودش دفاع کند همسر انسان هست شاید نتواند از خودش دفاع کند دلیل نمیشود تو قلدری بکنی در حدیث داریم بترسید از ظلم کردن به کسی که جز خدا هیچ کس را ندارد نفس ما میگوید این همسر من که پدر و مادرش که مردن خواهر و برادر هم که ندارد یا اگر دارد خارجند یا شهرستانند.@ من اگر بخواهم از خانه بیرونش بکنم که بدبخت است حالا هر چه دلم بخواهد اذیتش کنم فحش بدهم دستور بدهم اُرد بدهم ظلم بکنم نه اتفاقاً این زن تو خیلی خطرناکتر از کسانی هست که جلوی تو میایستند اگر حرف بزنی یکی هم در گوش تو میزنند چون آنطوری وقتی که در گوش تو بزنند رام میشوی اینطوری خدا انتقام میگیرد خیلی خطرناک است.@ هر چه اطرافیان ما کسانی که با آنها زندگی میکنیم زیردستمان، کارمندمان، بیزبانتر باشد خطرناکتر است اینطور نیست که اگر حرفی نمیزند بیزبان است هر کاری دلت بخواهد بتوانی بکنی اینطور نیست.@ بارها من عرض کردم همیشه هم تکرار میکنم در بحث غضب ده جلسه مفصل توضیح دادیم غضب و عصبانیت و غرغر کردن رو ترش کردن اخم کردن هر بارش فشار قبر دارد مقداری زیادی فشار قبر دارد برای انسان گران تمام میشود اصلاً مجانی نیست که بگویی من عادتم اینطوری است من خلقم اینطوری است من اینطوری بزرگ شدم.@ حالا بعضیها میگویند ما سیدیم جوشی هستیم بیچاره سیدها را خراب میکنند این حرف بیادبانه است توهین به سادات است که ما بگوییم سیدها جوشی هستند سیدها اتفاقاً باید آرامتر از همه باشند متخلقتر از همه باشند انتصاب به پیغمبر دارند.@ اینکه من سید هستم جوشی هستم را حمله از سمت راست میگویند یعنی شیطان از مقدسات برای بد بودن آدمها استفاده میکند انسان پناه میبرد به سادات بودن خودش، مادرشوهر بداخلاق بدجنس حالا سادات هم هست این بیچاره عروس تا یک تکان میخورد جدم در کمرت بزند این عروس بیچاره هم میبیند دارد ظلم میکند.@ ولی میگوید الان من را با فاطمه زهرا طرف کرد خیلی بد است آدم از مقدسات استفاده کند برای ظلم کردن به دیگران، من سادات من سید را تو اینطوری کردی بله احترام به سادات واجب است پیامبر فرمود خوبهایشان را به خدا ببخشید بدهایشان هم به من ببخشید.@ انسان باید حرمت نگه دارد نسبت به سادات، ولی سادات هم نباید سوءاستفاده کنند استفاده از مقدسات را حمله از سمت راست میگویند که هنوز توضیح ندادیم انشاء الله جلسه بعد توضیح میدهیم.@ غیبت کردن، تهمت زدن، آزاردن کسی، تمسخر کسی، تحقیر کسی، بداخلاقی کردن نسبت به کسی، غرغر کردن نسبت به کسی، با آبروی کسی بازی کردن حق الناس است میگوید این بچهام است کوچک است ولش کن عیبی ندارد.@ نمیتوانی حق نداری از بچهات بد بگویی جلوی مهمانها، بچهات شخصیت دارد 5 سالش است، عیبی ندارد 5 سالش باشد با اینکه بالغ هم نیست نمیتوانی بگویی بنشینی عیب بچهات را برای خواهرت تعریف بکنی یک موقع هست میخواهی بحث میکنی برای حل مشکلت، خواهرت مشاور است کمکی میتواند بکند.@ بگویی بله دختر من اینطوری است پسر من اینطوری است دروغ میگوید دستش کج شده میخواهی با یک مشاور صحبت بکنی عیبی ندارد صحبت کن برای حل مشکلش، اما آنجا بنشینی هر جا پیش هر کسی درددل بکنی که شوهر من اینطوری هست.@ چه ربطی به همسایه دارد به خواهرت یا به پدر و مادرت که بنشینی غیبت شوهرت را بکنی غیبت زنت را بکنی پیش خواهرت، پیش مادرت، نمیتوانی این کار را بکنی حق الناس است خطرناک هم هست یک بچه کوچک هم شما نمیتوانی غیبتش را بکنی بدیش را بگویی خوبی را بگویی عیبی ندارد ضعفش را نباید بگویی این بچه ممکن است خجالت بکشد.@ خیلی حق الناس خطرناک است به خصوص بخش معنویاش که یک شهید به بزرگی سعد را در برزخ گرفتار میکند خیلی ما باید دقت بکنیم که در زندگی و روابطمان این حق گردن ما نباشد و اگر هست جبران بکنیم.@ درباره حق الناس اجتماعی هم خیلی خطرناک است چون شما آبروی یک جمعی را آبروی یک جای مقدسی را آبروی یک ملتی را با عملکردش میبرد میگویند همه ایرانیها اینطوری هستند میرود خارج از کشور انسان یک کاری میکند میگویند همه ایرانیها اینطوری هستند سوار اتوبوس شده بلیط نمیدهد.@ حالا در کشوری مثلاً ممکن است بلیط نمیگیرند فقط شما باید بروید بخرید سوار بشوید کسی کنترل نمیکنند گهگاهی یکدفعه میایند کنترل میکنند حالا شما بگویید حالا که نمیایند کنترل کنند سوار شویم برویم حق مردم آن کشور هست شما باید بلیط تهیه کنید سوار شوید اینها که خارجی و کافر هستند.@ نمیشود انسان است حق دارد نمیتوانی به آنها ظلم بکنی یک موقعی یک پلیس بگوید بلیط داری یا نداری؟ ندارم، کجایی هستی؟ اهل فلان جا، خیلی بد میشود انسان چقدر باید جبران کند که آبروی مملکت خودش را نبرد چقدر باید تلاش بکند خیلی سخت است.@ پس این هم از حق الناس، ولی به هر حال گذشته ما هر چه که باید قابل جبران هست آن فرمایش امیرالمؤمنین(ع) که جلسه گذشته خدمتتان عرض کردم دوباره تکرار میکنم(بَقیَۀُ العُمر لا قیمَۀَ لَها قَد یُدرَکُ بِها ما فات وَ یُحیی بِها ما مات) بقیه عمر هر چه باشد نمیشود برایش قیمت گذاشت.@ گفتم کسانی که انسان را نمیشناسند میگویند وقت طلاست وقت طلا نیست وقت از بهشت بالاتر است گاهی وقتها انسان با یک ربع بیست دقیقه نیم ساعت هفتاد سال هشتاد سال گذشتهاش را جبران میکند هم در تاریخ داشتیم هم به چشم خودم دیدم آدمهایی که با یک تصمیم درست 60 ـ 70 سال را جبران کردند.@ کسی نگوید من دیگر 70 سال دارم 80 سال دارم مگر میشود، بله میشود روشهایش توضیح مفصل دارد که وقت ما آنقدر گنجایش ندارد اینها را مفصل در بحث عمر و جوانی در شرح حدیث عنوان بصری توضیح دادم عزیزانی که مایل هستند به همان مباحث شرح حدیث عنوان بصری مراجعه کنند آنجا توضیح دادیم که چطوری ما میتوانیم 40 سال 50 سال را جبران کنیم.@ بحث رحمهای زمانی و مکانی و رحم استاد از اینه استفاده کنیم تا بتوانیم انشاء الله 40 سال 50 سال را جبران کنیم اما به هیچ وجه ما چیزی به اسم ناامیدی نداریم پس ناامیدی چه در کارهای دنیایی چه در کارهای آخرتی فقط یک پیام دروغ شیطانی هست.@ این را فراموش نکنید یک پیام دروغ هست هر کس به این پیام چه در امور دنیایی چه در امور آخرتی توجه کند در واقع دارد عبادت شیطان را میکند حضرت فرمود عبادت شیطان را کرده خدا هم به ما میگوید(أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يا بَنِي آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ) مگر من از شما عهد نگرفتم که شما عبادت شیطان را نکنید.@ از همهتان عهد گرفتم که عبادت شیطان را نکنید، سؤال: خدایا چه موقع عهد گرفتی ما اصلاً یادمان نمیاید به تو قولی داده باشیم چه موقع؟ میگوید عهد درونی از شما در فطرتتان گرفتم گفتم که پیامهایی که شیطان میدهد علامتهایش را هم در قرآن گفتم.@ ما هم در این جلسات داریم علامتهایش را به شما میگوییم جلو، عقب، راست، چپ، معانیشان را داریم میگوییم بارها هم گفتیم پیامهایی که در آنها ناامیدی، بداخلاقی، غم، افسردگی، ترس هست اینها هیچ کدام مال خدا و فرشتهها نیست فرشتهها همه الهاماتی که میکنند پیامهایی که میدهند در آنها امید، شجاعت، قدرت، شادی و نشاط هست.@ هر جا آن علامتها بود حتماً علامت شیطان هست باید به این پیامها توجه نکنید اینکه(لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ) یعنی عبادتش را نکن(یعنی ما نماز نخوانیم به سمت شیطان، سجدهاش نکنیم ما که شیطان را زیارتش هم نکردیم که بخواهیم این کار را بکنیم).@ شیطان با ما هست و تولید فکر میکند شما باید به آن دسته از افکاری که این کد و رنگها و بوها و شکلها و پیامها را دارد توجه نکنید به این نوع پیامها، اگر توجه کردید عبادت شیطان میشود که در بخش بعدی توضیح میدهم بخش کدورتها که بخش دوم حمله از عقب هست.@ دلچرکینی از آدمها بدترین دردی هست که یک کسی ممکن است به آن دچار بشود بدترین بیماری روح هست یعنی شما وقتی میبینید که قرآن پیامش این هست که شما تا میتوانید شاد و آرام باشید و علامت مؤمن را شادی و آرامش به ما معرفی میکنند.@ آنچه که ضد شادی و آرامش ماست دلچرکینی و کدورت از دیگران است تا میایی با همسرت، دوستت، همکلاسی، استادت، شاگردت، همکارت، با پدر و مادرت رابطهات خوب بشود به این خوب شدن نیاز هم داری چون شما هر چه با هم رفیق و صمیمی باشید کنار هم باشید فضا بهشتیتر است آدم لذت بیشتری میبرد.@ در فضای دوستی و محبت و صلح و صفا خیلی بهتر است ولی تا تو میایی که این کار را بکنی شیطان میاید گذشته را به رخ انسان میکشد میگوید نگاه کن یادت هست پارسال چکار کرد آن هفته چکار کرد دو سال پیش چکار کرد.@ گاهی وقتها زن و شوهرها میایند گریه میکند الان این 60 سالش است میگوید این شب عروسیمان هم اینطوری کرد یعنی شیطان این را از عقب همینطوری نگه داشته این خاطره را همینطور در ذهنش زنده نگه داشته عقده، شب عروسی 40 سال پیش، دوران عقدمان، اینطوری آدم نمیتواند با کسی زندگی کند.@ اگر قرار است ما با همدیگر زندگی کنیم با شادی با شیرینی با صفا کنار همدیگر به هیچ وجه عقبگرد نباید بکنیم حرکت به سمت عقب خیلی خطرناک است خیلی بد است در روایت داریم از امیرالمؤمنین(ع) میفرماید(الحِقدُ ألأمُ العُیُوب) ألم یعنی درد، عیوب، بدترین درد و بیماری کینه است.@ بدترین بیماری بدترین دردی که یک روح ممکن است به آن دچار بشود این هست که از کسی دلچرکین باشد یا در روایت داریم باز از خود امیرالمؤمنین(ع) هست(ألأمُ الخُلق) پستترین خلق کینهتوزی و کدورت و دلچرکینی هست حدیث قبلی(ألأمُ العُیُوب) پستترین عیبها بود.@ یعنی اگر عیبها را بخواهیم درجهبندی کنیم پستترین عیب اینکه انسان خیلی زشت میشود و زشتترین از آن وجود ندارد این هست که انسان از کسی در دلش کینه داشته باشد در اخلاق میفرماید بدترین نوع خُلق که به صورت بدترین حیوان بعد از مرگ انسان ظاهر میشود شکل انسان را عوض میکند به صورت حیوان کینه و دلچرکینی است.@ شیطان خیلی عصبانی میشود خیلی ناراحت میشود در حدیث داریم وقتی یک زن و شوهر به هم مهربان نگاه میکنند به هم میخندند یا پدر و مادر، یا پدر و فرزند، مادر به بچه نگاه میکند از بچه لذت میبرد و میخندد بچه به پدر و مادر نگاه میکند خوشش میاید آرامش پیدا میکند و کیف میکند عبادت خیلی بزرگی کردند.@ نگاه کردن به چهره همدیگر، خوب نگاه کردن، مهربان نگاه کردن خندیدن و لذت بردن از همدیگر و این به شدت شیطان را عصبانی میکند لذا اگر میخواهید از خودتان دورش بکنید باید به همدیگر مهربانتر باشید اما اگر آدم زودرنجی باشید آدمهای زودرنج و حساس خیلی بدبخت هستند.@ بیماریشان سخت است باید خودشان را درمان کنند یاد بگیرند پوست کلفتی را، علی(ع) میفرماید نصف شخصیت عاقل تحمل است و نصفش بیخیالی است این را شعار کنید در خانهتان بزنید(نِصفُ العاقِلِ إحتِمال وَ نِصفُهُ تَغافُل) نصف شخصیت یک عاقل یعنی کسی که همه بهشت را دارد عقل مساوی است با کل بهشت.@ میفرماید نصف شخصیت عاقل این هست که تحمل دارد اینطور نیست که بیرون بریزد زود جوش بیاورد در قیافهاش نشان بدهد یکدفعه ظاهر بشود نصفش هم بیخیالی است یعنی یک گوشش در است و یک گوشش هم دروازه است، دیدی مادرت چه گفت، دیدی خواهرت چه گفت، دیدی پدرت چه گفت.@ امیرالمؤمنین(ع) میفرماید من در کوچه که میروم به من فحش میدهند بعد من میگویم با یک علی دیگر هستند خیلی وقتها انسان اگر بخواهد جواب بدهد فقط خودش را آلوده میکند بیشتر در لجن فرو میرود آن کسی که دارد این کار را میکند که کار کثیفی دارد میکند لجنپراکنی میکند تو چرا میروی آلوده میشوی دارد آتش درست میکند.@ تو چرا در آن میسوزی رد بشو برو مگر میشود یک نفر به شما توهین کند و تحقیر نشود خدا تحقیرش نکند امکان ندارد مثل 2 ×2 مثلH2O که آب تولید میکند خداوند مهندس این عالم هست در بخش ماده روابط اتمها، الکترونها، نوترونها، پروتونها روابط قرار داده دانشمندان فیزیک و شیمی بیایند کشفش بکنند.@ در مباحث معنوی هم خداوند ریاضیات قرار داده(قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدْراً) خداوند همه چیز را ریاضی خلق کرده امکان ندارد یک نفر به شما توهین بکند و غیبت شما را بکند و یا به شما تحقیر بکند و یا ظلم بکند خودش در همین دنیا جزایش را نبیند بنابراین اینطور نیست که تو دلت کینه بشود که من باید انتقام بگیرم.@ از تو بزرگتر یعنی خدا و فرشتهها خدا انتقام تو را میگیرند نمیگویم که اگر یک موقعی در حق ما ظلم کرد ظلم اقتصادی کرد یا ظلمی کرد که قابل پیگیری نبود یا داشت فتنهانگیزی در زندگی ما میکرد پیگیری نکنیم یا اگر قرار است شکایت بکنیم شکایت نکنیم شکایتمان را بکنیم.@ حتی اگر دارید شکایت هم میکنید از او بدت نیاید کینهاش را به دل نگیر ما یادمان باشد هیچ وقت حق نداریم از آدمها بدمان بیاید ولی از عملشان چرا، از عملشان عیبی ندارد در تربیت هم داریم هر وقت بچه کار بدی میکند هیچ وقت به بچه نگو از تو بدم آمد دیگر از تو خوشم نمیاید دیگر دوستت ندارم.@ این نوع حرف زدن خطرناک است بگوییم این کارت خوب نبود از این کارت خوشم نمیاید این کارت را دوست ندارم اینطوری حرف بزنیم خودش را هیچ وقت خطاب نمیکنیم که خودت را دوست ندارم بد است.@ اینجا را خراب کردی اینجا خوب نبود این کار زشت بود حالا مگر ما در حق کسی ظلم نمیکنیم مگر ما در حق کسی بیادبی نمیکنیم مگر ما در حق کسی اشتباه نمیکنیم مگر ما در حق خود خدا ظلم نمیکنیم و گناه نمیکنیم خوب است خدا بگوید از تو دیگر خوشم نمیاید خدا میگوید نه من تو را همیشه دوست دارم چه آلوده باشی چه پاک.@ اگر هم بدم بیاید از کارهایت بدم میاید خودت نه، خودت عزیز هستی ما هم باید با دیگران اینطوری باشیم دیدید پدر و مادر چقدر خوب عمل میکنند پدر و مادر هر چه بچه بد میکند از رفتارشان ناراحت میشوند کمتر پدر و مادری هست که از خود بچه متنفر بشود و دلش برای همیشه شکسته بشود.@ مگر اینکه دیگر بچه خیلی بیادب و نمکنشناس باشد و ظلمهای زیاد بکند و الا پدر و مادر همیشه آغوششان باز است خیلی از زن و شوهرها اینطوری هستند همدیگر را دوست دارند عاشق همدیگر هستند به هم احترام میگذارند.@ یک موقع یک کسی رفتار بدی میکند از رفتار ممکن است کسی رنجیده بشود ولی از خود شخص نه، این کار بد است شما به مکه میخواهید بروید شب قدر هست شب احیاست میخواهید بهرهبرداری بیش از هشتاد سال، هشتاد سال حداقلش است میخواهی بهرهبرداری بیش از هشتاد سال که ما نمیدانیم بیشش چقدر است میخواهی بکنی.@ میخواهی بگویی خدایا تمام گذشته من را ببخش همین که دستت را بالا میبری و میگویی خدایا همه گذشته من را ببخش خدا یک سؤال میکند میگوید تو که اینقدر حاتمبخشی میکنی که من همه گذشته را با همه ظلمهایت ببخشم عُرضه داری پدرت و مادرت و همسرت و دوستت و همکلاسیات را ببخشی یا نه، یا فقط بخشش برای من خوب است.@ تو اگر از من میخواهی من 40 سال گناه را ببخشم تو چندتا جسارت را میتوانی ببخشی لذا قرآن میفرماید(وَ لْيَعْفُوا وَ لْيَصْفَحُوا أَ لا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ) ببخشید و ندید بگیرید آیا دوست ندارید خدا هم شما را ببخشد ما که نمیتوانیم دست بالا ببریم و بگوییم خدایا 40 سال گناه ما را ببخش ولی من از فلانی نمیگذرم از بنده تو.@ خدا میگوید آن بنده برای من خیلی عزیز است درست است حق الناس است حق توست ولی برای من خیلی عزیز است دوست ندارم بندهام را جهنمی ببینم اصلاً دوست ندارم یک بندهام را در آتش ببینم تو هم عُرضه داری او را ببخشی یا نه.@ لذا شما زمانی میتوانید دستت را بالا ببری و به خدا بگویی خدایا بیخیال 40 سال، که شما هم بیخیال کسان دیگر بشوید کینهای از کسی در دل نداشته باشی میخواهی مکه بروی تا قلبت پاک نشود که حجت به درد نمیخورد میخواهی ماه مبارک وارد مهمانی خدا بشوی بدون پاکی قلب که آلوده بروی کینه روح را نجس میکند.@ همانطور که ما نجاسات ظاهری داریم میگوییم بول و خون اینها بدن را نجس میکند باید آب بکشیم انسان به محض اینکه کدورت در دلش میاید باید زود بدنش را پاک بکند روح را نجس میکند نباید از کسی خاطرهای نگه دارد.@ در روایت داریم بدترین آدمها کسانی هستند که از دیگران لغزشها را نگه میدارند در ذهنشان و خاطرشان، چیزی هم به طرف نمیگویند ولی یک موقعی که میخواهند با او درگیر بشوند میگویند تو قبلاً آن موقع این کار را کردی به رخ طرف میکشند خیلی زشت است سرزنش خیلی بد است.@ پس یادمان باشد ما باید قلبمان کاملاً پاک باشد شیطان از کینه و کدورت خیلی لذت میبرد اصلاً خوراکش است آن چیزی که به شیطان جان میدهد و مایه حیاتش است و لذت میبرد این دشمن ما و ما خیلی وقتها به دشمن هم داریم کمک میکنیم به او خدمت میکنیم یک عبد خوب برایش هستیم که داریم عبادتش میکنیم همین کینه داشتن ما هست.@ لذا قرآن چند تا دستورالعمل داده در روایات هم دستورالعمل ما داریم در مورد کینه، در جلسه بعد توضیح میدهم که ما باید یک کاری بکنیم قلبمان اصلاً از کسی کینه نگیرد از دیگران بدمان نیاید خلاصه بحثمان این شد که بدترین دردها، پستترین دردها، پستترین عیوب، پستترین اخلاق کینه است.@ شیطان روابط تلخ ما را با دیگران، اشتباهات ما نسبت به دیگران و اشتباهات دیگران نسبت به ما را دائماً به رخمان میکشد که ما نتوانیم بینمان صلح و صفا ایجاد بشود آشتی بکنیم و خوب باشیم طرف میگوید من تو را بخشیدم میگوید نه من خیلی ظلم کردم تا میاید یک روابط خوب و عاطفی برقرار بشود میگوید نه من در این چند سال خیلی اذیت کردم.@ طرف گذشته تو به رخ نکش اگر خیلی عُرضه داری جبران کن عقب برنگرد او میگوید من بخشیدم، یا نه تو دیگران را نمیبخشی انسان باید هم خودش خودش را ببخشد از خودش کینه نگیرد چون شیطان این کار را هم میکند.@ انسان را آنقدر پیش خودش کوچک میکند که نمیگذارد انسان خودش را ببخشد بدترین کار است شما حتی اگر میخواهی خدا هم تو را ببخشد اولین مرحله باید خودت خودت را ببخشی در خودت پاکی ببینی بگویی من میتوانم با خدا آشتی کنم میتوانم جبران کنم بعداً توبه قشنگ صورت میگیرد خودمان خودمان را ببخشیم کینه به دل نگیریم.@ پستترین اخلاق کینه است روشهایی را در این زمینه به ما یاد دادند یکی اینکه تغافل داشته باشیم تحمل بکنیم یعنی خودمان را به بیخیالی بزنیم یاد بگیریم تمرین بکنیم این نوع بیخیالی را، که انشاء الله جلسه بعد یک مقدار مفصلتر در مورد این مریضی خیلی خطرناک که مادر خیلی از مریضیهاست هم مریضیهای جسمی هم مریضیهای روحی.@ انشاء الله جلسه بعد در این باره من توضیح بیشتری خدمت شما خواهم داد این بیماری یک بیماری هست که به قول حضرت میفرماید(الحِقدُ یُضری) یک بیماری مسری هم هست یعنی نسل به نسل انتقال پیدا میکند بسیاری از جنگها، جنگهای بزرگ که در دنیا اتفاق افتاده سر کینه است.@ جنگهای تاریخی چند صدساله، کشت و کشتارها سر کینه است کینه دو نفر بوده یواش یواش به نسلهایشان سرایت کرده اینها هیچ دلیلی هم برای جنگ نمیبینند ولی همینطوری تاریخی یاد گرفتند که از همدیگر متنفر باشند.@ از فلان نسل، فلان آدمها، ترکها از لرها، لرها از ترکها، فارسها از آنها، آنها از شمالیها، شمالیها از جنوبیها، آن یکی میگوید عرب از عجم، عجم از عرب، نسل به نسل انتقال پیدا میکند گاهی وقتها میبینی در دو خانواده دو برادر با هم دشمن هستند.@ بچههایشان را هم نسبت به هم دشمن بار میاورند میگوید خانه خالهات نروی، خانه عمویت نروی، خانه داییات نروی، خانه عمه نروی راضی نیستم شیرم را حلالت نمیکنم نفرینت میکنم اگر خانه آنها بروی همینطوری نسل به نسل، آنها خیلی هم با هم خوب هستند دلیلی ندارد با هم ناراحت باشند غصهدار باشند با هم کدورت داشته باشند.@ ولی جرأت نمیکنند از کینه بدی که پدر و مادرشان و بزرگترها به اینها منتقل کردند کینههای الکی و تاریخی، فلان قوم همه بد هستند، چرا؟ چون یک عروس داشتند از فلان قبیله و شهر این عروس بد است اینها همه بد هستند.@ یا داماد داشتند از فلان شهر این بد از کار درآمده حالا همه بد هستند یک موقعی دقت بکنیم که یک بیماری مسری را خودمان منشأ کینه نباشیم کینه در دلمان ایجاد نشود منشأ کینه هم نشویم چون بعدیها هر چه از ما کینه بگیرند جهنمش را ما باید تحمل بکنیم.@ و الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین.@