مقدمه: کینه؛ بیماری مسری و خطرناک

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم بسم الله الرحمن الرحیم الحمد لله ربّ العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین و لعنۀ الله علی اعدائهم اجمعین من الآن الی قیام یوم الدین. سلام و صلوات و درود و رحمت و خیرات و مغفرت و برکات الهی بر همه شما عزیزان و بینندگان عزیز شبکه الهی ولایت. بحثمان درباره روابط اعضای خانواده آسمانی با همدیگر رسید به بحث کینه. بعضی از آثار کینه را عرض کردیم که به عنوان یک بیماری مسری و خطرناک و بیماری که جسم، روح، روان، دنیا و آخرت فرد و جامعه را نابود میکند توسط معصومین(ع) به ما معرفی شد که چقدر این بیماری بیماری خطرناکی هست.

سرایت کینه به دیگران

یکی از چیزهایی که ما در مورد بیماری بسیار خطرناک کینه گفتیم که از فرمایشات امیرالمؤمنین بود که (داءٌ دَوی فَمَرَضٌ مُوبی) مرضی هست که سرایت میکند. حیطههای سرایت را عرض کردیم. یک نکته این هست که انسان مرض کینه خودش را ممکن است به دیگران هم منتقل بکند. گاهی وقتها یک پدر یک مادر کینهای را از کسی به دل دارند آن را به فرزندشان منتقل میکنند و فرزندشان را بیچاره میکنند، فرزندشان را نابود میکنند. گاهی وقتها من میبینم در روابطی که بین زن و شوهر هست یک زن باتقوایی که با شوهرش که بیتقوا است مسئله دارد یا یک مرد باتقوایی که با خانمش که بیتقوا است مسئله دارد اما هرگز اجازه نمیدهد که فرزندانشان نسبت به پدر و مادرشان بیادب و جسور بشوند و میگوید من با پدرت و مادرت مشکل دارم اما او پدر مادر تو هستند باید حرمتشان را رعایت بکنی به هیچ وجه از آنها کینه به دل نداشته باشی. یا اصلاً خیلی از مسائلی که در بین خودش و همسرش هست اجازه نمیدهد کسی بفهمد که بخواهد یک مریضی یک مشکل به وجود بیاید. در خودش نگه میدارد، آتشی هست کنترلش میکند، جهنمی هست خاموشش میکند. باتقوا با مدیریت عاقلانه نمیگذارد که این آتش به کسی، به خانواده، به فامیل، به جاهای دیگر بکشد.

خطرات انتقال کینه به فرزندان

بعضیها هستند اینگونه نیستند، بیحیا هستند و تا یک مشکلی با کسی پیدا میکنند سعی میکنند زود طرفدار جمع کنند، سعی میکنند زود بچهها را علیه مادر، بچهها را علیه پدر بشورانند. خیلی از مادرهای بیتقوا هستند که پشت فرزندانشان پنهان میشوند، فرزندان را سنگر میکنند. پدران بیتقوایی هستند که پشت فرزندانشان پنهان میشوند و آنها را سنگر میکنند. این یعنی نابود کردن اطرافیان، این خیلی مهم است. فرزندان باید بسیار هوشیار باشند. کسی که میشنود یک درگیری را، کسی که یک گلهای را میشنود، کسی که یک کسی میاید از او گلهای را میکند اول از این اجازه ندارد غیبت بکند و اگر هم ناچار است که بشنود حواسش باشد که آن مشکلی که این شخص با فلان کس دارد در دل این هم نیفتد، به کینه نیفتد. گاهی وقتها یک مادرزن ناآگاه، یک پدرزن ناآگاه، یک مادرشوهر ناآگاهی، یک پدرشوهر ناآگاهی مشکلات روحی و روانی خودش را علیه دامادش یا عروسش به فرزند خودش منتقل میکند و این فرزند ناآگاه به جای این که دقت بکند که مادر من مریض است، پدر من مریض است، مشکل دارد و من نباید این مریضی او را دریافت بکنم و بریزم در جان همسرم. میبینید که گاهی وقتها این را میگیرد به دفاع از مادر، به دفاع از پدر دریافت میکند و در جان همسرش میریزد. این تفکیک کردن آدمها از همدیگر، جدا کردن مرزها از همدیگر فوقالعاده لازم هست که مبادا ما عامل سرایت جهنم آن هم یک گناه اینگونه که خدا میداند.

عواقب اخلاق بد در آخرت

خدا رحمت کند حضرت امام(س) را که وقتی من این جمله را از ایشان شنیدم یادم هست آن موقع که در جبهه بودیم مطالبی را میخواندم از ایشان در مورد مسائل اخلاقی به این فرمایش که رسیدم مدتها من در جبهه مریض شدم که ایشان فرمودند خدا میداند معلوم نیست که انسان با یک اخلاق بد وقتی وارد جهنم بشود چند قرن از قرنهای آخرتی در جهنم میماند. استاد ما میفرمودند درباره این آیه شریفه (لابِثِینَ فِیها أَحْقاباً) در مورد جهنمیان که کارشان به جهنم میکشد که در جهنم در احقاب میمانند. احقاب جمع حُقب هست که حُقب 80 سال است. احقاب جمع است کمترین جمع سه تا است، سه تا 80 سال میشود 240 سال عذاب در جهنم. فرمود کمترین عذاب هم این است که یک جفت کفش از آتش به پای شخص میکنند. 240 سال حداقل این عذاب آنجاست برای کسانی که اهل آن آتش و عذاب هستند. خیلی ما باید دقت بکنیم که این مرزها را جدا نگه بداریم، مسری نشویم، کسی از ناحیه ما مریض نشود، ما کسی را مریض نکنیم و جهنمی نکنیم. امام فرمود معلوم نیست به خاطر یک اخلاق بد انسان چند قرن از قرنهای آخرتی در جهنم میماند. حسادت، زودرنجی، حساسیت، خودشیفتگی، تکبر، بدبینی، بددهانی، فضولی کردن در کار مردم، خبرچینی، فاش کردن اسرار مردم، خدا میداند انسان چقدر گرفتار میشود اگر تبدیل به اخلاق شده باشد. خیلی خطرناک است. یک موقع هست انسان یکبار همچین گناهی میکند توبه میکند ولی یک موقع هست نه جزء خلقش میشود، جزء اخلاقش هست و به راحتی از این برطرف نمیشود. روح آدم با این شکل گرفته، این دیگر خیلی خطرناک است یعنی شبیه جهنم است. گفتیم شخص تبدیل به هیزم جهنم میشود یعنی خودش تولیدکننده آتش در جهنم میشود.

مسئولیت ما در خاموش کردن آتش‌ها

خیلی ما باید مراقبت بکنیم که خودمان تولیدکننده جهنم در ذاتمان نباشیم. هر جا هستیم مبارک باشیم، هر جا هستیم بهشتی باشیم، هر جا هستیم آرام و آرامکننده باشیم، هر جا هستیم صلح ببریم، آرامش ببریم. اگر فتنهای هست، اگر آتشی هست، اگر عصبانیتی هست، اگر کینهای هست، اگر حسادتی هست، اگر بدبینی هست ما خاموشکننده آن باشیم نه پرورنده یک آتش. به این باید دقت کنیم. هر کس باید به شخصیت خودش نگاه بکند ببیند چطوری هست. اگر نعوذبالله آتشی هست خودش را تبدیل به بهشتی بکند. انسان میتواند این کار را انجام بدهد. آتشبیار نباشد. حالا من یکی از عوامل ایجاد کینه را عرض کنم و بعد برویم به سراغ درمان کینه و این نوع بیماریها.

سرزنش؛ عامل اصلی ایجاد کینه

از وجود مقدس امیرالمؤمنین(ع) که ما بالاترین و بیشترین معارف را از این امام عزیز داریم یکی از عواملی که میتواند کینه را ایجاد بکند سرزنش کردن هست. اینکه انسان روی مخ یک نفر، روی اعصاب یک نفر مدام راه برود. یک همسر دائماً از همسر خودش ایراد بگیرد و سرزنش بکند. یک مادرشوهر، یک مادرزن، یک پدرزن، یک پدرشوهر دائماً روی اعصاب داماد و عروسش راه برود. یک کسی ضعفهای فرزندش را ببیند مدام او را بزرگ بکند تو اینطوری هستی. یک کسی گناهان دیگران را ببیند دائماً به رخش بکشد. شکستهای یک نفر را به رخش بکشد. گذشته یک نفر را به رخش بکشد. سقوطها و لغزشهای یک نفر را به رخش بکشد. اینها عوامل کینه است. گاهی وقتها انسانها چیزهایی را به رخ هم میکشند که هیچ ارزش انسانی ندارد. جهیزیه این کم است، پدرت چرا جهیزیه کم داده، این و آن را نداد یا راجع به مراسم عروسی، محتوای عروسی یا مهریه، میزان مهریه، همه چیزهای توهمی و جهنمی عامل بدبختی و کینه میشود.

تفاوت امر به معروف و سرزنش

اینها دیگر خیلی بد است که آدم اینقدر کوچک و نازل بشود که به خاطر یک سلسله امور حسی خیالی و وهمی جهنمساز بشود. یک کسی را سرزنش بکند، در سر یک نفر بزند، یک نفر را تحقیر بکند. اول از این فرمود اگر انسان مؤمنی را مسلمانی را به خاطر گناهی سرزنش بکند ما امر به معروف و نهی از منکر داریم، واجب است اما در آن سرزنش و تحقیر نیست. میگوییم آقا این کار حرام است نباید انجام بدهید، این کار درست نیست. در این سرزنش و توهین و تحقیر نیست، بازداشتن است. بعد هم حتی آن موقعی که آن شخص دارد آن گناه را انجام میدهد یک شخص عاقل باید حواسش باشد که نباید احساس بکند که اگر یک اهل گناه را دارد نصیحت میکند، امر به معروف و نهی از منکر میکند آبروی خودش بیشتر از این هست در نزد خدا. حالا من که این گناه را انجام نمیدهم این که انجام داده پایینتر است، من الان خیلی بالاتر هستم. نه ما انواع فحشاهای باطنی داریم که آنها به مراتب از فحشاهای ظاهری و گناهان ظاهری بالاتر هستند. از خودراضی بودن، خودشیفته بودن، طلبکار بودن از خدا، طلبکار بودن از اهل بیت اینها خیلی خطرناک است، اینها فحشاهای وحشتناکی است.

پرهیز از تذکرات بی‌اثر

سرزنش خیلی خطرناک است. پشت سر هم تذکر دادن، پشت سر هم گیر دادن، پشت سر هم نق زدن حتی کارهای خوب هم انسان نباید یکبار بگو ده بار ندید بگو بعد یکبار دیگر بگو اگر لازم است اگر احتمال اثر میدهی این کار را بکن. الان مادرها هستند روی نادانی میاید میگوید من یکسره به فرزندم این را میگویم آن را میگویم. میگویم تا حالا اثری هم گذاشته؟ میگوید نه. میگویم پس چرا ادامه میدهی؟ اینقدر کینه درست میکنی به این بچهات اینقدر نگو. میگوید دلم میسوزد. گفتم جلوی دلت را نگهدار. دلت میسوزد این را داغون میکنی به خاطر دلسوزی بیجا. دلت میسوزد او را مدام متنفرتر میکنی، مدام زدهترش میکنی. الان گفتی بهتر شده؟ بدتر که میشود. یک مدت ولش کن، یک مدت رهایش کن، یک مدت بیخیال بشو. میبینی سر نماز اول وقت گیر میدهد، سر حجاب گیر میدهد، سر هر چیز دیگری این دائم همینطوری یکسره ترجیعبند در مخ این هست. بله یک موقع هست یک چیزی هست که مزاحمت برای همه درست میکند مثلاً میگوید آقا این را قطعش کن انجام نده ولی یک موقع هست شخصی است مال خودش است حالا نمیتواند از شرش راحت بشود. به او فرصت بده تا بتواند تغذیهاش کن تا بتواند غذای مناسب به او بده تا تقویت بشود بتواند در مقابل آن رذیله بایستد. این الان اعتیاد به موسیقی دارد تو هم به او گیر بده که موسیقی حرام است، موسیقی اینطوری است. بعد هم نمیتواند به این راحتی ول کند. باید این ساخته بشود، باید آماده بشود، باید مضراتش را هم بداند و روشهایش را هم بداند. موسیقی خوب در اختیارش بگذارید جبران بشود، جایگزینهای خوب به او بدهید. اما شما یکسره به او گیر میدهید این بدتر میشود، لج میکند، بد کینه میگیرد، بعد ناراحت میشود. بعد هم مثل آن آقا پسر میاید موسیقیهای خانمهای خارجی را روی سیدیهای ما میریزد روی آن نوشته استاد شجاعی هی سرش را هم تکان میدهد میگوید استاد عجب حرفهای خوبی میزند. خودش هم میگوید من موسیقیهای خانمهای خارجی را میگذارم روی آن هم نوشتم استاد شجاعی حالش را هم میبرم مادرم هر وقت میاید میگوید چیست میگویم نگاه کن دارم استاد شجاعی گوش میکنم پسرم خدا خیرت بدهد یک دعا هم برایم میکند. اینطوری خوب است خرت بکند؟

خطر ذخیره کردن لغزش‌های دیگران

سرزنش، تحقیر، گیر دادن، در حافظه یک لغزشی را نگه داشتن تا یکجا حال فرد را بگیرد. فرمود بدترین آدمها کسانی هستند که در حافظهشان لغزشهای همدیگر را ذخیره میکنند تا یک موقعی حال طرف مقابل را بتوانند بگیرند. کسی که بتواند گناه یک نفر را در ذهنش نگه بدارد این جهنم نگه داشته. یعنی نمیفهمد که آتش در خودش نگه داشته. بعد هم میخواهد از این آتش انفجار درست بکند، یک جهنم دیگر درست بکند. یک آتش زیر خاکستری نگه داشته بعد میخواهد با آن خیلی چیزها را آتش بزند. نمیفهمد که خودش این آتش را در خودش نگه داشته و دارد خودش را آتش میزند. یک کسی که حافظهاش پر از لغزشهای دیگران است خیلی خطرناک است. الان چیزی به او نمیگویم الان با او حال میکنیم صفا میکنیم ولی برایش دارم این را نگه میدارم یک جا. بعضیها که اصلاً خیلی وحشتناکتر هستند فضولی میکنند، فیلم میگیرند، عکس میگیرند، ضبط میکنند، سندسازی میکنند علیه دیگران، علیه نزدیکترین کسانشان سندسازی میکنند تا یک موقعی بعداً بتوانند مچگیری کنند.

عذاب افشای گناهان مؤمنین

خداوند میفرماید کسانی که دوست دارند (أَنْ تَشِیعَ الْفاحِشَهُ فِی الَّذِینَ آمَنُوا لَهُمْ عَذابٌ أَلِیمٌ) آدمهایی که دوست دارند لغزشهای مؤمنی را برملا کنند، دوست دارند در مورد مؤمنین و آدمهای خوب حرفهای بد را رواج بدهند هر چند آن شخص واقعاً این انحراف را هم داشته باشد. یک کسی دوست دارد این را برملا بکند میفرماید این آدم خدا برایش عذاب الیم و دردناکی ذخیره کرده. ما چکار با بندگان خدا داریم. (طوبی لِمَن شَغَلَهُ عَیبُهُ عَن عُیُوبِ النّاس) سیدالشهدا(ع) فرمود خوش به حال کسی که اینقدر به عیبهای خودش مشغول است که از عیبهای دیگران غافل است. مضافاً وقتی شما یک عیبی را در دیگران میبینید برایت خیلی مهم است که بتوانی بیان بکنی، بتوانی جایی بگویی یا در خودت او را آلوده بدانی حضرت فرمود نمیمیری مگر اینکه خودت همان گناه را انجام میدهی یا بدترش را و ما این را به چشم خودمان صدها بار دیدیم. که یک کسی از یک کسی عیب میگیرد از همسرش از فرزندش از پدرش از مادرش و خودش بعداً همان گناه را بارها تکرار میکند بدترش را انجام میدهد. لذا مچ کسی را نگیریم. به جای اینکه مچ کسی را بگیریم دستش را بگیریم، کمکش بکنیم. مچ گرفتن، فضولی کردن، یقهگیری کردن، سرزنش کردن، برملا شدن عیب، دنبال عیب گشتن.

بدبینی؛ نشانه پستی نفس

علی(ع) فرمود (مَن طَلَبَ عَیباً وَجَدَه) هر کس دنبال یک عیب در کسی باشد بالاخره آن عیب را پیدا میکند چون ذهنش این عیب را میسازد، قوه خیالش آن ضعف را در این شخص میسازد بعد میگوید بله این عیب را واقعاً دارد و ما در مباحث سوءظن این را گفتیم که همیشه وقتی که ما یک چیز بدی را از کسی میشنویم یا میبینیم همیشه احتمالات خوب بیشتر از احتمالات بد است. فقط یک آدم بد هست که احتمالات خوب را کنار میگذارد و احتمالات بد را میگیرد و برداشت بد میکند یا زودرنجی و حساسیت دارد یا آدم بدی هست. امیرالمؤمنین(ع) فرمود (اَلرَجُلُ سُوءُ لا یَظُنُّ بِاَحَدٍ اِلاّ بِصِفَۀِ نَفسِه) یک آدم بد به هیچ کس اظهارنظر نمیکند هیچ کس را نمیبند مگر اینکه با صفتهای روحی خودش به دیگران نگاه میکند. یعنی عینکی که در چشم این هست هر رنگی که هست بقیه را همان رنگی میبیند. یک کسی که عینک بدبینی دارد خودش بد است نمیتواند دیگران را خوب نگاه بکند. یک کسی که خودش انحراف دارد، خودش حسادت دارد، خودش خیانت دارد، خودش فساد دارد، خودش مشکل دارد اصلاً نمیتواند قضاوت خوب در مورد دیگران بکند، نمیتواند خوشبین باشد. قضاوت قشنگ کردن، خوب دیدن، زیبا دیدن کار کسی است که خودش زیبا است. در بحث توهین حضرت فرمود توهین نمیکند کسی مگر اینکه خودش پست باشد که به دیگران توهین میکند. هیچ آدم بزرگی، هیچ آدمی ارزشمندی کسی را تحقیر نمیکند، کسی را کوچک نمیبیند. بدبینی کار آدم پست است. توقعات بیجا کار آدمهای کوچک است. دلرنجی و زودرنجی و کینه و حساسیت مال آدمهای کوچک و ضعیف هست.

تحمل دیگران با عیب‌هایشان

حضرت میفرماید (اِحتَمِل اَخاکَ عَلی ما فیه) برادرت را با همان عیبش تحملش کن. شوهرت هست، زنت هست، پدرت هست بخصوص کسانی که ذویالحقوق هستند خیلی خطرناکتر هستند مثل پدر مادر. ما پدر مادرمان را انتخاب نکردیم. اگر از پدر مادرمان به ما مشکلی میرسد، صدمهای میرسد، اذیتی میرسد این تحملش هم کفاره گناه هست هم باعث شبیه شدن ما به الله میشود هم ما را بزرگ میکند. تحمل پدر مادر یک عشق و یک دانشگاه است. تحمل کردن همسر یک عشق و دانشگاه است. تحمل کردن فرزند یک عشق و یک دانشگاه است. تحمل کردن دوستان عشق و دانشگاه است. هم روابط عاطفی خوب صمیمی و عاشقانه دارد هم اذیتهایش نوش جان آدم میشود. اگر اذیتی میکند این اذیت برای انسان سازندگی دارد هم گناهان ما را آب میکند و ذوب میکند و هم درجه آخرتی به ما میدهد. آدم از همسرش که همیشه نمیتواند خیار شیرین بگیرد بالاخره یک خیار تلخ هم دستش میاید. حضرت میفرماید مجموعاً افرادی که اطرافتان هستند با همان خصوصیات تحملشان کنید، با همان ضعفهایشان دوستشان داشته باشید. مدام نخواهید مردم پاک و منزه و بیعیب و بینقص باشند. هر کسی هر عیبی دارد هزاران خوبی دارد.

خوبی‌ها همیشه بیشتر از بدی‌هاست

من بارها این تجربه عرض کردم آن موقعی که من مشاوره فردی میکردم هر وقت زن و شوهرها میآمدند پیش من، من به آنها برگهای میدادم 50 تا عیب 50 تا محاسن، حتی یکبار هم نشد در طول این سالها من یک خانمی یا یک آقایی که خیلی هم از دست شوهرش یا زنش شاکی است وقتی این جدول را علامت میزند عیبهایش بیشتر از خوبیهایی که علامت زده باشد یکبار هم نشد. یعنی وقتی فهرست خوبیها را جلویش میگذاشتم میگفتم خوبیهای زنت را علامت بزن بدیهایش را هم علامت بزن، خوبیهای شوهرت را علامت بزن بدیهایش را هم علامت بزن همیشه خوبیها به بدیها میچربد. وقتی اینطوری هست ما چرا باید این همه خوبیها را نبینیم. مگر ما نمیخواهیم خدا با ما اینگونه رفتار بکند. ما هر آلودگی داریم به محضر معصومین و خداوند عرض میکنیم خدایا من را با همین عیبهایم قبولم کن، با همین عیبهایم دوستم داشته باش. خدایا در دعا داریم رویت را از من برنگردان من این همه آلودگی دارم این همه انحراف دارم رویت را برنگردان.

پذیرش و گذشت ائمه اطهار

شما نگاه کنید ما الان در این ایام عزای حسینی(ع) شما نگاه کنید سیدالشهدا اینقدر مهربان است که حر را میپذیرد با اینکه حر عامل نگهداشتن امام حسین در کربلا بود به شیرینی او را میپذیرد. تازه حر زودتر از بقیه آمد شب عاشورا آمد تا غروب عاشورا حدود 30 تا 32 نفر را ذکر کردند. دانه دانه از لشکر آنطرفی میآیند تا چند ساعت قبل تا چند دقیقه قبل با امام حسین جنگیده ولی وقتی میاید امام حسین میپذیرد کاری با گذشتهاش ندارد به رخش اصلاً نمیکشد اینقدر مهربان ما بچههای این امام هستیم. حتی یزید وقتی به امام سجاد میگوید من میتوانم توبه کنم فرمود بله اگر بتوانی اگر جبران کنی اگر نماز بتوانی بخوانی خدا میپذیرد. امام حسین را کشته آن جنایت عظیم بزرگترین جنایت تاریخ را مرتکب شده امام سجاد در را به رویش نمیبندد، پل را پشت سرش خراب نمیکند، نمیگوید نمیتوانی توبه بکنی، نمیگوید تو آدم نمیشوی. ما خیلی راحت به خیلیها میگوییم تو آدم نمیشوی، تو درست نمیشوی.

فرصت توبه و بازسازی

یک موقع هست انسان از یک نفر قطع امید میکند میگوید الان در این مرحله کاری نمیشود کرد ولی تو فرصت داری یک طور دیگر بعداً جبران بکنی. ما 95% طلاقها را واقعاً جایز نمیدانیم و میشود درستش کرد ولی 5% جایی هست که طلاق حق است. یک موقعی به بنبست میخورند و ما مجبور هستیم بگوییم که این آقا یا این خانم یا هر دو به درد هم نمیخورید ولی نه اینکه این آقا را باید تف کرد کنار گذاشت نه این آقا میتواند فرصت بکند خودسازی بکند مشکلاتش را حل بکند آن خانم میتواند بازسازی بکند مشکلاتش را حل بکند با یک شخصیت جدید با یک بازسازی جدید مجدداً یا به همسرش برگردد یا به یک همسر دیگری. هیچ کس نمیتواند بگوید که دیگر درست بشو نیست دیگر آدم بشو نیست، نه فرصت هست. امام سجاد به یزید میگوید اگر بتوانی روحاً برگردی و توبه بکنی بله خدا میپذیرد ولی او موفق به توبه نمیشود. انسان گاهی وقتها خودش را در یک سرازیری میاندازد از بالا پرت میکند وقتی پرت کردی وسط راه هم پشیمان بشوی دیگر نمیشود به نقطه اول برگردی خودت در سقوط افتادی وزن بدیهایت را سنگین کردی طوری که اگر هم بخواهی اینقدر این سنگین است که تو را پایین میکشاند. ولی ما حق نداریم که کسی را سرزنش بکنیم ما به کسی نمیتوانیم بگوییم از رحمت خدا ناامید بشو (اِحتَمِل اَخاکَ ما فیه وَ لا تُکثِرِ العِتاب) مدام به او عتاب نکنید، غر نزن، نق نزن، مدام حال او را نگیر، تحقیرش نکن، در سرش نزن. (فَاِنَّهُ یُورِثُ الذَقینَه) که این زیاد سرزنش کردن حتماً کینه میآورد (وَ یُجَرُ اِلَی البِغضَه) و به دشمنی شدید منجر میشود. مادرت را سرزنش نکن به خاطر اشتباهاتی که کرده. پدرت را سرزنش نکن به خاطر اشتباهاتی که در حق تو کرده. همسرتان را سرزنش نکنید. فرزندانتان را بخصوص چون فرزندان کوچک هستند.

مهربانی با کودکان و جوانان

کودکان نوجوانان جوانان دلهای پاک و نازک دارند حضرت فرمود عذر جوان پذیرفته است. با این دل نازکشان مدام در سرشان نزن، عیب روی بچهات نگذار، بچهات را ناامیدش نکن، بچهات را کوچک نکن، به او احترام بگذار، به او محبت بکن، به فرزندت رحمت داشته باش. (اِرحَمُوا صِغارَکُم) با کوچکهایتان با مهربانی حرف بزنید، با کوچکهایتان با رحمت حرف بزنید و رفتار بکنید. بگذارید معلوم بشود بزرگ کیست و کوچک کیست. وای به حال یک بزرگی که یک کوچک به عفوش به گذشتش نیاز داشته باشد و این بزرگ کوچک را محروم کند. یک همسری به گذشت همسرش نیاز داشته باشد و او محرومش بکند اگر قابل گذشت باشد. خیلی بد است انسان یک نفر را که به او نیاز دارد به رحمتش به رأفتش به عفوش به مغفرتش محروم بکند. خیلی این جنایت بزرگ است از کشتن خیلی بدتر است. گاهی وقتها پدر ما مادر ما بزرگتر ما پدربزرگ ما مادربزرگ ما به ندید گرفتن ما به تغافل و تجاهل ما احتیاج دارند. انسان اصلاً نباید به رو بیاورد چه برسد بخواهد بیحیایی بکند بگوید تو این کار را کردی تو ما را بدبخت کردی تو ما را بیچاره کردی بخواهد یکسره در سر طرف بزند.

پذیرش و تلاش برای بهبود روابط

انسان زمانی باید یک همچین چیزی را بگوید که بخواهد یک اثر سازنده بالاتر و یک اثری را برای برطرف شدن یک فسادی لازم باشد این را بگوید و الا اکثر مواقع باید زنت را همینطوری که هست بپذیر، دوستش داشته باش، عاشقش باش، خوبیهایش همیشه بیشتر از بدیهایش است. شوهرت را همینطوری که هست دوستش داشته باش. این به این معنا نیست که به سمت سازندگی نرویم، به سمت بهتر کردن اوضاع نرویم، استاد نداشته باشیم، مشورت نداشته باشیم، برنامه نداشته باشیم برای حل مشکلاتمان بیخیال باشیم، فکری نکنیم اما ضمن اینکه دوستش داری ضمن اینکه به زندگی میچسبی ضمن اینکه شرائط را نگه میداری به ارتقاء بهتر زندگی فکر بکن، به حل مشکلات فکر بکن. نه اینکه الان با این آمار وحشتناکی در جامعه ما از طلاق هست تا یک اتفاقی میافتد زود همه میروند سمت این مسئله. مرد و زن ذهنشان میرود سمت این مسئله برای اینکه جوانان ما بیعرضه شدند، مردان ما ضعیف شدند، زنان ما ضعیف شدند. نه قوی هستند که بسازند و نه قوی هستند که بسازند هر دو. قوی نیستند که بسازند یعنی سازش نمیکنند و قوی نیستند که بسازند یعنی همسرشان را بسازند. زود آتش میگیرند نه عُرضه دارد خودش را خاموش بکند و نه همسرش را.

مؤمن؛ خاموش‌کننده آتش‌ها

یک مؤمن بهشت است و بهشتی است. مؤمن اگر آتشی باشد بین او و هر کس دیگری زود خاموشش میکند. آتشهای خودش را که خاموش میکند هیچی، مؤمن آتشهای دیگران را هم میتواند خاموش بکند. حقدها کینهها و مشکلات دیگر را میتواند خاموش بکند. مؤمن مثل یک پدر و مادر عاقل باشخصیت، قوی و بادرایت است که اگر بچهاش یک چاقویی دستش باشد یک چیز خطرناکی دستش باشد میتواند خوب از دستش بگیرد. مؤمن هر جا برود اگر ببیند یک جا اختلاف هست شیرین اختلافات دیگران را میتواند حل بکند تا آنجایی که تلاش میتواند بکند میکند. خودش یک دفعه نمیرود وسط که این وسط خودش هم یک طرف دعوا بشود. اگر امکانش باشد میایستد و صلح و صفا و صمیمیت و بهشت ایجاد میکند، کدورتها را از بین میبرد، آتشها را خاموش میکند. مؤمن اینگونه است. پس این مراقبت یادمان نرود که یکی از عوامل ایجاد کینه سرزنش کردن هست.

عوامل دیگر ایجاد کینه

بدی، بدجنسی کردن از عوامل دیگر ایجاد کینه است. فریبکاری از عوامل دیگر کینه هست. عمل نکردن به وظائفی که به گردن ما هست. یک مرد به وظائفش نسبت به همسرش عمل نمیکند در همسرش خلأهای اقتصادی خلأهای عشقی و عاطفی و اخلاقی و خلأهای معنوی ایجاد میکند زن وجودش پر از کینه میشود. یا مرد متقابلاً همینطور زنش آن وظائفی را که باید انجام بدهد نمیدهد پشتیبانیهای اقتصادی تأمینهای عشقی و عاطفی و تأمینهای معنوی را در خانواده رعایت نمیکند همسرش را ضایع میکند همسرش را له میکند مایه شادی و آرامش برای همسرش نیست. لذا پیامبر فرمود (مَلعونٌ مَلعونٌ مَن ضَیِّعَ مَن یَعول) ملعون است ملعون است یعنی دور است از رحمت خدا کسی که آن کس یا آن چیزی را که به عهده گرفته ضایع بکند. رئیس یک مجموعه است میبینی مجموعهاش را ضایع میکند. مدیر یک خانواده است. پیامبر فرمود زن مسئول شوهر و فرزندان است نباید شوهر و فرزندانت را ضایع بکنی نباید در آنها خلأ ایجاد بکنی هیچ کمبودی نباید برایشان ایجاد بکنی و فرمود مرد مسئول همسرش و فرزندانش هست.

بهترین افراد در جمع خانواده

لذا فرمود (خَیرُکُم خَیرُکُم لِاَهلِه وَ اَنَا خَیرٌ لِاَهلی) بهترین شما کسی است که وقتی با خانوادهاش هست با اهلش هست. اهل فرق میکند یک موقع زن و بچه هستند یک موقع دوستان هستند یک موقع یک مجموعهای هستند که انسان با آنها همکاری میکند و دوست هست شریکش هست در اداره هست. میگوید بهترین شما کسی است که هر جا هستید بهترین فرد آن جمع بهترین فرد آن گروه باشید. به این مسابقه میگویند و این مسابقه قشنگی است. بگذار من بهترین فرد خانوادهام باشم. بگذار من از بقیه جلو بزنم. بگذار من از بقیه سبقت بگیرم. قرآن فرمود سرعت و سبقت مؤمن اینطوری است که از همسرش در خوبی جلو میزند در بدیها اصلاً خودش را مقایسه نمیکند، مچش را نمیگیرد در خوبیها جلو میزند. مؤمن اگر از همسرش سبقت میگیرد همسرش را هم با خودش بالا میبرد. مؤمن خوبیش این هست که وقتی در یک جمع بهشتی هست تنها به بهشت نمیرود، تکخور نیست. اگر تقربی به آسمان پیدا میکند اینقدر مهربان است که همه اعضای خانوادهاش را بالا میبرد. جلو نمیزند بعد به آنها بگوید بیا دیدید شما گناه کردید شما معصیت کردید شما کوچک بودید شما با من نیامدید من الان بهشت میروم شما بروید به جهنم. مؤمن اصلاً اینطوری نیست.

مؤمن؛ دستگیر و مهربان

مؤمن اگر خانوادهاش زمین بخورند اول دست آنها را میگیرد. کینه از کسی به دل ندارد. مسابقه نمیخواهد بگذارد که یک کسی یک نفر را تحقیر بکند. مسابقه میگوید جلو بزن اگر جلو زدی برود بگوید من بردم تو باختی؟ نه مؤمن وقتی میبرد همه از قِبَل او میبرند. مؤمن وقتی اول میشود همه با او اول میشوند اصلاً مؤمن یعنی همین (هو انت) بقیه را مثل خودش میبیند. کیفی نمیکند از اینکه بقیه را پایین ببیند همانطور که معصومین هیچ وقت کیف نمیکنند ما را پایین و نوکر خودشان ببینند. آنها میگویند وقتی با ما حرف میزنید از ما مقام ما را بخواهید بخواهید هم درجه با ما باشید. شیرین قشنگ و زیبا این هست که شما فرزندان ما با ما و هم درجه با ما در بهشت باشید. فاطمه زهرا لذتش به این هست که تکتک ما در چادرش باشیم. یک مادر دوست دارد بچههایش را دور خودش ببیند نه دور از خودش، چقدر خوشحال میشود که وقتی ما خودمان را فاطمه زهرا میرسانیم به چادرش میرسانیم و چقدر غصه میخورد که وقتی ما از او دور میافتیم. خودش چقدر با غصه میگوید میگوید بعضی از شما آنقدر از من فاصله میگیرید بخصوص بعضی از خانمها که فاصله میگیرند سبک زندگیشان و روشهای زندگیشان که وقتی من مادر میخواهم بیایم شما را نجات بدهم قیامت، پیدایتان بکنم و شما را پیش خودم بیاورم 300 هزار سال طول میکشد عذاب 300 هزار سال در جهنم و گرفتاری این را فاطمه زهرا کجا پیدا بکند.

فاطمه زهرا (س)؛ الگوی ما

خیلی از مادرمان و خانواده اصلیمان دور نشویم. سبک زندگی غلط انتخاب نکنیم. ببینیم مادرمان چطوری زندگی میکرده ما هم همانطوری زندگی بکنیم. آقا امام زمان(ع) فرمود فاطمه دختر رسول خدا الگوی من هست (لی اُسوَۀ) برای من اسوهام فاطمه است. این آقا امام زمان است. ما وقتی میگوییم فاطمه زهرا فقط ذهنمان نرود سمت حجاب حضرت زهرا، بله بانوان ما باید اقتدا بکنند به مادرشان در عفت در حیا در اخلاق در تربیت بچه در شوهرداری، ولی این نیست فاطمه زهرا برای مردها کمتر از زنها پیام ندارد چه بسا برای مردها بیشتر پیام دارد. امام عسکری(ع) فرمود ما حجت خدا بر مردم هستیم (وَ جَدُّتُنا فاطمه حُجَّتُ الله عَلَینا) مادرمان فاطمه زهرا به ما ائمه حجت هست. بعضیها میگویند چرا در دعای توسل وقتی به حضرت زهرا میرسیم نمیگوییم یا حجۀ الله علی خلقه برای آن چند تا ائمه میگوییم چون فاطمه زهرا مقامش بالاتر از بقیه است چون بالاتر از بقیه است حجت خدا بر ائمه هست. یعنی اگر خدا به ما میگوید به ائمه نگاه کنید به ائمه میگوید به فاطمه زهرا نگاه کنید. اینقدر مادر ما بزرگ است. ما وقتی به همچین مادری افتخار بکنیم اگر عاشق و دلداده همچین مادری باشیم اگر لذت ببریم که ما متعلق به این خانم هستیم دیگر سبک زندگیمان را افتخار نمیکنیم که شبیه به او نباشیم افتخار نمیکنیم که با این خانم فرق بکنیم.

انتخاب نام و مهربانی مؤمنانه

بعضیها متأسفانه دچار توهم و تخیلات شیطانی میشوند خوششان میاید از این خانم دور بشوند. وقتی میخواهند برای بچههایشان اسم انتخاب بکنند این خانم دهها اسم دارد عارشان میاید از اسماء این خانم انتخاب کنند از اسمهای جمادات و حیوانات و نباتات انتخاب میکنند. دهها اسم مادرت به این قشنگی، عارت آمد از این اسمهای به این قشنگی انتخاب بکنی روی بچهات بگذاری. من بعضی از خانمهای بیسلیقه را سراغ دارم که اسمهای قشنگی داشتند رفتند آنها را عوض کردند اسمهای انسانهای برجستهای را که پدر مادر مهربان اینها برای اینها انتخاب کردند حذف کردند رفتند یک اسم گیاه یک جماد یا یک اسم حیوان برای خودشان انتخاب کردند این بیسلیقگی نیست؟ مؤمن هر جا میرود میخواهد بقیه را هم با خودش ببرد. مؤمن در بحث احسان گفتیم اینقدر مهربان است که وقتی روز قیامت میشود میبیند یک عده در ثواب کم آوردند میگوید خدایا ثوابهای من را کم کن بده اینها بالا بیایند. خدایا به اینها بده اینها کم نیاورند. من دوست ندارم هیچ کس را پایین ببینم هیچ کس گرفتار نشود همه داخل بیایند کسی آنطرف در جهنم نماند. هر چقدر میتواند تلاش میکند از داخل جهنم مؤمن را قیامت در بیاورد اینطرف بیاورد حتی دوست ندارد یک نفر را در جهنم ببیند مگر آنهایی که واقعاً جهنم لیاقتشان هست. لذا داریم بعضی از مؤمنین اینقدر روز قیامت مهربان هستند مثل سلمان(ع) مثل ابوذر(ع). میفرماید اینها قیامت اینقدر مهربان هستند که میگویند خدایا از ثوابهای ما بردار به اینها بده برمیدارند باز میگویند خدایا بیشتر بردار میگوید برای خودتان چیزی نمیماند میگویند اشکال نداره برای ما چیزی نماند همه ثوابهایشان را هر چه که در نامه عملشان هست میبخشند که دیگر کسی جهنمی نشود.

دلسوزی برای دیگران

جهنم دیدن دیگران شوخی نیست مگر شوخی است که ببینی کسی دارد میسوزد. مگر میشود آدم یک کسی را نگاه کند که دارد شکنجه میبیند. مگر انسان رحمان نباشد و مگر انسان رحیم نباشد. مگر میشود انسان از مصیبت یک نفر مشکل یک نفر گرفتاری یک نفر لذت ببرد از غصههای یک نفر لذت ببرد. پیامبر فرمود (مَن اَصبَحَ وَ لَم یَهتَمَّ بِاُمُورِ المُسلِمین فَلَیسَ بِمُسلِم) کسی که صبح بکند و همت به رفع مشکلات مردم و مسلمانان نداشته باشد مسلمان نیست. یک کسی بگوید غزه به من چه عراق به من چه سوریه به من چه این اصلاً انسان نیست نه تنها مسلمان نیست انسان نیست. آفریقا به من چه آمریکاییها به من چه اروپاییان به من چه، انسان نیست. امام فرمود ما غم همه مظلومان عالم را میخوریم. حضرت فرمود ابوذر و مقداد آنقدر میبخشند که هیچ برای خودشان نمیماند آنها با حسنات ائمه به بهشت میروند ائمه میگویند حالا ما به شما میدهیم. چقدر کیف دارد آدم مهمان ائمه باشد خیلی هم قشنگ است بگوییم خدایا این ثوابهای ما را خالی کن مال خودمان به درد نمیخورد مال مادرمان فاطمه زهرا را به من بده. با امتیازات مادر آدم بهشت برود خیلی قشنگتر است. با امتیازات امام حسین آدم بهشت برود خیلی قشنگتر است. مؤمن اینقدر مهربان است که قیامت خودش را خالی میکند در دنیا هم اینطوری مهربان است. حالا خوب است ما کینه داشته باشیم؟ خوب است بد یک کسی را بخواهیم؟ خوب است سقوط یک کسی را بخواهیم خوب است لغزش یک کسی را بخواهیم خوب است فقر یک کسی را بخواهیم خوب است ورشکستگی یک کسی را بخواهیم؟

خشم و قهر از روی محبت

خوب است دلمان خنک بشود برای مشکلات دیگران که آهان دلم خنک شد اصلاً چرا دلت خنک شد برای چی چه دلی است که مشکلات و گریه دیگران خنک میشود. یک موقع هست که یک مربی است مربی از تنبیه و تمرین که متربیش زجر میکشد اصلاً ناراحت نمیشود میگوید من دارم این را تمرین میدهم. من درست است یک تیشه برداشتم دارم به این سنگ میزنم ولی این سنگ را دارم میتراشم این سنگ بیقیمت یک مجسمه گرانقیمت میشود. من فرزندم را الان محبت میکنم یا تنبیه، هر دو تراشیدن بچه است. یک جا لازم است انسان جلوی بچهاش بایستد. یک جا لازم است به بچهاش اخم بکند. یک جا لازم است بچهاش را محدود بکند. یک جا لازم است با بچه قهر بکند. با مهربانی قهر میکند قهرش از روی کینه نیست قهرش از روی عقلانیت است. یک جا لازم است بچهاش را نپذیرد. مؤمن اگر خشم میکند و اگر قهر هم بکند از روی کینه نیست از روی عقلانیت و محبت است. آن موقع که مادر به صورت بچه میزند از روی محبتش دارد میزند چون عاشقش هست میزندش که این انحراف پیدا بکند. یک بچه عاقل بوسه مادر با سیلیش را یک جور میگیرد چون مادر مسئله شخصی با فرزندش ندارد پدر مشکل شخصی با فرزندش ندارد بچهاش را دوست دارد پر است از عشق به بچهاش از عشق به فرزندش یک مربی یک استاد مملو از عشق به متربی خودش هست. لذا اگر تنبیهاش هم بکند تمرینش هم بدهد تلخی به او بدهد سختی به او بدهد عرقش را در بیاورد اذیتش هم میکند دارد به او لطف میکند. نرسیدیم به اصل بحث میخواستیم امروز راجع به این توضیح بدهیم که چکار کنیم که صفتهای بد اخلاق بد کینهها در وجود ما از بین برود.